Rachunkowość: jednorazowy odpis amortyzacyjny

Jednorazowy odpis amortyzacyjny w świetle prawa bilansowego może być ujęty w księgach rachunkowych jedynie na skutek zastosowanych uproszczeń, o ile nie wpływa to ujemnie na sytuację majątkową i finansową oraz wynik finansowy jednostki.

Amortyzacja bilansowa

Bilansowe zasady amortyzacji środka trwałego zasadniczo nie przewidują jednorazowej amortyzacji. Bezpośrednia możliwość dokonania jednorazowego odpisu amortyzacyjnego została przewidziana jedynie w przypadku określonym przez art. 32 ust. 6 ustawy o rachunkowości (dalej: uor), który dotyczy środków trwałych o niskiej jednostkowej wartości początkowej. Jedynie w tym przypadku, z uwagi na nieistotną wartość początkową środka trwałego, można ustalać odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe w sposób uproszczony, tj. w drodze jednorazowego odpisu jego wartości początkowej.

Czytaj także: Jak skorygować odpisy amortyzacyjne

Nie wyklucza to jednak całkowicie możliwości bilansowego uwzględnienia jednorazowego odpisu. Może on bowiem nastąpić na podstawie zasady ogólnej dotyczącej uproszczeń, określonej w art. 4 ust. 1 i ust. 4 uor.

Przepisy te przyznają jednostkom możliwość stosowania uproszczeń, o ile nie wywierają one istotnie ujemnego wpływu na realizację obowiązku w zakresie rzetelnego i jasnego przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego. Przy czym rodzaj i zakres tych uproszczeń powinien wynikać z przyjętych przez jednostkę zasad (polityki) rachunkowości.

Ustawa o rachunkowości nie wskazuje na okoliczności czy warunki, których wystąpienie powoduje, że zdarzenie należy uznać za takie, które ma istotny wpływ na sprawozdanie finansowe roku, którego dotyczy. Dlatego każda jednostka powinna samodzielnie ustalić obowiązujące progi istotności i ująć je w stosowanych zasadach (polityce) rachunkowości.

Określenie progu istotności

Przy określaniu progu istotności można posiłkować się metodami wykorzystywanymi przez biegłych rewidentów podczas badania rocznych sprawozdań finansowych, które pozwalają np. przyjąć, że jeśli błąd powoduje zmianę wyniku finansowego do 5 proc., to jest on uznawany za nieistotny.

Wysokość progów istotności może być także uzależniona od innych kryteriów, w tym np. od: przychodów ze sprzedaży, zysku brutto, sumy bilansowej, itd. Określając próg istotności zdarzenia można przyjąć, że zdarzenie nie jest istotne jeśli nie przekracza na przykład:

- 0,5 proc. – 1 proc. przychodów ze sprzedaży,

- 2 proc. – 4 proc. wyniku na działalności operacyjnej,

- 5 proc. wyniku finansowego netto,

- 0,5 proc. sumy bilansowej,

- 1,5 proc. kapitałów własnych, itd. -

Nie można jednak pominąć faktu, że nawet jeśli poszczególne błędy, zostaną uznane na podstawie tych kryteriów za nieistotne, to ich suma o podobnym charakterze może już być istotna i wpływać na zniekształcenie rocznego sprawozdania finansowego jednostki.

Jeżeli zatem dokonany jednorazowy podatkowy odpis amortyzacyjny, stanowi dla celów bilansowych – na podstawie przyjętych przez jednostkę kryteriów – wartość nieistotną, to na zasadzie uproszczenia, o którym mowa w art. 4 ust. 4 uor, odpis ten może być w tej samej wysokości dokonany także dla celów bilansowych. Podstawa do zaliczenia jednorazowego podatkowego odpisu amortyzacyjnego do kosztów bilansowych powinna wynikać z przyjętych przez jednostkę zasad (polityki) rachunkowości.

Rozwiązania podatkowe

Dla przedsiębiorców, którzy nakłady na nabyty środek trwały chcą jak najszybciej rozliczyć w kosztach podatkowych, atrakcyjnym rozwiązaniem jest jednorazowy odpis amortyzacyjny. Dla celów podatku dochodowego środki trwałe mogą być amortyzowane metodą:

- jednorazowego odpisu amortyzacyjnego, o której mowa w art. 16k ust. 7–13 ustawy o CIT oraz art. 22k ust. 7–13 ustawy o PIT, do której w ramach rocznego limitu o równowartości 50 000 euro mają prawo mali podatnicy oraz podatnicy rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej,

- jednorazowego odpisu amortyzacyjnego, o której mowa w art. 16k ust. 14–21 ustawy o CIT oraz art. 22k ust. 14–21 ustawy o PIT, do której w ramach rocznego limitu 100 000 zł mają prawo wszyscy podatnicy.

