Ustawa z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (dalej: u.p.z.p) zawiera mechanizmy chroniące właścicieli lub użytkowników wieczystych nieruchomości, w tym przedsiębiorców, przed niekorzystnymi skutkami finansowymi działań planistycznych gminy.
Jeden z nich przysługuje dopiero po zbyciu nieruchomości dotkniętej zmianą planistyczną, a posłużenie się nim uwarunkowane jest nieskorzystaniem z innych instrumentów dostępnych przed zbyciem nieruchomości oraz zgłoszeniem gminie roszczenia przed upływem 5 lat od wejścia w życie planu lub jego zmiany. Mechanizmem tym jest możliwość żądania od gminy odszkodowania równego obniżeniu wartości nieruchomości, jeżeli obniżenie to miało związek z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą.