Są dwa rodzaje uznania sędziowskiego – o stanie faktycznym i o stanie prawnym – oba w równym stopniu decydują o losie sprawy. Jakie zapadnie rozstrzygnięcie, również jak długo sprawa będzie trwała lub ile będzie kosztować samych zainteresowanych i Skarb Państwa finansujący sądy. Żeby sprawę sądzić szybko i trafnie, potrzeba wiedzy specjalistycznej, więc sędzia powinien nabyć odpowiednie przygotowanie o materii, którą sądzi.
Dlatego pierwszym obowiązkiem sędziego jest ustalenie, o co w sprawie chodzi, co jest rzeczywistym przedmiotem i celem procesu. Sąd będzie działać sprawnie, kiedy ograniczy się do badania tylko tego, co ważne dla sprawy – bo jest sporne. Na podstawie ustaleń faktycznych sąd może przejść do wskazania właściwych dla sprawy przepisów.