Wyboru firmy audytorskiej badającej sprawozdanie finansowe dokonuje:
1) organ zatwierdzający sprawozdanie finansowe lub
2) inny organ wskazany w statucie lub w umowie lub
3) inny organ, jeśli tak stanowią inne wiążące jednostkę przepisy prawa – np. sąd rejestrowy przy zawiązania spółki akcyjnej (art. 223 k.s.h.) lub w przypadku przekształcenia spółki (art. 559 k.s.h.).
Czytaj więcej:
Wprowadzenie jest ważnym elementem sprawozdania finansowego, którego głównym zadaniem jest zaprezentowanie podstawowych informacji o spółce.
Pro
Wybór firmy
Wyboru firmy audytorskiej należy dokonać na podstawie rejestru biegłych rewidentów (https://www.pibr.org.pl/) oraz listy firm audytorskich, zamieszczonych na stronie Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego – PANA (https://pana.gov.pl/) i wpisanych do PANA zgodnie z art. 57 ustawy o biegłych rewidentach. Jeżeli badana jednostka nie zastosuje się do tej zasady, badanie jest nieważne z mocy prawa. Jednostka badana może wybrać także firmę audytorską zatwierdzoną w innym państwie Unii Europejskiej, jeżeli kluczowy biegły rewident jest wpisany do rejestru prowadzonego przez PANA, a firma audytorska – na listę prowadzoną przez PANA.
Kryterium wyboru
Obowiązkowym kryterium wyboru podmiotu uprawnionego do badania sprawozdań finansowych, jest niezależność. Ponadto nie ma innych koniecznych kryteriów, którymi powinna się kierować jednostka. Co do zasady takim kryterium nie powinna być minimalizacja kosztów, gdyż jest to czynnik który może mieć wpływ na jakość przeprowadzonego badania.
Wybór firmy audytorskiej i umowa o badanie sprawozdania finansowego jest ważnym etapem w procesie audytu finansowego. Umowa o badanie sprawozdania finansowego to dokument zawierający szczegóły dotyczące zakresu, kosztów i terminów badania, a także obowiązków strony badającej i audytowanej. Umowa ta określa także ewentualne następstwa niedotrzymania terminów lub niedopełnienia obowiązków przez jedną ze stron. Umowa powinna też zawierać klauzulę poufności oraz klauzulę niezależności audytora.
Umowa
Umowa pomiędzy podmiotem uprawnionym do badania sprawozdania finansowego a jednostką badaną powinna być zawarta w takim terminie, aby biegły rewident mógł uczestniczyć w inwentaryzacji istotnych składników majątkowych. W przypadku badania ustawowego zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy o rachunkowości (dalej uor), pierwsza umowa musi być zawarta z firmą audytorską na czas nie krótszy niż 2 lata i może być przedłużona o kolejne co najmniej 2-letnie okresy. Wprowadzenie obowiązku zawarcia umowy na badanie na okres co najmniej dwóch lat ma na celu ograniczenie nadmiernej rotacji biegłych rewidentów, co z kolei pozwala biegłemu rewidentowi na wnikliwe poznanie specyfiki działalności badanego podmiotu. W odniesieniu do jednostek zainteresowania publicznego (dalej JZP) wybór i czas trwania umowy ograniczony jest ustawowo.
Na mocy art. 79 uor zawieranie z firmą audytorską umów o badanie ustawowe sprawozdania finansowego na okres krótszy niż 2 lata jest zagrożone karą grzywny lub pozbawienia wolności.
Rotacja firm
Natomiast zgodnie ze zmienionym z dniem 31 marca 2020 r. art. 134 ustawy o biegłych rewidentach, kluczowy biegły rewident nie może przeprowadzać badania ustawowego w tej samej jednostce zainteresowania publicznego przez okres dłuższy niż 5 lat, później może ponownie przeprowadzać badanie ustawowe w tej samej jednostce dopiero po upływie co najmniej 3 lat od zakończenia ostatniego badania ustawowego.
Tymczasem wymóg rotacji firm audytorskich został zniesiony po uchyleniu art. 134 ust. 1 ustawy o biegłych rewidentach.
Zatem do rotacji firm audytorskich badających JZP obecnie zastosowanie mają wprost przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 537/2014 z 16 kwietnia 2014 (art. 17 ust. 1). Po wykreśleniu art. 134 ust. 1 ustawy nieprzerwany okres zatrudnienia tej samej firmy audytorskiej lub firmy z jej sieci do badania ustawowego sprawozdań finansowych JZP nie może trwać dłużej niż 10 lat. Obowiązkowa rotacja biegłych rewidentów w JZP ma na celu zachowanie niezależności i neutralności biegłego rewidenta w stosunku do badanej jednostki.
