Postępowanie podatkowe: uchylenie kary porządkowej

Organ skarbowy nałożył na mnie karę porządkową w wysokości 1500 zł, ponieważ nie stawiłem się na wezwanie w wyznaczonym miejscu i czasie. Moje niestawiennictwo wynikało z tego, że w tym samym terminie musiałem się stawić jako świadek w sądzie oddalonym o 200 km od mojego miejsca zamieszkania. Nie mogłem więc zdążyć na spotkanie wyznaczone przez organ. Co mogę zrobić, żeby nie płacić kary? – pyta czytelnik.

Nałożenie kary porządkowej na podatnika przez organy podatkowe ma na celu zdyscyplinowanie tego uczestnika postępowania i wymuszenie na nim realizacji postanowień organów podatkowych. Jednocześnie ma ona zapewnić sprawny przebieg postępowania i wydanie rozstrzygnięcia w przewidzianym ustawowo terminie (wyrok WSA we Wrocławiu z 17 września 2012 r., I SA/Wr 781/12). Jest jednak różnica, kiedy podatnik celowo nie wywiązuje się z nałożonych na niego obowiązków – w tym z obowiązku stawiennictwa nałożonego przez organ czy dostarczenia konkretnych dokumentów, a kiedy przeprowadzenie takiej czynności jest ze względów niezależnych od podatnika niemożliwe.

W zależności od swojego „przewinienia" podatnik może skorzystać z przysługujących mu praw i zdecydować o swoim dalszym postępowaniu.

Kwestie nałożenia kary porządkowej reguluje rozdział 22 (art. 262–263) ordynacji podatkowej (dalej: o.p.).

Kogo to dotyczy

Zgodnie z art. 262 § 1 o.p. karą porządkową mogą zostać ukarani:

- strona,

- pełnomocnik strony,

- świadek,

- biegły,

- osoba, która wyraziła zgodę na powołanie jej na biegłego,

– którzy mimo prawidłowego wezwania:

1) nie stawili się osobiście bez uzasadnionej przyczyny, mimo że byli do tego zobowiązani, lub

2) bezzasadnie odmówili złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin lub udziału w innej czynności, lub

3) bez zezwolenia tego organu opuścili miejsce przeprowadzenia czynności przed jej zakończeniem.

Przepis ten dotyczy również:

1) osób trzecich, które bezzasadnie odmawiają okazania przedmiotu oględzin,

2) uczestników rozprawy, którzy poprzez swoje niewłaściwe zachowanie utrudniają jej przeprowadzenie.

Niezbędne jest wyjaśnienie

Rolą organu nakładającego karę porządkową jest wyjaśnienie, co sprawiło, że wymierzono karę w takiej wysokości. Strona powinna wiedzieć, że nałożona kara porządkowa jest adekwatna do przewinienia (wyrok WSA w Poznaniu z 28 maja 2014 r., I SA/Po 1219/13).

Przed nałożeniem na stronę-podatnika sankcji za odmowę udziału w czynności dowodowej w postaci nałożenia kary porządkowej organ podatkowy ma obowiązek ustalić, czy w konkretnym stanie faktycznym strona zobowiązana do czynności podjęła starania, aby wytłumaczyć przyczyny niewykonania wezwania. Musi także wyjaśnić, czy wskazane przez stronę przyczyny były obiektywnie uzasadnione (wyrok WSA w Białymstoku z 6 maja 2014 r., II SA/Bk 83/14).

Uznaniowy charakter

Organ podatkowy nie ma obowiązku nałożenia kary porządkowej. Jest to uprawnienie o charakterze uznaniowym, zarówno co do samego jej nałożenia, jak i jej wysokości (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 7 maja 2014 r., I SA/Go 177/14).

Kara porządkowa jest nakładana przez organ podatkowy w formie postanowienia, w którym organ podatkowy powinien wskazać powody nałożenia takiej kary i w takiej wysokości. Na jej zapłatę podatnik ma siedem dni od dnia doręczenia postanowienia.

Dwa środki do wyboru

Ustawodawca wskazał dwa środki, jakie przysługują osobie, na którą nałożono karę porządkową:

- zażalenie jako pierwszy środek prawny, który służy zanegowaniu rozstrzygnięcia organu podatkowego o nałożeniu kary porządkowej. W przypadku zażalenia mamy do czynienia z weryfikacją przez organ odwoławczy nie tylko zasadności samego ukarania, lecz również jego wysokości. Ten etap oznacza, że sprawę zasadności nałożenia kary porządkowej będzie rozpatrywał organ wyższej instancji – organ odwoławczy. Dochodzi więc do rozpatrywania zarzutów przeciwko nałożeniu kary.

- wniosek o uchylenie kary porządkowej – zgodnie bowiem z art. 262 § 6 o.p. organ podatkowy, który nałożył karę porządkową, może uchylić postanowienie nakładające tę karę. W takim przypadku ocenie nie podlega postanowienie o ukaraniu karą pieniężną, lecz tylko to, czy niestawiennictwo zostało usprawiedliwione. Organ bada bowiem zasadność twierdzenia podatnika o zaistnieniu okoliczności uzasadniających np. niestawiennictwo i niewykonanie nałożonego uprzednio obowiązku (wyrok WSA w Szczecinie z 25 czerwca 2014 r., I SA/Sz 210/14).

Wskazane środki prawne to dwa odrębne postępowania, które pozostają ze sobą w pewnym związku, mimo odmiennych przesłanek badanych w toku postępowania. Zgodnie bowiem z art. 263 § 1 o.p. właściwym rzeczowo do wydania postanowienia o nałożeniu kary porządkowej oraz o jej uchyleniu jest ten sam organ podatkowy. Chodzi o ten organ, przed którym toczy się postępowanie, w którym tę karę porządkową nałożono.

Aby doszło do uchylenia takiej kary, muszą zostać spełnione pewne przesłanki. I to zarówno po stronie ukaranego, jak i samego organu podatkowego.

Warunki obligatoryjne w trybie wnioskowym

Ukarany musi spełnić łącznie dwie przesłanki, które pozwolą organowi podatkowemu na podjęcie działań w zakresie uchylenia kary. Konieczne jest zatem:

1. złożenie przez ukaranego wniosku o uchylenie kary porządkowej wraz z uzasadnieniem przyczyn np. niestawiennictwa. Osoba ukarana powinna więc wskazać argumenty, które usprawiedliwiłyby niestawiennictwo. Środek ten jest odpowiedni w sytuacji, gdy ukarany podnosi okoliczności usprawiedliwiające powstanie okoliczności, będących podstawą postanowienia o ukaraniu.

2. dochowanie terminu złożenia przedmiotowego wniosku – siedem dni od dnia doręczenia postanowienia o nałożeniu kary porządkowej.

Składając wniosek o uchylenie kary porządkowej, podatnik powinien wskazać następujące dane:

1. dane wnioskodawcy (imię, nazwisko, nazwa, adres, NIP),