Niewypłacalność nie zwalnia z obowiązku korekty VAT

W przypadku nieuregulowania należności wynikającej z faktury, dokumentującej dostawę towarów lub świadczenie usług na terytorium kraju w terminie 150 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze, dłużnik jest obowiązany do korekty odliczonej kwoty podatku wynikającej z tej faktury. Musi to zrobić ?w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 150 dzień od dnia upływu terminu płatności określonego ?w umowie lub na fakturze (art. 89b ust. 1 ustawy o VAT).

Jeżeli jednak dłużnik uregulował należność najpóźniej w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego, w którym upłynął 150 dzień od dnia upływu terminu płatności tej należności, to zgodnie z art. 89b ust. 1a ustawy ?o VAT nie ma obowiązku korekty odliczonej kwoty podatku wynikającej z tej faktury.

W przypadku częściowego uregulowania należności w terminie ?150 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze korekta dotyczy podatku naliczonego przypadającego na nieuregulowaną część należności.

Utrata statusu nie jest automatyczna

Organy podatkowe przyjmują, że postawienie w stan upadłości czynnego podatnika VAT nie powoduje, że traci on automatycznie status czynnego podatnika, jeżeli przez ten podmiot lub w jego imieniu wykonywane są czynności podlegające VAT.

Przepisy prawa upadłościowego ?i naprawczego nie ograniczają zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych podmiotu znajdującego się w upadłości. Ogłoszenie upadłości nie ma wpływu na zdolność prawną oraz zdolność do czynności prawnych upadłego (art. 185 ust. 2 prawa upadłościowego i naprawczego). Organy podatkowe przyjmują zatem, że na przedsiębiorcy będącym w upadłości i jednocześnie pozostającym podatnikiem VAT czynnym ciążą obowiązki wynikające ?z art. 89b ustawy o VAT. Z brzmienia tych przepisów nie wynika bowiem, aby z obowiązku korekty odliczonego VAT zwolnieni byli dłużnicy postawieni w stan upadłości (interpretacja Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 28 maja 2013 r., ITPP1/443-217/13/DM, ?interpretacja Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 25 kwietnia 2013 r., ITPP1/443-83/13/AJ; interpretacja Izby Skarbowej w Warszawie ?z 24 kwietnia 2013 r., IPPP1/443-311/13-2/Igo).

Uwaga! Obowiązek korekty ciąży na dłużniku niezależnie od tego, czy jego wierzyciel skorzysta lub skorzystał z ulgi na złe długi, czy nie.

Dotkliwa sankcja

W przypadku stwierdzenia, że podatnik naruszył obowiązek określony w art. 89b ust. 1 ustawy o VAT (tj. nie skorygował odliczonej kwoty podatku wynikającej z niezapłaconej faktury), naczelnik urzędu skarbowego lub organ kontroli skarbowej ustala dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości ?30 proc. kwoty podatku wynikającego z nieuregulowanych faktur, który nie został skorygowany zgodnie z art. 89b ust. 1 ustawy o VAT. ?W stosunku do osób fizycznych, które za ten sam czyn ponoszą odpowiedzialność za wykroczenie skarbowe albo za przestępstwo skarbowe, dodatkowego zobowiązania podatkowego nie ustala się (zob. art. 89b ust. 6 ustawy o VAT).

Zadanie dla syndyka

W razie ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego zarząd majątkiem upadłego przejmuje syndyk >patrz ramka.

Organy podatkowe przyjmują, że syndyk w prowadzonym postępowaniu upadłościowym zobowiązany jest do podpisywania i składania ?w imieniu podatnika będącego ?w upadłości m.in. deklaracji podatkowych w zakresie VAT. Obowiązek ten spoczywa na syndyku również wtedy, gdy na skutek zaistniałych po ogłoszeniu upadłości okoliczności nastąpi konieczność – na podstawie art. 89b ustawy o VAT – korekty odliczonego podatku naliczonego ?w deklaracji bieżącej lub poprzez złożenie deklaracji korygującej. Takie bowiem sytuacje wystąpią ?w przypadku nieuregulowania przez dłużnika należności określonej w fakturze w terminie 150 dni od dnia upływu terminu jej płatności.