Dodatkowo uchwała nr 3431/52a/2019 Krajowej Rady Biegłych Rewidentów z 25 marca 2019 r. w sprawie zasad etyki zawodowej biegłych rewidentów wprowadziła od stycznia 2020 r. obowiązek stosowania Międzynarodowego Kodeksu etyki zawodowych księgowych (biegłych rewidentów) zawierającego Międzynarodowe Standardy Niezależności, jako zasady etyki zawodowej biegłych rewidentów. Wedle Międzynarodowych Standardów Niezależności badanie sprawozdań finansowych powinno odbywać się ze szczególnym zachowaniem trzech zasad: uczciwości, obiektywizmu oraz kompetencji zawodowych i należytej staranności.
Zawarcie umowy
Należy zaznaczyć, że umowę o badanie z firmą audytorską, powołaną przez organ zatwierdzający lub inny upełnomocniony do tego organ jednostki, zawiera kierownik jednostki. Za kierownika jednostki uznaje się:
1) w spółce akcyjnej – zarząd,
2) w spółce z o.o. – zarząd,
3) w spółce komandytowej – komplementariuszy prowadzących sprawy spółki,
4) w spółce komandytowo-akcyjnej – komplementariuszy prowadzących sprawy spółki,
5) w spółce cywilnej – wspólników prowadzących sprawy spółki,
6) w spółce jawnej – wspólników prowadzących sprawy spółki,
7) w spółce partnerskiej – wspólników prowadzących sprawy spółki albo zarząd, jeżeli został powołany,
8) w przypadku prowadzenia działalności przez osobę fizyczną – osobę prowadzącą działalność (właściciel).
Za kierownika jednostki uważa się również likwidatora, a także syndyka lub zarządcę ustanowionego w postępowaniu restrukturyzacyjnym oraz zarządcę sukcesyjnego.
Co ważne, umowy na badanie nie może jednak zawrzeć ani podpisać ustanowiony przez jednostkę pełnomocnik (art. 3 ust. 1 pkt 6 uor).
Przy tym w myśl art. 79 uor kto wbrew przepisom nie poddaje sprawozdania finansowego badaniu przez biegłego rewidenta oraz nie udziela lub udziela biegłemu rewidentowi niezgodnych ze stanem faktycznym informacji, wyjaśnień, oświadczeń albo nie dopuszcza go do pełnienia obowiązków, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.
Niedopełnienie obowiązku
Niedopełnienie ustawowego obowiązku badania sprawozdania finansowego przez biegłego rewidenta powoduje wystąpienie:
1) braku kompletności dokumentów niezbędnych do złożenia w rejestrze sądowym oraz organie podatkowym, bowiem sprawozdanie finansowe powinno bowiem być złożone wraz ze sprawozdaniem z badania;
2) braku możliwości podziału lub pokrycia wyniku finansowego, które zgodnie z prawem mogą nastąpić dopiero po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego, poprzedzonego wyrażeniem przez biegłego opinii o tym sprawozdaniu bez zastrzeżeń lub z zastrzeżeniami (art. 53 ust. 3, art. 69 uor).
Za niezłożenie kompletnego sprawozdania finansowego wraz ze sprawozdaniem biegłego rewidenta do rejestru sądowego jednostce może grozić grzywna lub kara ograniczenia wolności. W dodatku sąd rejestrowy może z urzędu wszcząć postępowanie o rozwiązanie podmiotu wpisanego do rejestru.
Należy pamiętać, że zgodnie z art. 80b Kodeksu karnego skarbowego za niezłożenie w odpowiednim terminie sprawozdania finansowego wraz ze sprawozdaniem biegłego rewidenta właściwy organ podatkowy może nałożyć karę grzywny.
Na marginesie należy dodać, że od 1 stycznia 2020 r. biegli rewidenci wymagają złożenia przez członków kierownictwa jednostki dodatkowego oświadczenia związanego z ustawą z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Oświadczenie dotyczy zajmowania eksponowanego stanowiska politycznego, pozostawania w rodzinnym lub zawodowym związku z osobą zajmującą takie stanowisko oraz rzeczywistego beneficjenta.
Autorka jest radcą prawnym w TAXEO Komorniczak i Wspólnicy Sp.k.
Podstawa prawna:
- art. 3 ust. 1 pkt 6, art. 53 ust. 1, ust. 3, ust. 1a, art. 66, art. 69, art. 79 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 120)
- art. 57, art. 134 ustawy z 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym (Dz.U. z 2022 r., poz. 1302 ze zm.)
- art. 17 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 537/2014 z 16 kwietnia 2014 r. w sprawie szczegółowych wymogów dotyczących ustawowych badań sprawozdań finansowych jednostek interesu publicznego, uchylające decyzję Komisji 2005/909/WE (Dz.U.UE.L.2014.158.77)
- art. 223, art. 559 ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 18)
- art. 80b ustawy z 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 654)
- ustawa z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1124)
