Nie wiadomo, ile podwładny może mieć nadgodzin w roku

Kodeks pracy przewiduje w art. 151 § 3 150 nadgodzin rocznie. Wyjątek dotyczy kierowców, dla których limit ten wynosi 260 godzin (zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy o czasie pracy kierowców). W jednym i drugim wypadku wolno jednak zwiększyć tę granicę, z czego firmy skwapliwie korzystają. Więcej dodatkowej pracy wprowadzają one w układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy lub umowie o pracę, gdy w firmie nie ma układu i zatrudnia ona do 19 osób. Regulaminy pracy często dopuszczają nawet 416 godzin nadliczbowych wynikających ze szczególnych potrzeb pracodawcy w roku. Według niektórych specjalistów jest to roczna maksymalna pula nadgodzin, a według innych wynosi tylko 376.

Dotychczas Państwowa Inspekcja Pracy i większość ekspertów przyjmowały, że maksymalny pułap nadgodzin na rok kalendarzowy to 416 godzin. Wynik ten był konsekwencją następującego rozumowania: pracownik może razem z nadgodzinami pracować do 48 godzin przeciętnie na tydzień w okresie rozliczeniowym (art. 131 k.p.), podczas gdy norma czasu pracy na tydzień wynosi 40 godzin. A więc różnica między tymi wielkościami to osiem godzin nadliczbowych na każdy tydzień. W roku kalendarzowym są 52 tygodnie, co pomnożone przez osiem daje właśnie 416 godzin.

Takie limity nadgodzin w roku wprowadzono także dla kierowców, gdyż u nich ograniczenie czasu pracy jest podobne. Zgodnie bowiem z art. 12 ustawy o czasie pracy kierowców tygodniowy czas pracy szofera, łącznie z godzinami nadliczbowymi, nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym trwającym do czterech miesięcy.

W sierpniu 2008 r. pojawiło się odmienne stanowisko. Zgodnie z nim, ustalając limit roczny nadgodzin, powinno uwzględniać się to, że większość pracowników ma prawo do 26 dni urlopu wypoczynkowego (por. E. Szemplińska, „Konsultacje i wyjaśnienia”, PiZS 9/2008, str. 41). Urlop konsumuje aż pięć tygodni w roku kalendarzowym. Zostaje ich 47 i w każdym z nich pracownik może wypracować osiem nadgodzin, a więc łącznie będzie 376 godzin (w artykule opublikowanym w PiZS napisano 384 godziny).

Taka różnica w rocznym pułapie nadgodzin jest ważna dla pracodawców. Wielu z nich ma wyższe limity w przepisach zakładowych, a również ustalając kwoty ryczałtów za nadgodziny, często biorą pod uwagę 34 nadgodziny na miesiąc. Wynika to z podzielenia 416 godzin przez 12 (miesięcy). Rozstrzygnięcie zatem, który limit jest prawidłowy, ma duże znaczenie.

[ramka][b]Przykład[/b]

W trzymiesięcznym okresie rozliczeniowym trwającym od października do końca grudnia 2008 r. podwładny pracuje 13 tygodni. W sumie może więc mieć 104 nadgodziny (13 x 8 godz.). Gdyby jednak miał wykorzystać w tym okresie dwa tygodnie urlopu wypoczynkowego, to limit nadgodzin powinien wynieść 88. Poza okresem urlopowym pozostaje bowiem 11 tygodni, na które można naliczyć nadgodziny.[/ramka]

Ustalanie limitu rocznego z uwzględnieniem wypoczynku jest o tyle trudne, że w Polsce mamy dwa wymiary urlopu zależne od stażu pracy. Krótszy wynosi 20 dni, a dłuższy 26 dni. Niewykluczone więc, że biorąc to pod uwagę, pracodawcy powinni różnicować limit nadgodzin. U pracowników z krótkim stażem wynosiłby on 384 godziny, gdyż od 52 odejmowalibyśmy cztery tygodnie urlopu, a u tych z ponad dziesięcioletnim stażem byłoby to 376 godzin. Im bowiem należałoby ująć pięć z 52 tygodni przypadających na rok.

Ponadto sprawę komplikuje sposób udzielania urlopu w Polsce. U zatrudnionych w równoważnych systemach czasu pracy czy pracujących w niepełnym wymiarze czasu pracy wypoczynek nie musi bowiem trwać cztery czy pięć tygodni. Może być odpowiednio dłuższy lub krótszy. W związku z tym pojawia się znów problem, czy szef nie powinien określić kilku rocznych limitów nadgodzin dla różnych grup zatrudnionych.

[ramka][b]W Unii mniej ekstrapracy[/b]

Mniejszy poziom nadgodzin rocznych wynika z dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 4 listopada 2003 r., dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy.