Dokonując analizy ogłoszeń o zamówieniu, jakie są publikowane na rynku europejskim (w tym przede wszystkim w Wielkiej Brytanii i w krajach skandynawskich), na uwagę zasługuje wypracowane podejście do stawiania jako jednego z instrumentów oceny spełniania warunków udziału w postępowaniu wymogu posiadania przez wykonawcę ratingu kredytowego na odpowiednim poziomie.
Wraz ze wskazaniem takiego instrumentu oceny, w większości przypadków zamawiający wymagają również, aby wykonawca przedłożył zaświadczenie o posiadaniu przez wykonawcę (lub przez jego spółkę matkę, jeżeli istnieje korporacyjna struktura pionowa u danego wykonawcy) ratingu kredytowego nadanego przez autoryzowaną agencję ratingową lub własne oświadczenie o posiadanym ratingu kredytowym. W tym kontekście powstaje pytanie, czy taka praktyka również na rynku polskim jest dopuszczalna? Jeżeli tak, to w jakim zakresie oraz czy możliwe jest na etapie prekwalifikacji różnicowanie pozycji rankingowej wykonawców w zależności od posiadanego ratingu kredytowego i na tej podstawie dopuszczanie ich do składania ofert (w przypadku prowadzenia postępowania w trybie negocjacji z ogłoszeniem lub przetargu ograniczonego). Pytania te wymagają analizy, bo ustawa Prawo zamówień publicznych (dalej: p.z.p.) w żadnym miejscu nie odwołuje się do konieczności posiadania ratingu kredytowego oraz milczy o możliwości jego wykorzystania przy ocenie warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego.
Jaki warunek udziału
Wprowadzenie przez zamawiającego wymogu posiadania przez wykonawcę ratingu kredytowego na odpowiednim poziomie jako warunku udziału w postępowaniu wydaje się być dopuszczalne na gruncie p.z.p., ale wyłącznie w pewnych i bardzo ograniczonych okolicznościach. Określone przez zamawiającego warunki udziału w postępowaniu muszą bowiem znajdować uzasadnienie w art. 22 ust. 1 p.z.p.. Artykuł ten przewiduje, że o udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wykonawcy, którzy spełniają warunki dotyczące m.in. sytuacji ekonomicznej i finansowej. Zamawiający, opisując sposób dokonania oceny spełniania warunków dotyczących sytuacji ekonomicznej i finansowej powinien mieć na uwadze, aby opis ten był związany z przedmiotem zamówienia oraz, aby był proporcjonalny do przedmiotu zamówienia. Wprowadzenie wymogu posiadania ratingu kredytowego na określonym poziomie w przypadku usług finansowych (w tym ubezpieczeniowych) oraz usług bezpośrednio powiązanych z tymi usługami świadczonych przez banki, domy maklerskie, instytucje kredytowe i finansowe wydaje się być naturalną konsekwencją uwarunkowań rynkowych i pożądanym instrumentem weryfikacji zdolności kredytowej wykonawców.
Z tego względu w stosunku do tego rodzaju zamówień możemy mówić o istnieniu związku z przedmiotem zamówienia. Drugą kwestią jest jednak kwalifikacja takiego wymogu z punktu widzenia adekwatności i proporcjonalności względem przedmiotu zamówienia. Jest to zagadnienie już bardziej złożone i mniej jednoznaczne. Zgodnie z art. 22 ust. 5 p.z.p, warunki udziału w postępowaniu oraz opis sposobu dokonania oceny ich spełniania mają na celu zweryfikowanie zdolności wykonawcy do należytego wykonania udzielanego zamówienia. Tymczasem, sam fakt nieposiadania ratingu kredytowego nie zawsze musi świadczyć o braku takiej zdolności do wykonania zamówienia, ale o tym że dany podmiot nie zwrócił się do agencji o dokonanie oceny jego przedsiębiorstwa.
Tylko dla sektorowych
W przypadku wprowadzenia przez zamawiającego wymogu ratingowego, odrębną kwestią jest możliwość żądania od wykonawców dokumentów, które mogłyby potwierdzić spełnienie takiego wymogu. Rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z 19 lutego 2013 r. w sprawie rodzaju dokumentów, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy oraz form, w jakich te dokumenty mogą być składane (dalej: „rozporządzenie") przewiduje jedynie możliwość żądania przez zamawiającego: „informacji banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej potwierdzającej wysokość posiadanych środków finansowych lub zdolność kredytową wykonawcy, wystawionej nie wcześniej niż 3 miesiące przed upływem terminu składania ofert albo składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia".
