Laos: jak połączyć komunizm i buddyzm

Sobotnie wybory do laotańskiego parlamentu, Zgromadzenia Narodowego, raczej nie przyniosą rewolucyjnych zmian. Rządzi jedyna Laotańska Partia Ludowo-Rewolucyjna, a deputowani mają „studiować, rozumieć i wdrażać zalecenia i politykę partii" – jak mówi konstytucja.

Nie zakłócać spokoju mnichom

Komunistyczne władze najpierw próbowały walczyć z buddyzmem. Chyba nie tylko siła wiary, ale przede wszystkim względy czysto praktyczne wzięły jednak górę.

Zobacz galerię zdjęć

Codziennie o szóstej rano z każdej świątyni wyrusza pomarańczowy sznureczek bosych mnichów z pustymi miskami. Mnichów obdarowują wszyscy, także komunistyczni oficjele.

Do swoich klasztorów przynoszą ryż, banany, słodycze; tym, co zostanie, mnisi dzielą się z potrzebującymi. Nikt więc nie głoduje, bo klasztor jest zawsze blisko. W trzystutysięcznym Wientian klasztorów jest ponad pięćset.

W Luang Prabang, duchowej stolicy kraju, wpisanej na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, bary zamykane są o jedenastej, żeby nie zakłócać mnichom spokoju, i pozwolić mieszkańcom zdążyć na szóstą rano przygotować dla nich jedzenie.

Jeden turysta na trzech mieszkańców

Drugi powód pogodzenia się komunistycznych władz z buddyzmem jest równie praktyczny: prawie połowa wpływów budżetu pochodzi z turystyki. Turystów przyciąga nie tylko różnorodność warunków naturalnych, ale także malownicze świątynie Luang Prabang oraz wielu innych miejscowości.

Sześcioipółmilionowy Laos odwiedziły w zeszłym roku ponad dwa miliony turystów. Liczba ta systematycznie wzrasta.

Tam, gdzie docierają turyści, tempo zmian jest ogromne. Wydany ponad rok temu wiarygodny przewodnik mówi, że w Wientian jest pięć bankomatów. Już pierwszego dnia widzę, że ich wszystkich nie policzę. Banki, punkty informacji turystycznej, małe biura turystyczne, bary powstają tuż obok siebie.

W tych dziedzinach też najbardziej chce kształcić się młodzież. Księgowość, informatyka, język angielski. To da szansę na pracę w zagranicznym banku. To wszystko przyda się też, gdy chcemy otworzyć własny pensjonat. O niskooprocentowany kredyt nie jest trudno, gdy zadeklarujemy, że przeznaczamy pieniądze na działalność rolniczą. Jeśli będziemy spłacać regularnie, nikt nie sprawdzi, jak je wydaliśmy.

Ziemia dla Chińczyka

Wiele innych obszarów także jest poza kontrolą. Korupcja jest wszechobecna. W rankingu Transparency International – obejmującym sto siedemdziesiąt osiem krajów – Laos zajmuje sto pięćdziesiątą czwartą pozycję. Wzrost PKB w 2009 roku wynosił 7 procent. Teraz oczekuje się ośmiu procent.

Kraj rzeczywiście rozwija się, ale dystrybucja dóbr pozostawia wiele do życzenia, jak potwierdza znawca kraju i regionu profesor Martin Stuart-Fox. I pomimo widocznego rozwoju kraj ma niewielkie szanse na wydostanie się przed 2020 rokiem z grupy dwudziestu najbiedniejszych krajów świata (gdzie roczny dochód na głowę mieszkańca nie przekracza tysiąca dolarów).

Ziemia poza miastami należy do państwa, a nie do ludzi tam mieszkających i uprawiających swoje pola. Władze mogą w każdej chwili usunąć  każdego, kto się sprzeciwia, jeśli jest lukratywny sposób wykorzystania ziemi. Tak dzieje się wzdłuż granicy z Chinami, gdzie ogromne połacie ziemi oddawane i dzierżawione są Chińczykom, którzy zasiedlają te rejony, wypierając rdzennych mieszkańców.

Potężny sąsiad domaga się ziemi i wieloletnich koncesji w zamian za inwestycje.

Niebawem stolicę kraju ma połączyć z Chinami linia szybkiej kolei o długości 421km.

Wewnątrz partii komunistycznej – system monopartyjny obowiązuje od 1975 roku – ścierają się wpływy zwolenników ściślejszej współpracy z Chinami lub z Wietnamem. Walka tych dwóch opcji była też prawdopodobnie przyczyną nagłej dymisji premiera Bouasone Buophavanha pod koniec grudnia, chociaż oficjalnym powodem były względy rodzinne.

Dom nad przepaścią

Rodziny wpływowych oficjeli prowadzą wystawne życie, podczas gdy sposób życia na wsiach pod wieloma względami nie zmienił się wcale od wieków.

W kraju, gdzie tylko 4,1 procent ziemi wykorzystanej jest pod uprawy, cztery piąte ludności pracuje w rolnictwie. Drewniane chaty, niektóre na palach, wzdłuż drogi w górzystych regionach kraju. Drzwi wychodzące wprost na drogę. Reszta domostwa wisi nad przepaścią. Wszędzie umorusane dzieci, wychudzone kury i przykurzone psy.

Jedyna nowość to telewizor, wokół którego wieczorem zasiada cała rodzina.

Elektryczność i elektronika docierają też do małych, położonych w lasach klasztorów. Maleńkie chatynki na palach, może cztery metry kwadratowe. W każdej wiatrak, telewizor i mnich z komórką. Bycie mnichem, choćby tylko przez miesiąc, uważane jest za prawie niezbędny element w życiorysie przed osiągnięciem dojrzałości.

Wszyscy moi rozmówcy – w większości właściciele małych firm,  ale i dziennikarz odpowiedzialny za propagandę – zgodnie twierdzą, że Laos najbardziej potrzebuje wykształconych ludzi dla dalszego zrównoważonego rozwoju.

Młodzi ludzie nie chcą jednak być lekarzami, bo studia są długie, a zarobki niewielkie.  Nie ma też nadmiaru nauczycieli i coraz poważnej traktuje się wprowadzenie e-learningu na szerszą skalę.