Urlop wychowawczy: kto się stara i czy szef odmówi udzielenia

Pracodawca jest związany złożonym przez pracownika wnioskiem o udzielenie urlopu wychowawczego. I to na taki czas, jaki wynika z jego podania. Nie może mu też odmówić dania urlopu wychowawczego, gdyż wówczas naraża się na odpowiedzialność mandatową.

W teczce B

Zgodnie z rozporządzeniem ministra pracy i polityki socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (DzU nr 62, poz. 286) pisma dotyczące udzielenia urlopu wychowawczego składa się do akt osobowych pracownika w części B. Obejmuje to dokumenty dotyczące nawiązania stosunku pracy oraz przebiegu zatrudnienia pracownika (§ 6 ust. 2 pkt 2 lit. h rozporządzenia).

Przykład

Z początkiem sierpnia pani Elżbieta, kelnerka w nadmorskim barze, wystąpiła z wnioskiem o roczny urlop wychowawczy na rocznego syna. Choć pani Elżbieta spełniała wszystkie warunki do nabycia prawa do tego urlopu i dopełniła wszelkich formalności, pracodawca odmówił.

Uznał bowiem, że w okresie wakacji, kiedy przypada szczyt sezonu, taka nieobecność kelnerki jest niewskazana. Ponowne pismo pracownicy i powołanie się na kodeksowe przepisy otrzeźwiło jednak właściciela baru.

Gdyby jednak taka interwencja nie pomogła, konieczne byłoby nawet wniesienie pozwu domagającego się ustalenia przed sądem prawa do tego urlopu - patrz przykład pozwu.

Co we wniosku

Podanie o urlop wychowawczy musi mieć formę pisma adresowanego do pracodawcy i trzeba go złożyć na dwa tygodnie przed rozpoczęciem okresu, w którym zamierza się z niego korzystać.

Przykład wniosku pracownika o urlop wychowawczy

Takie m.in. warunki nakłada rozporządzenie ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania urlopu wychowawczego.

Jeśli podwładny ustnie poinformuje szefa o tym, że planuje urlop wychowawczy, nie będzie to skuteczne. Podobnie gdy wniosek zaadresuje do niewłaściwej osoby. Konsekwencje spóźnienia wniosku nie są już tak dokuczliwe, choć niekiedy mogą pracownika zaskoczyć.

Rozporządzenie w § 2 ust. 1 precyzuje, jakie elementy musi zawierać prośba podwładnego o udzielenie urlopu wychowawczego. Najistotniejsze to data jego rozpoczęcia i zakończenia oraz okres, który dotychczas pracownik wykorzystał na to dziecko.

Z przepisu tego wynika, że urlopu wychowawczego rodzic nie musi wybrać w nieprzerwany sposób. Może wziąć go np. na rok, wrócić na jakiś czas do pracy, a następnie znowu pójść na urlop wychowawczy. Przypominamy, że w takiej sytuacji jedyny limit czasowy dotyczy wieku dziecka. Matka lub ojciec mogą się nim zajmować podczas urlopu wychowawczego dopóty, dopóki pociecha nie skończy czterech lat.

Współpraca obojga

Jeśli podwładny pierwszy raz występuje o ten przywilej, we wniosku zaznacza, że dotychczas na tego potomka nie korzystał z takiego urlopu. Takie podanie zakłada współpracę obojga rodziców, a czasami ich pracodawców. A to dlatego, że po pierwsze rodzice muszą się porozumieć, które z nich będzie korzystało z tego uprawnienia. A po drugie art. 189

1

kodeksu pracy

narzuca podjęcie takiej decyzji pracującym rodzicom i dokonanie wyboru, które z nich zawiesi swoją pracę etatową.

Choć na ogół pozostają oni w zgodnym związku, nie zawsze musi tak być. Regulacje kodeksowe nie wymagają nawet, aby np. ojciec dziecka był formalnie związany z jego matką. Nie musi zatem być jej mężem, może być jej życiowym partnerem, przyjacielem. I także wtedy ma prawo skorzystać z rodzicielskich przywilejów. Warunek – musi być ojcem dziecka - patrz ramka z wnioskiem pracownika o urlop.

Pismo drugiego rodzica nie jest jednak potrzebne, gdy zachodzą sytuacje wymienione w § 2 ust. 3 rozporządzenia. Chodzi o:

- ograniczenie lub pozbawienie drugiego z rodziców władzy rodzicielskiej,

- ograniczenie lub zwolnienie z opieki drugiego z opiekunów dziecka,

- niedające się usunąć przeszkody do uzyskania takiego oświadczenia.

Nie tylko rodzice mogą sprawować władzę i opiekę nad dzieckiem. Wykonują ją także opiekunowie, np. rodzina zastępcza. Przepis ten uwzględnia również ich sytuację czy zmianę ich położenia w wypełnianiu obowiązków opiekuńczych. Chodzi więc o możliwość ograniczenia lub zwolnienia z opieki drugiego z opiekunów dziecka.

Dzieje się to – podobnie jak przy ograniczeniu, zawieszeniu lub pozbawieniu władzy rodzicielskiej – w wyniku odpowiedniego orzeczenia sądu. On stwierdza, że jeden z opiekunów nie wywiązuje się właściwie z nałożonych na niego obowiązków. W takiej sytuacji drugi rodzic nie musi pisemnie oświadczać, że nie ma zamiaru korzystać z urlopu wychowawczego.

Nie jest ono także konieczne, gdy zachodzą niedające się usunąć przeszkody w uzyskaniu takiego pisma, np. nie ma kontaktu z opiekunem dziecka i nie da rady ustalić jego miejsca pobytu. Będzie to także wtedy, gdy mieszka on na obszarze dotkniętym klęską żywiołową, np. powodzią.

Jeśli jednak rodzic nie składa oświadczenia drugiego rodzica, na co zezwala § 3 rozporządzenia, przedstawia odpowiednie dokumenty. Będą to więc sądowe orzeczenia o zawieszeniu władzy rodzicielskiej, jej ograniczeniu lub pozbawieniu. U opiekunów będą to decyzje o ograniczeniu lub zwolnieniu z opieki drugiego z opiekunów dziecka.

Jeśli pracownik nie może przedstawić tych dokumentów, do wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego dołącza własne pismo w tej sprawie. Oznacza to, że musi wskazać, dlaczego nie jest w stanie ujawnić tych urzędowych zaświadczeń.

Przykład oświadczenia pracownika w sprawie niemożności uzyskania pisma od drugiego rodzica

Akceptacja jest konieczna

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia pracodawca udziela urlopu wychowawczego po złożeniu przez pracownika wniosku w tej sprawie. Aby wykluczyć wątpliwości, na ogół następuje to także w formie pisemnej - patrz przykład wniosku pisma. Dla stron ma to moc dowodową.

Nawet jednak brak akceptacji szefa na prawidłowo złożony przez pracownika wniosek o urlop wychowawczy, nie upoważnia podwładnego do jego samodzielnego rozpoczęcia. Bez wyraźnej aprobaty zakładu na udzielenie tego urlopu zatrudnionemu nie wolno mu przystąpić do jego wykorzystania.

„Nie oznacza to, że wskazana odmowa, nawet wadliwa prawnie, prowadzi do samoczynnego powstania po stronie pracownika prawa do rozpoczęcia takiego urlopu w terminie i w okresie wskazanym we wniosku. Pracownik może natomiast doprowadzić do jego egzekucji na drodze sądowej” – uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 11 maja 2011 r. (IV SA/Wr 28/11).