Na wstępie SN zwrócił uwagę, że podstawę wymiaru składek pracownika stanowi jego przychód ze stosunku pracy, rozumiany m.in. jako wartość pieniężna świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty. Zapewnienie pracownikowi bezpłatnego wyżywienia w czasie podróży służbowej jest niewątpliwie świadczeniem w naturze. Trzeba więc ocenić, czy stanowi ono przychód ze stosunku pracy.
W tym celu należy zbadać, czy po stronie pracownika wystąpiło przysporzenie. Przysporzenie może przybrać formę nabycia korzyści majątkowej lub zaoszczędzenia pewnego wydatku. Oczywiście nie każde świadczenie spełnione przez pracodawcę na rzecz pracownika bez ustalonej zapłaty podlega podatkowi dochodowemu (np. wartość ubioru służbowego). Pewne świadczenia nie są traktowane jako dochód, ponieważ stanowią warunek niezbędny do zgodnego z prawem wykonywania pracy, pracownik korzysta z nich tylko w ścisłym związku z wykonywaną pracą, a korzyść z tych świadczeń nie jest wynoszona na zewnątrz stosunku pracy. Do takich świadczeń zalicza się m.in. diety. SN przypomniał, że jeżeli w trakcie krajowej podróży służbowej pracownikowi zapewniono bezpłatne całodzienne wyżywienie, to wówczas dieta nie przysługuje. W tym zakresie przysporzenie o równowartości diety należy jednak wiązać z interesem pracodawcy, dlatego jego wysokość nie stanowi podstawy wymiaru składek. Sytuacja wygląda inaczej w przypadku bezpłatnego wyżywienia w części przekraczającej limit diety. Takie świadczenie jest przychodem pracownika i stanowi podstawę wymiaru składek ZUS.
Aleksandra Nowakowska prawnik w kancelarii CMS
Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej pracownikowi z tytułu krajowej oraz zagranicznej podróży służbowej przysługują m.in. diety. Za dobę podróży krajowej pracownikowi należy się 30 zł. Wysokość diety za podróż zagraniczną różni się w zależności od docelowego państwa podróży. Pracodawca spoza państwowej i samorządowej sfery budżetowej może odrębnie uregulować warunki wypłacania pracownikom należności z tytułu podróży, w tym określić inną wysokość diet, w układzie zbiorowym, regulaminie pracy lub ewentualnie w umowie o pracę. Należy wówczas pamiętać, że kwota diety dla podróży krajowej wynikająca z rozporządzenia stanowi bezwzględne minimum. Oznacza to, że firmowe zasady nie mogą ustalać diet na poziomie niższym niż 30 zł na dobę. Dotyczy to zarówno podróży krajowych, jak i zagranicznych.
Pracodawcy często decydują się na przyznanie pracownikom diet lub zapewnienie im całodziennego wyżywienia w wysokości przewyższającej kwoty wynikające z rozporządzenia. Takie świadczenia skorzystają ze zwolnienia z podatku i ZUS na zasadach wskazanych w omawianym wyroku, a więc tylko do wysokości limitów określonych w rozporządzeniu. Część diety przewyższająca kwotę ustawową nie skorzysta ze zwolnień. Przykładowo, jeżeli pracodawca zapewni pracownikowi dzienne wyżywienie w podróży krajowej o wartości 100 zł, to kwota powyżej limitu 30 zł, czyli 70 zł, nie skorzysta ze zwolnienia z podatku i ZUS. Należy o tym pamiętać, aby uniknąć niepotrzebnego sporu z urzędem skarbowym i ZUS, oraz ewentualnego obowiązku zapłaty zaległych należności wraz z odsetkami.