Oznacza to, że syndyk w prowadzonym postępowaniu upadłościowym, składając w imieniu podatnika deklarację podatkową za dany okres rozliczeniowy, ma obowiązek pomniejszyć kwotę podatku naliczonego określoną dla tego okresu o podatek naliczony wynikający z faktur, których należność nie została uregulowana i dla których w tym okresie rozliczeniowym upłynął 150. dzień od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze, czyli dokonuje tego pomniejszenia „na bieżąco". Natomiast w sytuacji, gdy w prowadzonym postępowaniu upadłościowym syndyk ?w trakcie ustalania faktycznego stanu zobowiązań upadłego stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie skorygował odliczonej kwoty podatku we właściwym okresie rozliczeniowym (tj. w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 150. dzień od dnia upływu terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze), wówczas na syndyku będzie spoczywać obowiązek dokonania korekty złożonych wcześniej deklaracji podatkowych.

Obowiązki podatnika nałożone m.in. przepisami ustawy o VAT, ?w tym obowiązek składania deklaracji podatkowych, nie ustają zatem w chwili ogłoszenia upadłości, ?a syndyk masy upadłości jest osobą odpowiedzialną w czasie trwania postępowania upadłościowego za realizację obowiązków podatnika, ?w tym obowiązków wynikających ?z ustawy o VAT (interpretacja Izby Skarbowej w Katowicach z 27 maja 2013 r., IBPP2/443-182/13/ICz; interpretacja Izby Skarbowej w Katowicach z 26 kwietnia 2013 r., IBPP2/443-73/13/RSz; interpretacja Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 25 kwietnia ?2013 r., ITPP1/443-83/13/AJ; interpretacja Izby Skarbowej w Warszawie ?z 18 kwietnia 2013 r., IPPP1/443-94/?13-2/JL).

We własnym imieniu, ?na cudzy rachunek

Syndyk masy upadłości, dokonując korekty w trybie art. 89b ust. 1 ustawy o VAT, działa w imieniu własnym, ale na rachunek upadłego. We wszelkich postępowaniach stroną w znaczeniu materialnym pozostaje upadły. To on jest podmiotem praw i obowiązków. Natomiast syndykowi przysługuje legitymacja formalna do występowania w tych postępowaniach. Jest on stroną w znaczeniu formalnym. ?W zakresie prawnopodatkowym działanie syndyka należy potraktować jako działanie przez pełnomocnika ze wszystkimi konsekwencjami prawnymi tego stanu. Syndyk masy upadłości jest osobą odpowiedzialną w czasie trwania postępowania upadłościowego za realizację wszystkich obowiązków podatnika i płatnika przez upadłego.

Kto zarządza majątkiem

W razie ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego obowiązek stosownej korekty odliczonego podatku naliczonego w trybie art. 89b ust. 1 ustawy o VAT ciąży na syndyku.

Natomiast w przypadku ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu obowiązek ten ciąży na upadłym, chyba że upadłemu odebrano zarząd majątkiem. W tym przypadku należy przyjąć, że obowiązki te przechodzą na zarządcę, który obejmuje zarząd majątkiem upadłego.

Przykład

ABC spółka z o.o. kupiła 1 sierpnia 2013 r. towary od firmy B z terminem płatności do 31 sierpnia 2013 r. Podatek naliczony w kwocie 10 000 zł wynikający z otrzymanej faktury rozliczyła w deklaracji VAT-7 za sierpień 2013 r.

30 grudnia 2013 r. została ogłoszona upadłość spółki ABC obejmująca likwidację majątku dłużnika. Zarząd majątkiem upadłej spółki przejął syndyk masy upadłości. Wierzytelność wobec firmy B nie została w ogóle uregulowana. 30 stycznia 2014 r. upłynął 150. dzień od terminu płatności wierzytelności wobec ?firmy B. Z uwagi na to, że nie została ona uregulowana, a spółka ABC odliczyła podatek naliczony z faktury otrzymanej od firmy B, syndyk masy upadłości, składając za spółkę ABC deklarację VAT-7 za styczeń 2014 r., powinien w niej pomniejszyć kwotę podatku naliczonego o 10 000 zł.

