Odpowiedzialność prezesa za okłamywanie udziałowców i akcjonariuszy

Z tego też względu przestępstwo z art. 587 kodeksu spółek handlowych mogą popełnić przede wszystkim członkowie zarządu i likwidatorzy. Nie jest jednak wykluczone popełnienie tego przestępstwa przez biegłych rewidentów, a także członków rady nadzorczej. Za czyn ten odpowiedzialność karna może spotkać również inne osoby, np. założycieli spółki, przewodniczącego walnego zgromadzenia czy notariusza, którzy przedstawiają sfałszowany protokół walnego zgromadzenia.

Przestępstwa tego nie mogą natomiast popełnić wspólnicy czy akcjonariusze, ponieważ przypisy tytułu III i IV kodeksu spółek handlowych nie zobowiązują ich do ogłaszania lub przedstawiania danych ?o działalności spółki. Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 23 grudnia 2002 r. (II AKa 310/02) wskazał, że odpowiedzialności z tego artykuły nie ponoszą również inne osoby, które w sprawozdaniach finansowych podają nieprawdziwe dane albo przedstawiają je organom nadzorczym, władzom państwowym lub badającemu sprawozdanie finansowe i księgi handlowe. Osoby te nie pozostaną jednak bezkarne. Mogą one zostać pociągnięte do odpowiedzialności wynikającej z ustawy z 7 maja 2009 r. o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym (DzU nr 77, poz. 649 ze zm.). W niektórych przypadkach osoby te mogą również zostać pociągnięte do odpowiedzialności karnej wynikającej z kodeksu karnego – np. za przestępstwo fałszowania dokumentów z art. 270 kodeksu karnego czy poświadczania nieprawdy w dokumencie co do okoliczności mającej znaczenie prawne z art. 271 kodeksu karnego. W tym przypadku trzeba jednak pamiętać, że poświadczeniem z art. 271 ?§ 1 kodeksu karnego są tylko dokumenty wystawione na użytek publiczny, przeznaczone do dowodzenia okoliczności w nich poświadczonych bez potrzeby potwierdzenia ich innymi dowodami, korzystające z domniemania prawdziwości, obdarzone zaufaniem publicznym, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy ?w swoim wyroku z 6 lutego ?2013 r. (II AKa 14/2013).

W każdym przypadku ?w postępowaniu karnym trzeba wykazać sprawcy, że działał on umyślnie. W praktyce oznacza to, że sprawca świadomie ogłasza albo przedstawia nieprawdziwe dane. Możliwa jest także sytuacja, w której sprawca co najmniej przewidywał, że ogłaszane przez niego albo przedstawiane dane mogą być nieprawdziwe, i mimo takiej świadomości godził się na tę nieprawdziwość i podjął decyzję o ogłoszeniu danych albo ich przedstawieniu.

Nie oznacza to jednak, że jeśli np. członek zarządu spółki ogłosił nieprawdziwe dane o niej na skutek lekkomyślności lub niedbalstwa, a więc nieumyślnie, to nie poniesie on żadnej odpowiedzialności. Zgodnie bowiem z art. 587 § 2 kodeksu spółek handlowych przestępstwo ogłaszania lub przedstawianie nieprawdziwych danych o spółce może zostać popełnione również nieumyślnie. W takiej sytuacji sprawcy grozi łagodniejsza odpowiedzialność karna – kara grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Taka kara spotka więc np. członka zarządu spółki, który ogłasza albo przedstawia dane nieprawdziwe, będąc w błędzie co do tej nieprawdziwości, a błąd ten jest wynikiem braku dochowania należytej staranności.

Autor jest asesorem ?Prokuratury Rejonowej ?Warszawa-Ochota