Marek Domagalski: Czas myśleć o przywracaniu jawnych rozpraw

Zachwalanie jawnej rozprawy nie przyszłoby mi do głowy, bo jest to standard współczesnego procesu, zapisany zresztą w Konstytucji RP, ale pandemia niestety przerwała tę oczywistość. Zaczęto, czy to w trosce o bezpieczeństwo antycovidowe, czy skrócenie postępowań, ograniczać niemal zupełnie jawne rozprawy w szeroko ujętych sprawach cywilnych. Rozpatrywane są za zamkniętymi drzwiami, bez publiczności i często także stron – najbardziej zainteresowanych.

Nie dość tego. Obawiam się, że wygodę orzekania za biurkiem polubili zbytnio sędziowie. Tym bardziej że kilka lat temu pojawił się pomysł, żeby sędziowie nie musieli wygłaszać tzw. referatów z przebiegu dotychczasowego postępowania w wyższych instancjach, co miało rzekomo przyśpieszyć rozprawy, chociaż przygotowany do sprawy sędzia zwykle potrafi wygłosić referat krótko (często kilka, kilkanaście minut), skupiając się na spornych kwestiach. Dzięki temu zresztą strony mogą mówić krócej.

Nadal obowiązują jednak antycovidowe rygory, w praktyce dające podstawę do kierowania sprawy na niejawne rozprawy, ale dopuszczają one wyjątki. Mamy więc prawo oczekiwać, że już teraz sędziowie nie tylko w na wniosek zainteresowanej strony, ale i z własnej inicjatywy, dla dobra wyjaśnienia sprawy czy dobra publicznego będą kierować je częściej na jawne rozprawy.

Byłoby bowiem rzeczą niewybaczalną, gdyby epidemia była pretekstem odgradzania sądów i sędziów zamkniętymi drzwiami.