Charakter transakcji
Jakie to ma skutki w VAT? Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy określić, czy sprzedaż gruntu, który jest przedmiotem wieczystego użytkowania, oraz przekształcenie prawa wieczystego użytkowania w prawo własności powinno być uznane za dostawę towaru w rozumieniu art. 7 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy o VAT.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 przez dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Przy czym należy wskazać, że definicja dostawy towaru na gruncie ustawy o VAT została oderwana od pojęcia przeniesienia własności w znaczeniu cywilistycznym. Dostawę towarów należy rozumieć jako przeniesienie prawa do dysponowania rzeczą jak właściciel, mając na względzie przede wszystkim ekonomiczną istotę transakcji, a nie jej charakter prawny. Dodatkowo z art. 7 ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy o VAT wynika, że dostawą towarów jest również przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste oraz zbycie tego prawa.
Zatem aby jednoznacznie stwierdzić, czy sprzedaż gruntu, który jest przedmiotem wieczystego użytkowania, oraz przekształcenie prawa wieczystego użytkowania w prawo własności powinno być uznane za dostawę towaru, należy zastanowić się nad charakterem ustanawiania użytkowania wieczystego na gruncie ustawy o VAT.
Argumenty z kodeksu cywilnego
W uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2007 r. (I FPS 1/06) wskazano, że „użytkowanie wieczyste stanowi wprawdzie prawo na rzeczy cudzej, ale daje użytkownikowi wieczystemu uprawnienia do dysponowania rzeczą w sposób zbliżony do praw właściciela, czym w istotny sposób różni się od ograniczonych praw rzeczowych, stanowiąc tym samym pośrednie ogniwo pomiędzy tymi prawami a własnością". Ponadto w świetle art. 233 kodeksu cywilnego użytkownik wieczysty (osoba fizyczna lub prawna) może w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę o oddanie gruntu Skarbu Państwa lub gruntu jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków w użytkowanie wieczyste korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób oraz rozporządzać nim. Przepisy kodeksu cywilnego kształtują uprawnienia użytkownika wieczystego na wzór uprawnień właściciela. Dodatkowo długi czas trwania użytkowania wieczystego przemawia za uznaniem, że oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste powoduje przeniesienie prawa do rozporządzania tym gruntem jak właściciel.
Dostawa była wcześniej
Mając to na uwadze, należy stwierdzić, że dostawą towaru w rozumieniu przepisów ustawy o VAT było ustanowienie użytkowania wieczystego na rzecz użytkownika wieczystego. Z tą chwilą użytkownik ten otrzymał już prawo do faktycznego dysponowania nieruchomością, jak gdyby był jej właścicielem. Takie stanowisko ma bezpośrednie oparcie w brzmieniu art. 7 ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy o VAT oraz jest powszechnie akceptowane przez organy podatkowe i sądy administracyjne >patrz ramka.
Należy więc uznać, że sprzedaż nieruchomości lub przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości nie może być traktowane jako ponowna dostawa tego samego towaru między tymi samymi stronami, nie została bowiem spełniona dyspozycja art. 7 ust. 1 ustawy o VAT. W konsekwencji taka czynność nie podlega VAT, a jednostka samorządu terytorialnego nie jest zobowiązana do naliczenia podatku należnego od opłat wnoszonych przez użytkowników wieczystych z tego tytułu.
