Zapłata należy się tylko za wykonaną usługę

Niezależnie od tego, ile w danym momencie dzieci przebywa w przedszkolu, czy pozostają tam dłużej, czy są odbierane wcześniej, przedsiębiorca ponosi pewne koszty stałe, np. czynsz, ogrzewanie, elektryczność, ochrona itp. Dlatego na pokrycie tych kosztów (i oczywiście osiągnięcie zysku) pobierane jest czesne.

Wydaje się zatem, że w pełni zasadne jest inkasowanie tej opłaty także za okres, gdy dziecko faktycznie nie korzysta z przedszkola (np. wskutek choroby lub wyjazdu z rodzicami podczas roku szkolnego). Opłata ta stanowi wtedy swoiste wynagrodzenie za gotowość świadczenia usługi przez przedszkole.

Inaczej będzie jednak w sytuacji, gdy opłaty te są skalkulowane za każdy dzień pobytu dziecka w placówce lub gdy gotowości do świadczenia usługi nie będzie. W takim wypadku przedsiębiorca ma prawo pobierać opłaty tylko za faktycznie wykonaną usługę.

W  przeciwnym wypadku naraża się na zarzut złamania klauzuli generalnej z art. 385

1

kodeksu cywilnego

, czyli działania wbrew dobrym obyczajom i z  rażącym naruszeniem interesów konsumenta. Ponadto w  myśl art. 385

3

pkt 22 zakazane są klauzule przewidujące obowiązek wykonania zobowiązania przez konsumenta mimo niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez jego kontrahenta.

Uprzednio zgłoszone

Jakich sytuacji może dotyczyć to w praktyce? Mianowicie chodzi o naliczanie rachunków za wyżywienie i czas, gdy przedszkole jest zamknięte.

To pierwsze doliczane jest z reguły do  miesięcznego czesnego zgodnie z ustaloną stawką dzienną. Tym samym, zgodnie z zasadą wzajemności, obciążenie konsumenta powinno następować wyłącznie w sytuacji korzystania przez dziecko z wyżywienia w danym dniu (dniach).

Wyjątkiem będzie oczywiście sytuacja, gdy rodzice nie poinformowali z wyprzedzeniem, że dziecka w danym dniu (dniach) nie będzie. W takim razie przedsiębiorca będzie mógł pobrać opłatę, a będzie to uzasadnione gotowością do  świadczenia usługi.

Zasada ta nie może być jednak rozszerzana na kolejne dni, następujące po zgłoszeniu nieobecności dziecka w placówce.

Cytując raport UOKiK po kontroli wzorców umownych stosowanych przez przedszkola niepubliczne, „za  bezzasadne należy uznać naliczenie stawki żywieniowej za dni nieobecności dziecka – nawet pojedyncze – zgłoszone wcześniej (tj. co najmniej jeden dzień przed nieobecnością)”.

W konsekwencji takiego stanowiska UOKiK zakwestionował w kontrolowanych przez siebie placówkach m.in. takie zapisy:

- zwrot opłaty za wyżywienie naliczany jest od czwartego dnia ciągłej nieobecności dziecka w przedszkolu,

- za pojedyncze dni nieobecności dziecka w przedszkolu zwrot kosztów wyżywienia nie przysługuje,

- za dni nieobecności dziecka w przedszkolu dokonuje się zwrotu w następnym miesiącu wpłaconej stawki żywieniowej, z tym że do pięciu dni nieobecności zwroty nie będą dokonywane,

- w przypadku zgłoszonej i usprawiedliwionej nieobecności dziecka w przedszkolu trwającej dłużej niż trzy dni licząc od dnia następnego po zgłoszeniu następuje zwrot 1/23 miesięcznej stawki, nie wyżej niż obowiązująca norma wyżywienia dziecka w przedszkolu.

Okres wakacji

A czy można pobierać czesne za okres, gdy przedszkole jest nieczynne? Również takie działanie należy uznać za zakazane. Stanowisko takie można oprzeć na wyżej wskazanych argumentach. Jako świadczenie wzajemne umowa ta opiera się na opiece nad dzieckiem lub gotowości do świadczenia takiej usługi.

I za to należy się firmie wynagrodzenie. Jeżeli więc przedszkole zostaje zamknięte np. na okres wakacji lub z innego powodu (np. wydarzeń o charakterze siły wyższej, czasowego zawieszenia działalności w wyniku decyzji odpowiednich organów administracyjnych), to ani nie świadczy usługi, ani nie wykazuje gotowości do ich świadczenia.

Zatem za taki okres nie należy się wynagrodzenie, czyli pobranie czesnego. Natomiast w sytuacji gdy przedszkole jest otwarte przez cały rok, w tym w okresie wakacyjnym, to ma prawo do naliczania czesnego. Będzie tak, nawet gdy rodzice nie będą posyłać w tym czasie swojego dziecka do placówki.

Przedsiębiorca będzie jednak wykazywał gotowość do świadczenia usługi i ponosił koszty stałe. Stąd uzasadnienie dla takiego właśnie rozstrzygnięcia. Najważniejsza jest tu zasada wzajemności świadczeń (gotowości do świadczenia). W związku z tym następujące sformułowania we wzorcach umów należałoby uznać za nieprawidłowe:

- opłata za miesiąc wakacyjny jest należna, jeżeli pobyt dziecka w przedszkolu wyniósł co najmniej sześć miesięcy,

- w razie rozwiązania niniejszej umowy ze skutkiem na koniec czerwca rodzic jest zobowiązany do opłacenia czesnego za lipiec i za sierpień,

- za okres miesięcznej przerwy letniej (pięć tygodni) zobowiązuje się uiścić obowiązującą opłatę w wysokości 65 proc. czesnego; opłata obowiązuje wszystkie dzieci, które po  przerwie letniej uczęszczać będą do przedszkola, w tym nowo przyjęte dzieci do  przedszkola,

- opłata 750 zł wynikająca z kosztów działania przedszkola jest ponoszona przez rodziców przez cały rok, z wyjątkiem jednego miesiąca wakacyjnego, podczas którego przedszkole jest zamknięte, w tym miesiącu rodzice opłacają stawkę stałą w wysokości 500 zł,

- szkoła i przedszkole nie zwracają kosztów za nieobecność dziecka spowodowaną jego chorobą, wyjazdem itp. oraz za dni, w których przedszkole i szkoła są nieczynne z powodu ferii, przerw świątecznych lub innych zdarzeń o charakterze siły wyższej, np. klęski żywiołowe, kwarantanny, epidemie, zawieszenie zajęć szkolnych przez odpowiednie organy państwowe.

Odpowiedzialność

Na koniec warto pochylić się nad kwestią ograniczania odpowiedzialności przedszkoli w  związku z realizacją umowy. W  niektórych wzorcach stosowanych przez nie umów znajdują się np. zapisy:

- za szkody dokonane przez dzieci w mieniu przedszkola odpowiadają materialnie rodzice lub prawni opiekunowie,

- za szkody wyrządzone przez dzieci (trwałe uszkodzenia ścian, mebelków i innego wyposażenia przedszkola przeznaczonego do użytku przez dzieci) odpowiadają finansowo rodzice,

- przedszkole nie zapewnia opieki dzieciom, które nie mogą brać udziału w zajęciach poza siedzibą przedszkola.