Do jednorazowej amortyzacji środka trwałego w ramach rocznego limitu 50 000 euro są uprawnieni podatnicy, którzy w roku podatkowym rozpoczęli prowadzenie działalności gospodarczej lub posiadają status małego podatnika. W 2019 r. małym podatnikiem jest podatnik, u którego wartość przychodu ze sprzedaży (wraz z kwotą należnego podatku od towarów i usług) nie przekroczyła w 2018 r. kwoty 5 135 000 zł.

Prawo do dokonania jednorazowego odpisu amortyzacyjnego nie obejmuje jednak wszystkich podatników rozpoczynających działalność. Wyłączenia w tym zakresie zostały zawarte w art. 16k ust. 11 ustawy o CIT oraz art. 22k ust. 11 ustawy o PIT i dotyczą m.in. podatników utworzonych w wyniku przekształcenia, połączenia lub podziału podatników.

Jednorazowy odpis amortyzacyjny dotyczy środków trwałych zaliczonych do grupy 3–8 według Klasyfikacji Środków Trwałych (KŚT) z wyłączeniem samochodów osobowych. Odpisu tego można dokonać w roku podatkowym, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji środków trwałych pod warunkiem, że do tego czasu łączna wartość odpisów amortyzacyjnych nie przekroczyła rocznego limitu jednorazowej amortyzacji o równowartości kwoty 50 000 euro (w 2019 r. limit ten po przeliczeniu na złotówki wynosi 214 000 zł). Do podanego limitu nie wlicza się odpisów amortyzacyjnych od nieprzekraczającej 10 000 zł wartości początkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, o których mowa w art. 16f ust. 3 ustawy o CIT oraz art. 22f ust. 3 ustawy o PIT.

Jednorazowego odpisu można dokonać nie wcześniej niż w miesiącu, w którym nastąpiło wprowadzenie środka trwałego do ewidencji środków trwałych, lub stosować zasady określone w art. 16h ust. 4 ustawy o CIT i art. 22h ust. 4 ustawy o PIT, które uprawniają m.in. do dokonania jednorazowego odpisu na koniec roku podatkowego. Jeżeli wartość początkowa środka trwałego przekracza limit jednorazowego odpisu amortyzacyjnego, to wówczas w następnym roku (lub latach) środek ten podlega amortyzacji według metody liniowej, o której mowa w art. 16i ustawy o CIT lub art. 22i ustawy o PIT lub metody degresywnej, o której mowa w art. 16k ust. 1 ustawy o CIT lub art. 22k ust. 1 ustawy o PIT. Suma odpisów amortyzacyjnych, w tym dokonanych w pierwszym roku podatkowym oraz niezaliczonych do kosztów uzyskania przychodów zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o CIT i art. 22 ust. 1 ustawy o PIT, nie może przekroczyć wartości początkowej tych środków trwałych.

Limit odpisów w księgach

Prawo do dokonania jednorazowego odpisu amortyzacyjnego w ramach rocznego limitu 50 000 euro dotyczy małych podatników oraz podmiotów, które rozpoczęły działalność gospodarczą w roku podatkowym. W przypadku małych podatników, którym przysługuje prawo do jednorazowej podatkowej amortyzacji środka trwałego na podstawie art. 22k ust. 7-13 ustawy o PIT oraz art. 16k ust. 7-13 ustawy o PIT, jednorazowe obciążenie wyniku finansowego, z uwagi na wysokość kwoty, zazwyczaj zniekształca ten wynik i ujemnie wpływa na rzetelne i jasne przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej jednostki. Dlatego w ich przypadku zasadne jest na ogół dokonanie jednorazowego odpisu w rozliczeniach podatkowych, ale dla celów bilansowych jednostka powinna naliczać amortyzację według ogólnych zasad określonych w art. 32 ust. 1 uor. -

Przykład 1.

Podatkowa i bilansowa amortyzacja u małego podatnika

Na początku sierpnia spółka kapitałowa, będąca małym podatnikiem w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym, przyjęła do używania na podstawie umowy leasingu finansowego maszynę sklasyfikowaną w grupie 5 według KŚT. Maszyna, o wartości początkowej 120 000 zł, została wprowadzona do ewidencji środków trwałych w sierpniu.