Przepis o MDS dopiero wszedł w życie, a już czeka go nowelizacja

Powyższe wynika wprost z art. 94 Ustawy „Kondygnacje podziemne w budynkach użyteczności publicznej lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz garaże podziemne, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, projektuje się i wykonuje w sposób umożliwiający zorganizowanie w nich miejsc doraźnego schronienia.”. Przepis ten zgodnie z art. 206 Ustawy stosuje się do wniosków o pozwolenie na budowę (jak również innych wymienionych w nim wniosków i zgłoszeń), złożonych po dniu 31 grudnia 2025r.

Jak wiemy, specjalistyczne budowle ochronne to raczej wyjątek, aniżeli standard projektowy. Tym samym potencjalna konieczność zapewnienia miejsc doraźnego schronienia może dotyczyć wielu zamierzeń budowlanych.

Ustawa obowiązuje już ponad rok, ale jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Projekt z dnia 23 stycznia 2026r., w opiniowaniu) „W wyniku ewaluacji i monitorowania procesu wdrażania ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej, zwanej dalej „ustawą”, po roku jej obowiązywania zdiagnozowano obszary wymagające dodatkowych regulacji, doprecyzowania albo uzupełnienia przepisów ustawy.”

Obszary, które okazały się być interpretacyjnie kontrowersyjne lub nie wystarczająco uregulowane to między innymi: ustalenie sposobu obliczenia pojemności miejsca doraźnego schronienia, czy możliwości i procedury zastosowania odstępstw od projektowania MDS. Odpowiedzią na te wątpliwości jest procedowana aktualnie nowelizacja, której intencją jest:

1) doprecyzowanie kwestii pojemności miejsca doraźnego schronienia, które musi być zapewnione w kondygnacjach podziemnych w budynkach użyteczności publicznej lub budynkach mieszkalnych wielorodzinnych oraz garażach podziemnych, jeżeli nie przewidziano w nich budowli ochronnej, poprzez ustalenie sposób obliczenia pojemności MDS na etapie projektowania,

2) wprowadzenie możliwości zaproponowania rozwiązania zamiennego, jeśli warunki techniczne dla miejsc doraźnego schronienia, o których mowa w  przepisach wykonawczych, mogą być spełnione w sposób inny niż określony w tych przepisach, a proponowane rozwiązania zamienne zapewniają funkcje ochronne umożliwiające zorganizowanie miejsca doraźnego schronienia,

3) wprowadzenie odstępstw od konieczności projektowania MDS w sytuacji, gdy lokalne uwarunkowania terenowe, w szczególności wielkość działki budowlanej, uniemożliwiają wykonanie miejsca doraźnego schronienia o pojemności określonej Ustawą, poprzez wyrażenie zgody na zaprojektowanie i wykonanie kondygnacji podziemnej lub garażu podziemnego w sposób umożliwiający zorganizowanie w nim miejsca doraźnego schronienia o mniejszej pojemności,

4) wprowadzenie wyłączenia stosowania przepisu art. 94 ust. 1 Ustawy w sytuacji gdy:

 - liczba lokali mieszkalnych w budynku jest nie większa niż 4;

 -powierzchnia użytkowa w budynku przeznaczona na potrzeby użyteczności publicznej jest nie większa niż 250 m2;

 - powierzchnia garażu podziemnego jest nie większa niż 75 m2.

Aktualnie obowiązująca Ustawa nie przewiduje tak szczegółowych regulacji, a tym samym pojawiło się wiele wątpliwości co do jej stosowania w praktyce.

Na wdrożenie nowych przepisów inwestorzy mieli czas przynajmniej od początku 2025 roku, kiedy to Ustawa została uchwalona. Znana była im treść artykułu 94 Ustawy i mieli świadomość, że do inwestycji, co do których wnioski o pozwolenie na budowę składane będą po dniu 31 grudnia 2025r. będą miały zastosowanie nowe rozwiązania projektowe. Tym samym z pewnością projektanci i inwestorzy mierzą się już od jakiegoś czasu z problemem: jak zaprojektować MDS w ramach swoich inwestycji (o ile dotyczy to ich inwestycji), a może nawet czy ich zaprojektowanie jest w ogóle możliwe. Nie jest tajemnicą, że uczestnicy procesu budowlanego  cały czas wątpliwości te starają się adresować. Aktualny stan przepisów jest bardzo ogólny, jeśli nowelizacja nie weszłaby w życie, wątpliwości interpretacyjne będą narastać.

Dodatkowo proces projektowy jest złożony i wieloetapowy, a problemy i wątpliwości co do stosowania przepisów, czy też wdrożenia rozwiązań, nie kończą się wraz z ze złożeniem wniosku o pozwolenie na budowę.

Nowe oświadczenia inwestora

Jak wiemy, w dniu 1 stycznia 2026 roku weszła w życie ustawa nowelizująca przepisy ustawy prawo budowlane (Ustawa o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw z dnia 4 grudnia 2025 r. dalej również „Nowelizacja Prawa Budowlanego”), która wprowadziła do art. 33 ust. 2 prawa budowlanego - dodatkowy pkt 13. Przepis ten nakłada na inwestora obowiązek przedłożenia wraz z wnioskiem o pozwolenie na budowę oświadczenia, z którego wynikać ma czy inwestor w ramach swojego zamierzenia budowlanego ma obowiązek wykonania obiektu budowlanego w sposób umożliwiający zorganizowanie w nim miejsca doraźnego schronienia o określonej pojemności czy obowiązku tego nie ma. Oświadczenie takie ma zostać złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Dla inwestycji co do których wnioski o pozwolenie na budowę zostały złożone po 31 grudnia 2025 r. inwestorzy powinni już takie oświadczenia złożyć. Te postępowania są aktualnie procedowane już na nowych zasadach.

Natomiast ze względu na to, że Nowelizacja Prawa Budowlanego w art. 7 ust. 1, nakazuje stosowanie przepisów Prawa budowlanego w brzmieniu nadanym nowelizacją również do zamierzeń budowlanych objętych wnioskami złożonymi przed dniem jej wejścia w życie i do tej daty nierozpatrzonych, z dużą dozą prawdopodobieństwa, organy administracjo – budowlane będą wzywały o złożenie oświadczenia również w ramach tych postepowań.

Oznacza to, że potencjalnie nie tylko dla nowych inwestycji (co do których wniosek o pozwolenie na budowę został złożony po 31 grudnia 2025r.), ale również do tych, które na dzień 1 stycznia 2025r. były jeszcze nie zakończone, inwestor powinien przeprowadzić analizę, czy ma obowiązek wykonania obiektu budowlanego w sposób umożliwiający zorganizowanie w nim miejsca doraźnego schronienia o określonej pojemności, czy też obowiązek ten go nie dotyczy.  

Inwestor będzie musiał tym samym zastanowić się jakiej treści oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej, powinien złożyć.

Oświadczenie dla pozwolenia zamiennego.

Należy jednak liczyć się z tym, że nowe obowiązki mogą dotyczyć również innych stanów faktycznych. Wyobraźmy sobie sytuację, w której na pewnym etapie wykonywania inwestycji konieczne będzie dokonanie zmian, które swoim zakresem odnoszą się do tej części budynku, w której zgodnie z nowymi przepisami konieczne jest zaprojektowanie i wykonanie MDS.

Czy w takiej sytuacji przy składaniu wniosku o zmianę pozwolenia na budowę i wprowadzenia zmian do części projektu istnieje potencjalnie konieczność zaprojektowania miejsc doraźnego schronienia?

Zgodnie z art. 36a ust. 3 i 3a ustawy Prawo Budowlane w postępowaniu w sprawie zmiany decyzji o pozwoleniu na budowę, przepisy art. 32-35 stosuje się odpowiednio do zakresu tej zmiany. Oznaczałoby to, że nawet jeśli wniosek o pozwolenie na budowę zostałby złożony jeszcze przed datą wejścia w życie przepisów dotyczących miejsc doraźnego schronienia, to w sytuacji gdy konieczne będzie pozyskanie pozwolenia zamiennego, które odnosić się będzie do kondygnacji podziemnej, może wystąpić konieczność zweryfikowania, czy takie miejsca powinny powstać. Niewątpliwie bowiem inwestor na tym etapie może zostać wezwany do złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 33 ust. 2 pkt. 13) Prawa budowlanego.

Od momentu, w którym przepisy o miejscach doraźnego schronienia weszły w życie upłynęło niespełna półtora miesiąca, tym samym wnioski złożone w oparciu o nowe przepisy są aktualnie procedowane, a tym samym przyjdzie nam poczekać na to, jak nowe przepisy interpretują organy administracyjno- budowlane.