Aneta Łazarska: Słaba wiarygodność zeznań świadka na pismie

Praktyka przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka na piśmie wskazuje, że świadkowie udzielają bardzo lakonicznych odpowiedzi: tak, nie, a najczęściej nie wiem. Tego rodzaju zeznania nie są łatwe w ocenie, utrudniona jest bowiem ocena wiarygodności takiego dowodu. Dowód z zeznań świadka chyba jednak powinien być dowodem przeprowadzonym w tradycyjny sposób – ustnie na rozprawie przed sądem.

Postępowanie dowodowe – środek dotarcia do prawdy

Postępowanie dowodowe odgrywa w każdym procesie fundamentalną rolę. Jest esencją orzekania. Jeśli bowiem naczelnym postulatem i celem postępowania jest dążenie do wydania sprawiedliwego orzeczenia, to zasadnicze znaczenie ma oparcie wyroku na prawdziwych ustaleniach faktycznych.

Czytaj więcej

Opinie Prawne

Świadek nadal potrzebny? (R)ewolucja w postępowaniu cywilnym

Czy składanie zeznań przez na piśmie powinno stać się regułą w postępowaniu cywilnym czy też musi...

Dążenie do poznania prawdy jest więc obowiązkiem sądu, ale i stron. Strony zgodnie z art. 3 k.p.c. mają obowiązek dawać wyjaśnienia do sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Wprawdzie nie mają obowiązku składać zeznań, jeśli jednak już się na to zdecydują, mają obowiązek wyjaśniać okoliczności sprawy zgodnie z prawdą. Świadkowie także, a za złożenie fałszywych zeznań grozi odpowiedzialność karna.

Dla dotarcia do prawdy i jej ustalenia w procesie ważna jest sama procedura i proces składania zeznań. Tradycyjnie świadkowie składają zeznania ustnie przed sądem w ramach kontradyktoryjnej rozprawy. Dzięki temu większa jest szansa na przypomnienie sobie przez świadka wielu szczegółów, a możność zadania pytań uszczegółowiających wypowiedź świadka istotnie wzmacnia ten proces. Zapewniona jest większa gwarancja dotarcia do prawdy.

Zeznania na piśmie

Nowością od 2019 r. jest możliwość równorzędnego przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka na piśmie. Nie jest to forma zastępcza czy uzupełniająca wobec formuły ustnej, lecz jest traktowana przez ustawodawcę jako równorzędna. Kwestia, czy dowód ten przeprowadzić, jest zależna od oceny sądu. Przepis art. 271¹ k.p.c. zresztą jest dość lakoniczny, albowiem stanowi, że świadek składa zeznania na piśmie, jeśli sąd tak postanowi. W przepisie tym nie podaje się więc żadnych warunków dopuszczalności takiej formy dowodu. W rezultacie sąd w każdym przypadku może zdecydować o skorzystaniu z takiej formy przesłuchania świadka.

Brak standardów przeprowadzania dowodu z zeznań świadka na piśmie

Jak dotąd nie było też wypracowanych żadnych standardów przeprowadzenia tego rodzaju dowodu. W rezultacie nie ma ani wskazówek technicznych, jak ten dowód przeprowadzić, ani jednolitego ustandaryzowanego formularza zeznań.

W rezultacie składanie takich zeznań to obecnie czysta prowizorka. Z reguły świadek dostaje listę kilkudziesięciu pytań na karcie, gdzie nie ma nawet miejsca na odpowiedzi na poszczególne pytania. Świadek więc bardzo często odręcznym pismem na odrębnej kartce papieru udziela odpowiedzi. I tu zaczynają się problemy… choć nie są one bynajmniej jedynie wynikiem niewyraźnego charakteru pisma świadka czy brakiem logicznego powiązania pomiędzy pytaniami i odpowiedziami.

Tak, nie, nie pamiętam

Dostając bowiem długą listę pytań szczegółowych dotyczących zdarzeń, jak to u nas bywa sprzed kilku lat, świadek najczęściej odpowiada „nie pamiętam”. Tego rodzaju odpowiedź jest bowiem bardzo dogodna i pozwala wielokrotnie uniknąć odpowiedzi na kłopotliwe pytania. Nie dziwi też może i zbytnio, jeśli świadek ma złożyć zeznania na temat zdarzeń sprzed kilku lat…

Odpowiedzi typu „tak” i „nie” też z reguły niewiele wnoszą do spraw, w których spór jest wieloaspektowy czy wymaga ustalenia szerszego tła współpracy stron, zgłaszanych reklamacji czy okoliczności szkody. Tego typu skrótowe odpowiedzi wymagają przecież dopiero rozwinięcia myśli i dotarcia do faktów. Za wyjątkiem więc prozaicznych spraw tego rodzaju zeznanie może być wykorzystane w minimalnym stopniu. Natomiast w większości spraw chodzi o to, aby przy pomocy zeznań świadka wyświetlić treść czy to dokumentów, czy przebiegu zdarzeń.

Weryfikacja prawdomówności świadka

Niestety przy zachowaniu pisemnej formy zeznań świadka możliwość oceny jego wiarygodności jest praktycznie równa zeru. Sąd i strony, nie tylko że nie widzą świadka, to nie słyszą jego odpowiedzi, nie rozumieją jego toku rozumowania, nie mają więc praktycznie żadnej możliwości przekonania się o wiarygodności i mocy dowodowej zeznań takiego świadka.