Zgodnie z koncepcją ustawodawcy wynikającą z przepisów rozdziału 8 ustawy z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. DzU z 2024 r., poz. 725 ze zm.; dalej: p.b.) organy nadzoru budowlanego działają w formule organów policyjnych i uprawnione są do podejmowania czynności kontrolnych, sprawdzających oraz interwencyjnych. Od ich oceny i dokonanych przez nie ustaleń uzależnione jest wszczęcie postępowania w sprawie administracyjnej, które ma na celu konkretyzację obowiązku określonego w p.b. Formalne zaś postępowanie – ze względu na charakter i istotę przedmiotu sprawy – wszczynane jest z urzędu po dokonaniu przez organ wiarygodnych ustaleń wstępnych (wyrok WSA w Krakowie z 10 stycznia 2023 r., II SAB/Kr 195/22, LEX nr 3503165).