W przypadku uregulowania należności po uwzględnieniu korekty, ?o której mowa w art. 89b ust. 1 ustawy o VAT (tj. korekty odliczonej kwoty podatku wynikającej z niezapłaconej faktury), podatnik ma prawo do zwiększenia kwoty podatku naliczonego w rozliczeniu za okres, w którym należność uregulowano, o kwotę podatku, o której mowa w art. 89a ust. 1 ustawy o VAT. W przypadku częściowego uregulowania należności podatek naliczony może zostać zwiększony w odniesieniu do tej części (zob. art. 89b ust. 4 ustawy o VAT).

Autor jest doradcą podatkowym

Rodzaj upadłości nie wpływa na rozliczenia VAT

Dla obowiązku korekty odliczonego VAT wynikającego ?z niezapłaconych faktur nie ma znaczenia, czy została ogłoszona:

Kiedy nadzorca, a kiedy zarządca

W razie ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu powołuje się nadzorcę sądowego (art. 156 ust. 2 prawa upadłościowego i naprawczego).

Zarządcę powołuje się natomiast w razie ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu, gdy zarząd majątkiem odebrano upadłemu. Zarządcę ustanawia się także wtedy, ?gdy ustanowiono nad częścią majątku zarząd własny upadłego. W sprawach objętych tym zarządem zarządca pełni czynności zastrzeżone dla nadzorcy sądowego (art. 156 ust. 3 prawa upadłościowego i naprawczego).

W sprawach dotyczących masy upadłości syndyk, zarządca oraz nadzorca sądowy dokonują czynności na rachunek upadłego, lecz w imieniu własnym (art. 160 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego).

Jeżeli ogłoszono upadłość z możliwością zawarcia układu ?i ustanowiono zarząd własny upadłego, to nadzorca sądowy powinien niezwłocznie podjąć czynności nadzorcze ?oraz w razie potrzeby złożyć wniosek do sędziego – komisarza ?o nakazanie upadłemu sporządzenia sprawozdania finansowego na dzień poprzedzający ogłoszenie upadłości (art. 180 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego). ?W ramach prowadzonego nadzoru nadzorca sądowy może ?w każdym czasie kontrolować czynności upadłego, a także przedsiębiorstwo upadłego. Może też sprawdzić, ?czy mienie upadłego, które nie jest częścią przedsiębiorstwa, jest dostatecznie zabezpieczone przed zniszczeniem ?(art. 180 ust. 2 prawa upadłościowego i naprawczego).

Zarządca niezwłocznie po powołaniu obejmuje zarząd masą upadłości, zabezpiecza ją przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub zabraniem przez osoby trzecie oraz sporządza spis inwentarza i sprawozdanie finansowe na dzień poprzedzający ogłoszenie upadłości, jeżeli dotychczas w toku postępowania nie zostały sporządzone (art. 182 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego). Zarządca wykonuje wszelkie czynności zarządu związane z bieżącym prowadzeniem przedsiębiorstwa upadłego oraz zachowaniem w stanie niepogorszonym ?masy upadłości (art. 184 ust. 1 prawa upadłościowego ?i naprawczego).

W razie ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu art. 57 i art. 58 prawa upadłościowego i naprawczego stosuje się odpowiednio, jeżeli upadły został pozbawiony prawa zarządu swoim majątkiem (art. 60 prawa upadłościowego ?i naprawczego). Oznacza to m.in., że upadły jest obowiązany wskazać i wydać zarządcy cały swój majątek, a także wydać wszystkie dokumenty dotyczące jego działalności, majątku oraz rozliczeń, w szczególności księgi rachunkowe, ?inne ewidencje prowadzone dla celów podatkowych ?i korespondencję. Wykonanie tego obowiązku upadły potwierdza w formie oświadczenia na piśmie, które ?składa sędziemu – komisarzowi.

Syndyk zarządza majątkiem upadłego

Syndyka powołuje się w razie ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego ?(art. 156 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego).

W sprawach dotyczących masy upadłości syndyk, ?zarządca oraz nadzorca sądowy dokonują czynności na rachunek upadłego, lecz w imieniu własnym (art. 160 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego).