Ujawnienie przyczyny zwolnienia umożliwia pracownikowi obronę przed postawionymi mu zarzutami, a sądowi pracy ?– sprawdzenie zasadności oraz zgodności wypowiedzenia ?z prawem. Aby osiągnąć ten cel, trzeba podać przyczynę w sposób konkretny (art. 30 § 4 k.p.).
W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, według którego jeżeli do dokonania określonej czynności wymagana jest przyczyna uzasadniająca tę czynność, powinna być ona wskazana w taki sposób, aby możliwe było sprawdzenie jej istnienia i zasadności. Nie wystarczy ogólnikowy zwrot (np. brak przydatności) lub powtórzenie wyrażeń ustawowych (np. naruszenie obowiązków pracowniczych), jeżeli nie jest to połączone z wykazaniem konkretnych okoliczności uzasadniających taki ogólny wniosek. Tak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 19 stycznia 2000 r. ?(I PKN 481/99). Dlatego wymówienie bez wskazania przyczyny lub bez jej skonkretyzowania uważa się za dokonane ?z naruszeniem prawa, a ściślej – art. 30 § 4 k.p. Przyczyna powinna być tak sformułowana, aby pracownik wiedział i rozumiał, dlaczego firma go zwalnia, i mógł zdecydować o wniesieniu odwołania do sądu.
Zwykły sposób
Wypowiedzenie umowy ?o pracę jest jednak zwykłym sposobem rozstania. Jego podstawy nie muszą być jakimiś szczególnymi czy nadzwyczajnymi okolicznościami, co pracodawca powinien podnosić w postępowaniu przed sądem. Wskazał na to SN w wyroku z 6 grudnia 2001 r. (I PKN 715/00): przyczyna wymówienia nie musi mieć szczególnej wagi czy nadzwyczajnej doniosłości. Przy czym mogą to być zarówno te zawinione przez pracownika (np. niesumienne wykonywanie poleceń przełożonych), jak i niezawinione (np. spowodowane jego złym stanem zdrowia).
Podany przez szefa powód musi być natomiast prawdziwy, czyli zgodny ze stanem faktycznym. Za uzasadnione przyczyny orzecznictwo uznało np. takie zdarzenia:
Przy likwidacji stanowiska
Wynikający z art. 30 § 4 k.p. wymóg ujawnienia przyczyny wypowiedzenia obejmuje też konieczność podania kryteriów wyboru pracowników do zwolnienia, gdy szef wypowiada umowę z powodu likwidacji jednego z większej liczby takich samych stanowisk. Zwracał na to uwagę SN w wyroku z 10 września 2013 r. (I PK 61/13). Stwierdził, że w oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy na czas nieokreślony ?z takiego powodu powinna być podana także przyczyna wyboru pracownika do zwolnienia (kryteria doboru), chyba że jest oczywista lub znana pracownikowi.
