Czas pracy: dzienna norma niepełnosprawnego niższa tylko po wizycie u lekarza

Pojawia się coraz więcej wątpliwości dotyczących osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym lub umiarkowanym, które od 1 stycznia 2012 mają pracować dłużej, bo ustawodawca podnosi im normę czasu pracy z 7 godzin na dobę i 35 godzin na tydzień do 8 godzin na dobę i 40 godzin w tygodniu.

Skrócone normy czasu pracy nie znikną. Będą jednak obowiązywały tylko te osoby, w stosunku do których konieczność wykonywania służbowych obowiązków w mniejszym wymiarze roboczogodzin orzeknie lekarz medycyny pracy. W razie jego braku pracodawca powinien honorować zaświadczenie lekarza sprawującego opiekę nad osobą niepełnosprawną. I tu pojawia się problem.

Na czyj wniosek i kto powinien wszcząć procedurę uzyskania takiego zaświadczenia? Nie ma wątpliwości, że trzeba się z tym pospieszyć, żeby płynnie wejść w 2012 r. Zaświadczenie medyka będzie bowiem stanowić podstawę do stosowania skróconej dniówki dopiero od dnia przedłożenia go pracodawcy. Kilkudniowe opóźnienie spowoduje więc wiele zamieszania związanego z koniecznością zwiększenia normy czasu pracy.

W tej sprawie stanowisko zajęło Biuro Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej >patrz ramka. W komunikacie z 21 listopada 2011 wyjaśnia, że inicjatywa powinna pochodzić od pracownika, ale koszty tego badania musi pokryć pracodawca.

Potwierdza on obawy osób niepełnosprawnych, które widzą konieczność stosowania wobec nich skróconej normy czasu pracy. Po pierwsze, boją się, że szef wolałby osobę, która może pracować dłużej. Po drugie, żeby to ustalić, to pracodawca musi ponieść koszt badania. A te w przypadku np. zakładu pracy chronionej mogą się okazać bardzo wysokie.

Jest więc ryzyko, że pismo resortu spowoduje, że cała podana procedura będzie tylko na papierze, bo żaden pracownik nie będzie chciał ryzykować posady, by wracać do domu godzinę wcześniej.

Oczywiście nie zmieni się fundamentalna zasada, że wskazane nowe maksymalne normy dobowe i tygodniowe są nie do ruszenia. Mimo że będą wyższe, niepełnosprawni nadal nie będą mogli pracować w porze nocnej i w nadgodzinach.

Informacja o czasie pracy pracowników niepełnosprawnych po 1 stycznia 2012

Biuro Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych w związku z licznymi zapytaniami dotyczącymi czasu pracy pracowników niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności po 1 stycznia 2012  wyjaśnia, że:

Zgodnie z art. 15 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (DzU z 2011 r. nr 127, poz. 721 z późn. zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw (DzU z 2010 r. nr 226, poz. 1475), od 1 stycznia 2012 r. czas pracy osoby niepełnosprawnej zaliczonej zarówno do znacznego, umiarkowanego, jak i lekkiego stopnia niepełnosprawności będzie wynosił maksymalnie 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo. Nie oznacza to jednak, że osoby zaliczone do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie będą mogły korzystać ze skróconej normy czasu pracy.

Pracownik niepełnosprawny, zaliczony do znacznego bądź umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, aby po 1 stycznia 2012 r. mógł pracować w skróconych normach czasu pracy (tzn. maksymalnie 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo), powinien przedstawić pracodawcy zaświadczenie o celowości stosowania skróconej normy czasu pracy, wydane przez lekarza przeprowadzającego badania profilaktyczne pracowników lub też w razie jego braku lekarza sprawującego opiekę nad osobą niepełnosprawną.

Konstrukcja określona w art. 15 ust. 2 ww. ustawy jest analogiczna do funkcjonującej od kilkunastu lat konstrukcji określonej w art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji (…).

Na mocy art. 15 ust. 2 ustawy o rehabilitacji (…) pracodawcy mają obowiązek wydania swoim niepełnosprawnym pracownikom o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności skierowań do lekarzy medycyny pracy celem przeprowadzenia badań koniecznych do uzyskania zaświadczenia, o którym mowa w tym przepisie.

Nie oznacza to jednak, że art. 15 ust. 2 ustawy o rehabilitacji (…) nakłada na pracodawców obowiązek kierowania wszystkich pracowników niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na badania w celu uzyskania wspomnianego zaświadczenia. Na badania te, per analogiam do art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy rehabilitacji (….), kierowani powinni być pracownicy niepełnosprawni, którzy wystąpią z takim wnioskiem (wyrażą pracodawcy chęć przebadania się).

Pracodawca nie może natomiast żądać od pracownika skorzystania z uprawnienia do pracy w skróconym czasie pracy. Nie ma on również obowiązku, niejako z urzędu, wydawania skierowań na badania w celu uzyskania zaświadczenia o celowości stosowania skróconych norm czasu pracy, wszystkim swoim niepełnosprawnym pracownikom zaliczonym do znacznego bądź też umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Powinien je wydać jednakże tym, którzy będą zainteresowani pozyskaniem takiego zaświadczenia.

Oprócz lekarza przeprowadzającego badania profilaktyczne pracowników do wystawiania zaświadczeń, o których mowa w znowelizowanym art. 15 ust. 2 ustawy o rehabilitacji (…), uprawnieni są także lekarze sprawujący opiekę nad osobą niepełnosprawną. Przepis ten stanowi, że lekarze ci uprawnieni są do wydawania stosownych zaświadczeń tylko wówczas, gdy brak jest lekarza medycyny pracy.

Pracodawca powinien więc respektować zarówno zaświadczenia wystawione przez lekarza przeprowadzającego badania profilaktyczne pracowników, jak i przez lekarza sprawującego opiekę nad osobą niepełnosprawną – o ile istniał brak lekarza medycyny pracy.

Niezbędne wydaje się ponadto podkreślenie, że niezależnie od tego, przez którego lekarza wystawione zaświadczenie przedstawi pracownik niepełnosprawny, koszty badań zawsze ponosi pracodawca. W kosztach tych zawierają się także koszty dodatkowych badań, których wykonanie będzie niezbędne do uzyskania zaświadczenia o celowości stosowania skróconych norm czasu pracy.

Należy też zauważyć, że lekarz nie jest zobowiązany do wskazywania wymiaru czasu pracy, na jaki pracownik niepełnosprawny ma być zatrudniony. Istotne jest, aby lekarz wystawiając zaświadczenie wskazał, że stosowanie skróconych norm czasu wobec danego pracownika jest celowe.

Ustawa o rehabilitacji (…) nie wskazuje, na jaki czasokres wspomniane zaświadczenie powinno zostać wydane, zatem termin ważności zaświadczenie określa lekarz, który je wydaje.

Ustawodawca nie przewidział instancji odwoławczej od decyzji lekarza przeprowadzającego badania profilaktyczne pracowników o niewydaniu zaświadczenia o celowości stosowania skróconych norm czasu pracy (…).

Badania, o których mowa w art. 229 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (j.t. DzU z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.) i badania na potrzeby uzyskania zaświadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o rehabilitacji (…), nie są tożsame – tzn. badanie w celu uzyskania zaświadczenia o celowości stosowania skróconej normy czasu pracy stanowi odrębną kategorię badań i nie jest ani badaniem wstępnym, ani też okresowym czy kontrolnym.