2) szczególnych potrzeb pracodawcy.
„Szczególne potrzeby pracodawcy” to inne niż zwykłe, przewidywalne potrzeby związane z prowadzoną przez pracodawcę działalnością. Normalne, przewidywalne zadania zakładu pracy powinny być tak rozplanowane, aby nie zachodziła potrzeba pracy w godzinach nadliczbowych.
Wskazać jednak należy, że – jak wspomniano już powyżej – zgodnie z art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi pracodawca może powierzyć pracownikowi wykonywanie pracy innego rodzaju niż wynikająca z nawiązanego stosunku pracy, jeżeli jest to konieczne w związku z usuwaniem skutków powodzi u tego pracodawcy (w miejscu pracy).
Jakie
są obowiązki pracodawcy w zakresie zapewnienia pracownikom bezpieczeństwa w
czasie powodzi?
Pracodawca ma obowiązek zapewnić bezpieczne warunki pracy, nawet w sytuacjach nadzwyczajnych, jak powódź (art. 207 § 1 i 2 k.p.). Oznacza to, że pracodawca powinien podjąć wszelkie możliwe działania mające na celu minimalizację ryzyka dla zdrowia i życia pracowników. Przepisy BHP wymagają, aby pracodawca monitorował warunki pracy i zapewniał odpowiednie środki ochrony osobistej, jeżeli praca w zakładzie jest możliwa mimo powodzi.
Zgodnie z art. 209² § 1 kodeksu pracy, w przypadku pojawienia się zagrożenia dla zdrowia lub życia pracowników, pracodawca ma obowiązek niezwłocznego poinformowania pracowników o zaistniałym niebezpieczeństwie oraz podjęcia działań w celu zapewnienia im odpowiedniej ochrony. Oznacza to, że pracodawca musi natychmiast podjąć kroki, aby ograniczyć ryzyko, na przykład ewakuując pracowników z miejsc zagrożonych lub przerywając pracę. Ważnym elementem jest także dostarczenie pracownikom odpowiednich instrukcji, które umożliwiają im samodzielne podjęcie decyzji o przerwaniu pracy i oddaleniu się z miejsca zagrożenia, gdy takie zagrożenie stanie się bezpośrednie.
Co istotne, przepis ten nakłada na pracodawcę obowiązek aktywnej komunikacji z pracownikami oraz zapewnienia im środków umożliwiających odpowiednie działanie w sytuacjach kryzysowych. W praktyce może to oznaczać, że pracodawca powinien przygotować plany ewakuacyjne oraz zapoznać pracowników z procedurami działania w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak powodzie, pożary czy inne klęski żywiołowe.
W razie bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia pracowników, art. 209² § 2 k.p. zobowiązuje pracodawcę do wstrzymania pracy i nakazania pracownikom oddalenia się w bezpieczne miejsce. Do czasu całkowitego usunięcia zagrożenia pracodawca nie może wydać polecenia wznowienia pracy. Oznacza to, że ochrona zdrowia i życia pracowników jest priorytetem, nawet kosztem tymczasowego wstrzymania produkcji lub innych procesów biznesowych.
Pracodawca musi również odpowiednio monitorować sytuację w zakładzie pracy oraz w jego otoczeniu, szczególnie w przypadku klęsk żywiołowych, takich jak powódź. Zaniedbanie tego obowiązku może prowadzić do odpowiedzialności cywilnej pracodawcy, jeżeli pracownik dozna uszczerbku na zdrowiu w wyniku niewłaściwego zabezpieczenia miejsca pracy.
Art. 209³ kodeksu pracy przyznaje pracownikom prawo do podejmowania działań w celu uniknięcia niebezpieczeństwa, nawet bez porozumienia z przełożonym. W sytuacji, gdy zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika lub innych osób jest bezpośrednie, pracownik ma prawo samodzielnie przerwać pracę i podjąć działania mające na celu jego ochronę.
Dodatkowo, pracownik, który podjął takie działania, nie może ponosić żadnych niekorzystnych konsekwencji, pod warunkiem, że nie zaniedbał swoich obowiązków. Oznacza to, że pracodawca nie może wyciągać negatywnych konsekwencji wobec pracownika, który samodzielnie podjął decyzję o oddaleniu się z miejsca pracy w sytuacji bezpośredniego zagrożenia.
W przypadku, gdy zagrożenie dla zdrowia lub życia jest zbyt duże, pracodawca powinien wstrzymać pracę lub skierować pracowników np. do pracy zdalnej.
Powódź. Państwo powinno w większym stopniu odciążyć przedsiębiorców
Powódź, jako klęska żywiołowa, stawia przed pracodawcami i pracownikami nowe wyzwania, które wymagają odpowiednich działań zgodnych z przepisami prawa pracy. Pracownicy mają prawo do zwolnienia od pracy z powodu siły wyższej, a w przypadku przestoju związanego z powodzią, przysługuje im wynagrodzenie. Pracodawcy nawet w tak kryzysowej sytuacji muszą zapewnić pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy, a w razie potrzeby umożliwić pracę zdalną. Odpowiednie działania zapobiegawcze, jak również szybkie reagowanie na sytuacje kryzysowe, są kluczowe dla ochrony interesów obu stron stosunku pracy.
Ponadto, należy wskazać, że istnieje istotna luka w skutecznej ochronie prawnej dla osób poszkodowanych przez powódź, które wykonują pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, takich jak umowy zlecenia czy umowy o dzieło. Tego rodzaju osoby osobiście świadczące pracę, choć formalnie nieobjęte ochroną przepisów prawa pracy, są w równym stopniu co pracownicy narażeni na negatywne skutki klęski żywiołowej,. Warto też w trybie pilnym rozważyć wprowadzenie odpowiednich regulacji, które zapewniłyby im większą ochronę, zwłaszcza w sytuacjach, gdy nie mogą wykonywać pracy z przyczyn niezależnych od siebie.
Co więcej, w obliczu powodzi, państwo powinno w większym stopniu odciążyć przedsiębiorców, którzy sami często tracą dorobek swojego życia, i przejąć na siebie obowiązki związane ze świadczeniami dla pracowników. Takie świadczenia powinny mieć charakter długoterminowy, aby zapewnić stabilizację zarówno pracodawcom, jak i pracownikom, co pozwoliłoby na sprawniejsze przezwyciężenie skutków klęski żywiołowej. Tego rodzaju rozwiązania mogłyby przynieść realne wsparcie dla przedsiębiorców oraz pracowników w najtrudniejszych momentach, co w dłuższej perspektywie wpłynęłoby pozytywnie na gospodarkę i odbudowę społeczną po katastrofie.
dr Magdalena Rycak, radczyni prawna w Rycak Kancelaria Prawa Pracy i HR , dyrektorka Instytutu Prawa Zatrudnienia i Work Life Balance w Uczelni Łazarskiego w Warszawie, kierowniczka studiów podyplomowych „Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych – kadry i płace” w Uczelni Łazarskiego
