Ustanowienie służebności drogi koniecznej

Regulacje art. 145 k.c. obrosły już w liczne orzecznictwo, jednak w praktyce nadal zdarza się, że wyjaśniane już wielokrotnie zasady zawarte w tym przepisie są stosowane odmiennie. Samo zrozumienie tych zasad mimo pojemnych klauzul generalnych wydaje się nie być takie trudne, potwierdza to także właśnie praktyka, ale trudność z ich zastosowaniem pojawia się najczęściej w nietypowych stanach faktycznych, których zresztą tłem są negatywne relacje sąsiedzkie.

Problemu tego nie ma w przypadku braku negatywnych relacji sąsiedzkich, zwłaszcza że zdecydowanie łatwiejszym, szybszym, efektywniejszym, tańszym, mniej czasochłonnym itd. sposobem ustanowienia służebności drogi koniecznej jest ustanowienie jej w sposób umowny. Do ustanowienia takiej służebności i tak może dojść z racjonalnych i uzasadnionych przyczyn, gdy sąd rozpozna to żądanie, więc aby ominąć te trudności w stosowaniu prawa, lepszym sposobem jest umowne ustanowienie tego prawa, skoro w przypadku ustanowienia służebności drogi koniecznej na podstawie czynności prawnej zawartej przez strony (umowy) jej strony mogą, ale nie muszą, kierować się przesłankami wynikającymi z art. 145 § 2 k.c. przy określaniu przebiegu drogi koniecznej, zaś w postępowaniu o dokonanie wpisu w księdze wieczystej służebności ustanowionej na podstawie dokumentu zawierającego umowę stron w tym przedmiocie sąd wieczystoksięgowy nie bada tego, czy przebieg drogi koniecznej przyjęty przez strony w umowie odpowiada kryteriom określonym w art. 145 § 2 k.c. (postanowienie SN z dnia 20 października 2023 r., II CSKP 1883/22, orzecznictwo SN dostępne pod adresem www.sn.pl, poza wyraźnie wskazanymi źródłami).