Wykaz prac dla młodocianych pracowników

Specjalny status pracowników młodocianych – od 16 do 18 lat – przesądza o istotnych ograniczeniach. Osoby te można bowiem zatrudniać tylko do prac o charakterze lekkim. Za pracę lekką uznaje się taką, która nie powoduje zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego, a ponadto nie utrudnia młodocianemu wypełniania obowiązku szkolnego (art. 2001 § 1–2 k.p.).

Najczęściej młodociani są zatrudniani w czasie wakacji. Nie jest to jednak wymóg określony przepisami, ponieważ praca lekka może mieć również charakter całoroczny (nie musi być dorywcza czy sezonowa).

Wykaz prac lekkich nie jest sprecyzowany w przepisach prawa pracy. Obowiązek sporządzenia tej listy spoczywa na pracodawcy. Następuje to w regulaminie pracy, który powinien ponadto określać rodzaje prac i stanowisk pracy dozwolonych dla młodocianych w celu odbywania przygotowania zawodowego.

Zakwalifikowanie poszczególnych prac do tego wykazu to w miarę swobodna decyzja pracodawcy. Ograniczeniem jest to, że musi ją zaakceptować lekarz wykonujący zadania służby medycyny pracy. Wykaz prac lekkich wymaga ponadto zatwierdzenia przez właściwego inspektora pracy (art. 2001 § 4 k.p.).

Pracodawca ma obowiązek zapoznać z wykazem prac lekkich podejmującego zatrudnienie młodocianego pracownika. Ma to na celu uświadomienie mu, przy jakich pracach może zostać zatrudniony w firmie zgodnie z prawem.

Przykład

Na okres wakacji szef zatrudnił młodocianych do pracy w magazynie. Zawarł z nimi umowy o pracę na czas określony przy pracach lekkich zgodnie z ustalonym wykazem. Gdy jeden ze starszych pracowników zachorował, zaczął powierzać jednemu z młodocianych prace spoza tego wykazu. Po kolejnej odmowie jej wykonania zaczął go straszyć dyscyplinarnym zwolnieniem z pracy. Jednak przy próbach powierzenia innej pracy niż określone w wykazie, nawet tylko czasowo, pracownik może wyrazić swój sprzeciw. Pracodawca nie ma wtedy podstaw, aby wyciągnąć wobec niego jakiekolwiek konsekwencje służbowe, porządkowe czy dyscyplinarne.

Ustalenia bez regulaminu

U mniejszych pracodawców, którzy nie mają obowiązku wydawać regulaminu pracy, wykaz prac lekkich powinien zostać określony w osobnym akcie. Ten tryb dotyczy pracodawców, którzy zatrudniają mniej niż 20 pracowników, oraz tych, u których w zakresie wskazanym w art. 104 § 1 k.p. obowiązują postanowienia układu zbiorowego pracy.

Bezwzględnie poza spisem

Wykaz lekkich prac nie może zawierać prac wzbronionych młodocianym ustalonych mocą rozporządzenia z 24 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków zatrudnienia przy niektórych z tych prac (DzU nr 200, poz. 2047 ze zm.), wydanego przez Radę Ministrów na mocy art. 204 § 1 k.p. Takie prace powinny zostać natomiast określone w regulaminie pracy.

Przywołane rozporządzenie określa szczegółowe rodzaje prac wzbronionych w poszczególnych grupach wiekowych – zarówno dla dziewcząt, jak i chłopców – obejmujące następujące grupy prac:

- związanych z nadmiernym wysiłkiem fizycznym,

- wymagających stale wymuszonej i niewygodnej pozycji,

- zagrażających prawidłowemu rozwojowi psychofizycznemu,

- w narażeniu na działanie czynników chemicznych,

- w narażeniu na szkodliwe działanie pyłów,

- w narażeniu na działanie czynników fizycznych,

- w narażeniu na szkodliwe działanie czynników biologicznych oraz

- stwarzających zagrożenie wypadkowe.