W nieco innej sytuacji niż ubezpieczeni zatrudnieni u płatników składek są emeryci i renciści prowadzący własną działalność pozarolniczą (w szczególności gospodarczą). Oni też muszą się rozliczyć z ubiegłorocznych zarobków. Ponieważ jednak sami za siebie opłacają składki społeczne, nie mogą być zobowiązani do przedłożenia w ZUS zaświadczenia płatnika składek. Aby ZUS rozliczył ich przychód, składają własne oświadczenie.
Sporządzając ten dokument, biznesmen nie wykazuje jednak faktycznego zysku firmy czy przychodu zadeklarowanego do celów podatkowych. Podaje w nim natomiast, od jakiej podstawy wymiaru był w ubiegłym roku zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Generalnie jest to zadeklarowana kwota nie niższa od ustawowego minimum. W praktyce na ogół jednak przedsiębiorcy płacą składki od minimalnej podstawy. A ta wynosi 60 proc. prognozowanej przeciętnej płacy na dany rok kalendarzowy (w 2014 r. było to 2247,60 zł).
Wyjątek dotyczy przedsiębiorców, którzy rozpoczynają działalność i przez pierwsze dwa lata funkcjonowania firmy mają prawo do zmniejszonej podstawy wymiaru składek. W oświadczeniu wykazują wtedy kwotę 30 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę (w 2014 r. było to 504 zł).
Przedsiębiorcy, którzy w 2014 r. nie podlegali obowiązkowym ubezpieczeniom od prowadzonej działalności, bo np. mieli ustalone prawo do emerytury, powinni wykazać kwotę, od której musieliby opłacać w tym roku składki, gdyby byli do tego zobowiązani.
