Crowdfunding - finansowanie społecznościowe. Jakie zmiany w 2021 roku?

Polacy pokochali crowdfunding, czyli tzw. finansowanie społecznościowe, na co jasno wskazują dane rynkowe. W 2019 roku w Polsce za pośrednictwem platform crowdfundingowych (equity crowdfunding) pozyskano ponad 34 milionów złotych w wyniku ponad czterdziestu przeprowadzonych ofert. W 2020 roku zaś, w ramach pięćdziesięciu nowych ofert, zebrano już 76,8 mln złotych, co przełożyło się na 125 proc. wzrost r/r. Powyższa statystyka dotyczy wyłącznie jednego z rodzajów crowdfundingu – tzw. crowdfundingu udziałowego (nazywanego również inwestycyjnym). Od lat coraz większą popularnością cieszy się także inny rodzaj finansowania społecznościowego – crowdfunding charytatywny, którego model wykorzystywany jest przez chętnie odwiedzane przez Polaków strony takie jak zrzuta.pl czy siepomaga.pl. A to nie wszystko, bo w ramach finansowania społecznościowego wyróżnia się także crowdfunding oparty na nagrodach (gdzie w zamian za przekazane środki finansujący otrzymuje symboliczną nagrodę), crowdfunding przedsprzedażowy (w którym finansujący dostarcza środki na stworzenie produktu, który ma w przyszłości zostać mu dostarczony), czy wreszcie crowdfunding dłużny (w którym środki finansowe przekazywane są w formie pożyczek).

Czytaj także:

Zbiórki internetowe: łatwiej będzie zbierać na biznes, ale nie na leczenie

Wsparcie finansowe nie tylko dla startupów

Finansowanie społecznościowe staje się coraz popularniejszą formą alternatywnego finansowania, z której korzystają zarówno startupy jak i większe firmy o ugruntowanej pozycji na rynku. Brak wspólnych ram prawnych funkcjonowania crowdfundingu w Unii Europejskiej stanowił do tej pory istotne ograniczenie w rozwoju tego rynku.

W Polsce tematyka ta była jednak coraz częściej podejmowana przez Komisję Nadzoru Finansowego, początkowo w sposób negatywny, tj. poprzez wskazywanie, które obszary działalności mogą stanowić naruszenie przepisów powszechnie obowiązującego prawa (np. w odniesieniu do crowdfundingu pożyczkowego, art. 171 Prawa bankowego, który przewiduje sankcje karne dla podmiotu prowadzącego bez zezwolenia działalność związaną z obciążaniem ryzykiem środków osób trzecich w celu udzielania kredytów lub pożyczek) aż po szersze opracowania, wyznaczające zasady funkcjonowania platform crowdfundingu inwestycyjnego (stanowisko KNF opublikowane 9 kwietnia 2020 roku).

Komisja co prawda nie zobowiązała w nim wprost platform crowdfundingowych do uzyskania zezwolenia na prowadzenie działalności maklerskiej, ale wskazała, iż przesyłanie spersonalizowanych wiadomości e-mail zawierających link do danej oferty nabycia instrumentów finansowych wymaga uzyskania zezwolenia.

Rozporządzenie ECSP nadchodzi

Powyższa fragmentaryczność regulacji prawnych została rozwiązana, po ponad dwóch latach pracy, poprzez przyjęcie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1503 w sprawie europejskich dostawców usług finansowania społecznościowego dla przedsięwzięć gospodarczych oraz zmieniające rozporządzenie (UE) 2017/1129 i dyrektywę (UE) 2019/1937 (tzw. rozporządzenie ECSP). Przepisy rozporządzenia ECSP będą miały zastosowanie od 10 listopada 2021 roku.

Patrząc na zakres przedmiotowy rozporządzenia ECSP, można stwierdzić, że niektóre rodzaje crowdfundingu pozostają poza obszarem tej regulacji – dotyczy to crowdfundingu charytatywnego, crowdfundingu opartego na nagrodach oraz crowdfundingu przedsprzedażowego.

Kogo dotyczy rozporządzenie ECSP?

Rozporządzenie ECSP jest skierowane do każdego z podmiotów, który oferuje (lub zamierza oferować) usługę finansowania społecznościowego, oznaczającą kojarzenie inwestorów zainteresowanych finansowaniem przedsięwzięć gospodarczych z właścicielami projektów z wykorzystaniem platformy finansowania społecznościowego, obejmującą którekolwiek z poniższych działań:

- crowdfunding pożyczkowy, polegający na ułatwieniu pozyskania od wielu inwestorów kapitału pod tytułem zwrotnym (przy czym regulacja nie obejmuje pożyczek udzielanych konsumentom); oraz

- crowdfunding inwestycyjny (udziałowy), w którym inwestor, w zamian za wpłatę, obejmuje zbywalne papiery wartościowe wyemitowane przez spółkę.

Platformą finansowania społecznościowego w rozumieniu rozporządzenia ECSP jest publicznie dostępny internetowy system informacyjny obsługiwany lub zarządzany przez dostawcę usług finansowania społecznościowego – co do zasady, rozporządzenie ECSP ma na celu zapewnienie, iż dostawca usług finansowania społecznościowego będzie działać jak bezstronny pośrednik pomiędzy klientami korzystającymi z jego platformy.

Kluczowym elementem rozporządzenia ECSP jest kwota finansowania, jaką będzie można uzyskać w ramach crowdfundingu bez konieczności sporządzenia prospektu emisyjnego. Jest ona równa 5 mln euro w okresie 12 miesięcy (jest to próg łącznej wartości w odniesieniu do ofert finansowania społecznościowego przedstawianych przez konkretnego właściciela projektu).

WAŻNE!

Poszczególne państwa członkowskie mogą wprowadzić niższy próg finansowania społecznościowego bez konieczności sporządzenia prospektu (na okres nie dłuższy niż 24 miesiące od dnia wejścia w życie rozporządzenia ECSP), gdy w danym państwie członkowskim próg łącznej wartości, powyżej którego należy publikować prospekt, wynosi poniżej 5 mln euro (tak jak w Polsce, gdzie ten próg wynosi 2,5 mln euro).

Licencjonowanie działalności

Na jakie dodatkowe zmiany powinni przygotować się przedsiębiorcy świadczący powyższe rodzaje usług finansowania społecznościowego? Do najistotniejszych zmian, wprowadzonych przez rozporządzenie ECSP, należy licencjonowanie działalności – usługi crowdfundingu inwestycyjnego i pożyczkowego będą mogły być świadczone wyłącznie przez podmioty, które uzyskały specjalne zezwolenie, wydawane przez właściwe organy państwa członkowskiego, w którym dany przedsiębiorca ma siedzibę. Termin przewidziany w rozporządzeniu ECSP na wydanie decyzji w tej sprawie wynosi trzy miesiące, licząc od dnia otrzymania przez organ kompletnego wniosku.

WAŻNE!

Przedsiębiorcy, którzy już świadczą usługi finansowania społecznościowego objęte rozporządzeniem ECSP, będą zobowiązani uzyskać takie zezwolenie najpóźniej do 10 listopada 2022 roku.

Po uprzedniej notyfikacji, przeprowadzonej zgodnie z rozporządzeniem ECSP, podmiot posiadający zezwolenie będzie mógł świadczyć usługi crowdfundingu transgranicznie, na jednolitych zasadach w ramach Unii Europejskiej. Ważną informacją (zgodną z zasadami unijnego transgranicznego świadczenia usług) jest fakt, iż państwa członkowskie nie mogą wymagać od podmiotów świadczących usługi transgraniczne fizycznej obecności w danym kraju (np. założenia oddziału). ESMA (Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych) zobowiązała się także do prowadzenia publicznego rejestru wszystkich dostawców z Unii Europejskiej, którzy otrzymali odpowiednie zezwolenia.

Wymogi kapitałowe i organizacyjne

Rozporządzenie ECSP nakłada również na przedsiębiorców świadczących usługi crowdfundingu szereg obowiązków organizacyjnych i operacyjnych. Dotyczą one m.in. wymogów kapitałowych, przechowywania aktywów na potrzeby crowdfundingu inwestycyjnego, a także niektórych wymogów w zakresie audytu, rachunkowości, outsourcingu i sprawozdawczości. Na dostawców usług crowdfundingu nakłada się także wymogi dotyczące zapewnienia skutecznego i ostrożnego zarządzania, w tym w odniesieniu do ustanowienia i wdrożenia odpowiednich polityk i procedur mających na celu zapewnienie skutecznego i ostrożnego zarządzania, podziału obowiązków czy ciągłości działania.

Konflikt interesów

Rozporządzenie ECSP wprowadza również pewne ograniczenia, które mają na celu skutecznie zapobiec powstawaniu konfliktów interesów. Będzie się to działo między innymi poprzez zakaz dopuszczania do występowania w roli właścicieli projektów oferowanych na platformie (czyli osób fizycznych lub prawnych, które ubiegają się o finansowanie za pośrednictwem platformy finansowania społecznościowego):

- akcjonariuszy lub udziałowców posiadających co najmniej 20 proc. głosów lub kapitału zakładowego w danym dostawcy usługi crowdfundingu,

- kadry kierowniczej lub pracowników,

- jakiejkolwiek osoby fizycznej lub prawnej powiązanej z tymi akcjonariuszami lub udziałowcami, kadrą kierowniczą lub pracownikami stosunkiem kontroli.

Ponadto przedsiębiorcy świadczący usługę finansowania społecznościowego nie mogą mieć jakiegokolwiek udziału w ofercie finansowania społecznościowego na swoich platformach.

Ochrona inwestorów, wymogi informacyjne

Dostawcy usług crowdfundingu inwestycyjnego i pożyczkowego zobowiązani są także zapewnić potencjalnym inwestorom arkusz kluczowych informacji inwestycyjnych (KIIS), sporządzany przez właściciela projektu dla każdej oferty crowdfundingowej. KIIS musi być sporządzony w co najmniej jednym z języków urzędowych państwa członkowskiego, w którym dostawca uzyskał zezwolenie. Ponadto, jeżeli dany dostawca promuje ofertę crowdfundingową w innym państwie członkowskim, w którym obowiązują inne języki urzędowe, KIIS udostępnia się w co najmniej jednym z języków urzędowych tego państwa członkowskiego lub w innym języku zaakceptowanym przez właściwe organy tego państwa członkowskiego. Projekt KIIS musi być sporządzony w sposób rzetelny, jasny i niewprowadzający w błąd. Ponadto rozporządzenie ECSP dzieli inwestorów na doświadczonych i niedoświadczonych oraz nakłada różne poziomy środków ochronnych dla obu tych kategorii (np. obowiązek zagwarantowania inwestorom niedoświadczonym tzw. okresu namysłu przed zawarciem umowy, w którym to okresie inwestor może w dowolnym momencie wycofać swoją ofertę inwestycyjną).

Co dalej?

Zgodnie z rozporządzeniem ESCP ESMA zobowiązana jest opracować i opublikować 12 standardów technicznych (8 regulacyjnych (RTS) oraz 4 techniczne (ITS)), doprecyzowujących poszczególne wymogi ostrożnościowe, jak również treść i zasady składania wniosku o uzyskanie licencji na świadczenie usług crowdfundingowych. 26 lutego tego roku ruszyły konsultacje pierwszych RTS, które zakończą się 28 maja 2021 roku.

Co prawda rozporządzenia unijne są bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach UE, ale przedsiębiorcy mogą oczekiwać, iż zgodnie z harmonogramem prac legislacyjnych w trzecim kwartale 2021 roku Rada Ministrów przyjmie projekt ustawy o nadzorze nad dostawcami usług finansowania społecznościowego. Polska ustawa ma umożliwić pełne wykonywanie rozporządzenia ECSP poprzez m.in. wskazanie KNF jako organu właściwego do nadzoru nad dostawcami usług crowdfundingowych i do wydania zezwolenia na działanie jako dostawca usług crowdfundingu, wprowadzenie odpowiednich sankcji administracyjnych i karnych za nieprzestrzeganie przepisów rozporządzenia lub ustawy oraz wprowadzenie przepisów dotyczących tajemnicy zawodowej. Ponadto, zgodnie z udostępnionymi w wykazie prac założeniami do projektu ustawy, maksymalny próg finansowania nie wymagający sporządzenia prospektu wyniesie do 2,5 mln euro do 10 listopada 2023 r., zaś po tej dacie wzrośnie do wysokości 5 mln euro.

Podsumowanie

Zmiany wprowadzone rozporządzeniem ECSP są niezwykle rozległe i stanowią pierwszą tak kompleksową regulację sektora finansowania społecznościowego. Jednocześnie wiele przepisów rozporządzenia ESCP wymaga doprecyzowania – zarówno na poziomie krajowym – w projektowanej ustawie o nadzorze nad dostawcami usług finansowania społecznościowego, jak unijnym – w odpowiednich standardach technicznych. Przedsiębiorcy świadczący usługi crowdfundingu udziałowego i pożyczkowego powinni więc bacznie śledzić przebieg dalszych prac legislacyjnych, aby w odpowiednim czasie dostosować swoją działalność do nowych wymogów i uzyskać licencję.