[srodtytul]Wypłata dla właścicieli[/srodtytul]
W spółkach kapitałowych wypłata zysku na rzecz wspólników to dywidenda. W spółce z o.o. i akcyjnej kwota przeznaczona do podziału między wspólników nie może przekraczać zysku za ostatni rok obrotowy, powiększonego o niepodzielone zyski z lat ubiegłych oraz o kwoty przeniesione z utworzonych z zysku kapitałów zapasowego i rezerwowych, które mogą być przeznaczone do podziału. Zmniejszana jest ona o niepokryte straty, udziały (akcje) własne oraz o kwoty, które zgodnie z ustawą lub umową spółki powinny być przekazane z zysku za ostatni rok obrotowy na kapitały zapasowy lub rezerwowe.
Wypłata zysku przez spółkę kapitałową powoduje u wspólnika powstanie przychodu z kapitałów pieniężnych. Płatnikiem zryczałtowanego podatku od dywidendy jest dokonująca wypłaty spółka. Znajduje to odzwierciedlenie w zapisach księgowych.
[ramka][b]Przykład 2[/b]
Spółka akcyjna Bisek osiągnęła w 2007 r. zysk netto 1 200 000 zł. Walne zgromadzenie akcjonariuszy uchwaliło, że 400 000 zł będzie wypłacone akcjonariuszom w ramach dywidendy. Dekretacja tej decyzji powinna być następująca:
1. Zarachowanie dywidendy (przeksięgowanie z konta rozliczenie wyniku finansowego na konta wspólników) – 400 000 zł:
- Wn konto 82 „Rozliczenie wyniku finansowego” w analityce: zysk roku 2007
- Ma konto 24 „Inne rozrachunki” w analityce: konta imienne wspólników lub – w spółkach publicznych – przypisanie zobowiązania do konta instytucji finansowej prowadzącej księgę akcyjną
2. Wypłata dywidendy:
- Wn konto 24 „Inne rozrachunki” w analityce: imienne konta wspólników – 324 000 zł (dywidenda zmniejszona o potrącony podatek dochodowy)
- Ma konto 22 „Zobowiązania publicznoprawne” – 76 000 zł
- Ma konto 13 „Rachunek bankowy” – 324 000 zł[/ramka]
[srodtytul]Zwiększenie kapitału podstawowego...[/srodtytul]
Uchwała wspólników może zadecydować o alokowaniu części lub całości zysku na zasilenie kapitału podstawowego. W spółkach osobowych księgowanie jest proste: polega na przeniesieniu tak zadysponowanej kwoty zysku na konto kapitału podstawowego zapisem:
- Wn konto 82 „Rozliczenie wyniku finansowego”,
- Ma konto 80 „Kapitał podstawowy” (do konta może być prowadzona analityka według wkładów wspólników i innych składowych tego kapitału).
Zapis ten nie wywołuje żadnych skutków w podatku dochodowym; nie powstanie też, z wyjątkiem spółki komandytowo-akcyjnej, obowiązek w podatku od czynności cywilnoprawnych.
Nieco bardziej złożona procedura zaistnieje, gdy o przeznaczeniu zysku na kapitał zakładowy zadecyduje zgromadzenie wspólników spółki kapitałowej. Wtedy u wspólników wzrośnie udział w kapitale podstawowym, co wiąże się z powstaniem przychodu opodatkowanego podatkiem dochodowym. Dotyczy to zarówno udziałowców będących osobami fizycznymi, jak i osób prawnych.
Podwyższenie kapitału zakładowego spółki akcyjnej, spółki z o.o. oraz spółki komandytowo-akcyjnej (tj. spółek, których kapitałem podstawowym jest zgodnie z k.s.h. kapitał zakładowy) opodatkowane jest także PCC. Zasilenie kapitału zakładowego takich spółek podwyższa podstawę opodatkowania tym podatkiem, jaką jest wartość kapitału zakładowego. Podatek wynosi 0,5 proc. kwoty podwyższającej kapitał.
[ramka][b]Przykład 3[/b]
Walne zgromadzenie akcjonariuszy spółki Bisek SA z 1 200 000 zł zysku netto postanowiło przeznaczyć 300 000 zł na zasilenie kapitału zakładowego. Dekretacja (PK) tej decyzji oraz jej późniejszych następstw powinna wyglądać*:
1. Pod datą uchwały dzielącej wynik – ujęcie kwoty alokowanej na kapitał zakładowy na koncie rozrachunków. Nie można jej bezpośrednio odnieść na dobro konta kapitału zakładowego – musimy poczekać na wpisanie przez sąd podwyższenia do rejestru przedsiębiorców. Kwota 300 000 zł:
- Wn konto 82 „Rozliczenie wyniku finansowego”
- Ma konto 24 „Inne rozrachunki” w analityce: (np.) rozliczenie podwyższenia kapitału
2. Pod datą uchwały zmieniającej umowę spółki w związku z podwyższeniem kapitału – zarachowanie należnego PCC – 1500 zł (300 000 x 0,5 proc.):
- Wn konto 40 „Koszty według rodzaju”
- Ma konto 22 „Zobowiązania publicznoprawne” w analityce: PCC, i równolegle (jeśli prowadzi się zespół piąty):
- Wn konto 55-1 „Koszty ogólnego zarządu”
- Ma konto 49 „Rozliczenie kosztów”
3. Pod datą wpisu podwyższenia do rejestru przedsiębiorców – zwiększamy kapitał – kwota zapisu 300 000 zł:
- Wn konto 24 „Inne rozrachunki” w analityce: rozliczenie podwyższenia kapitału
- Ma konto 80 „Kapitał zakładowy” w analityce: zapisy w księdze akcyjnej
4. Zarachowujemy, jako płatnik, zryczałtowany podatek dochodowy, łącznie 57 000 zł (19 proc. z 300 000 zł):
- Wn konto 24 „Inne rozrachunki” w analityce: imienne konta poszczególnych akcjonariuszy
- Ma konto 22 „Rozrachunki publicznoprawne” w analityce: konta właściwych urzędów skarbowych
Kwoty zarachowane na stronie Wn konta 24 powinny być wpłacone na rzecz spółki przez akcjonariuszy.
[ul][li] Pamiętajmy, że ustawy przewidują pewne zwolnienia z opodatkowania opisanych zdarzeń. Jeśli jakieś zwolnienie znajdzie zastosowanie, to nie pojawią się zapisy księgowe odnoszące się do potrącania podatku.[/ramka][/li][/ul][srodtytul]...lub zapasowego[/srodtytul]
Zysk spółki, tak osobowej jak i kapitałowej, może być przeznaczony na zasilenie kapitału zapasowego bądź rezerwowego. Może to być zasilenie o charakterze ogólnym lub dedykowane (np. zasilenie kapitału rezerwowego na pokrycie przewidywanych, przyszłych strat, na potrzeby inwestycyjne itp.). Pamiętajmy, że w spółkach akcyjnych istnieje obowiązek przekazywania co najmniej 8 proc. zysku netto za dany rok obrotowy na kapitał zapasowy, do czasu aż przekroczy co najmniej 1/3 wartości kapitału zakładowego. Tworzony w ten sposób kapitał dedykowany jest na pokrycie strat.
Alokacja zysku na kapitał zapasowy lub rezerwowy nie pociąga za sobą żadnych skutków podatkowych. U wspólników (akcjonariuszy) nie wystąpi przychód opodatkowany; nie powstanie też obowiązek podatkowy w PCC. Zapis księgowy takiej operacji jest prosty i jednakowy dla różnych firm:
- Wn konto 82 „Rozliczenie wyniku finansowego”
- Ma konto 81-2 „Kapitał rezerwowy” bądź
- Wn konto 82 „Rozliczenie wyniku finansowego”
- Ma konto 81-1 „Kapitał zapasowy”
[srodtytul]Straty z lat ubiegłych[/srodtytul]
Na koncie rozliczenia wyniku finansowego może figurować nierozliczona strata z poprzednich lat obrotowych. Kwota odpowiadająca tym stratom z mocy k.s.h. wyłączona jest z podziału; wartość ta to zysk przeznaczany na ich pokrycie.
Księgowanie przeznaczenia części (bądź całości) zysku na pokrycie starych strat polega na wewnętrznym przeksięgowaniu odpowiedniej kwoty w ramach analityk do konta 82. Operacja ta jest neutralna podatkowo.
[srodtytul]Fundusze specjalne[/srodtytul]
Zgromadzenie wspólników może przeznaczyć pewną część zysku netto na fundusze specjalne. Spośród najczęściej spotykanych wymienić można zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, fundusze nagród dla załogi czy fundusze dobroczynne. Nie jest utworzeniem funduszu specjalnego przeznaczenie jakiejś kwoty na wewnętrzne potrzeby firmy, np. na planowaną inwestycję. Tego rodzaju fundusze odprowadzamy do kapitału zapasowego lub rezerwowego, które stanowią składnik kapitałów własnych; fundusze specjalne są natomiast pasywem zaliczanym do zobowiązań (czyli kapitałów obcych).
Zasilenie funduszu specjalnego z dzielonego zysku z księgowego punktu widzenia wygląda następująco:
- Wn konto 82 „Rozliczenie wyniku finansowego”
- Ma konto 85 „Fundusze specjalne”
[ramka][b]Jak rozdysponować nadwyżki[/b]
Wynik finansowy danego roku może być przeznaczony przede wszystkim na:
- wypłatę dla właścicieli (w spółkach kapitałowych jest to dywidenda),
- zasilenie kapitału podstawowego,
- zasilenie kapitału zapasowego lub rezerwowego,
- pokrycie strat z lat ubiegłych,
- zasilenie funduszy specjalnych,
- nagrody dla załogi.
Propozycje dotyczące podziału zysku albo pokrycia straty formułuje zarząd firmy w informacji dodatkowej.
Są to jednak tylko postulaty i organ właścicielski nie jest nimi związany. [/ramka]
[srodtytul]STRATĘ TRZEBA WPISAĆ NA ODPOWIEDNIM KONCIE[/srodtytul]
[b]Rok obrotowy nie zawsze kończy się zyskiem. Może wystąpić również strata. To, gdzie ją wpiszemy, zależy od tego, z czego chcemy ją pokryć[/b]
Gdy odnotujemy stratę, na koncie 86 „Wynik finansowy” pojawi się saldo Wn, które na dzień zatwierdzenia sprawozdania finansowego podlega przeniesieniu na stronę Ma konta 82 „Rozliczenie wyniku finansowego”. Istnieje kilka potencjalnych źródeł pokrycia straty.
[srodtytul]Z kapitału zapasowego lub rezerwowego[/srodtytul]
Gdy pokrywamy ją z kapitału zapasowego bądź rezerwowego, zapis będzie taki:
- Wn konto „Kapitał zapasowy” lub „Kapitał rezerwowy”
- Ma konto 82 „Rozliczenie wyniku finansowego”
[srodtytul]Z kapitału zakładowego[/srodtytul]
Stratę można pokryć też z kapitału zakładowego. Pamiętajmy jednak, że nie jest możliwe obniżenie kapitału zakładowego poniżej minimum określonego w k.s.h. dla danej spółki (a więc 50 000 zł w spółce komandytowo-akcyjnej i z o.o. oraz 500 000 zł w spółce akcyjnej). Obniżenie kapitału wiąże się z koniecznością dopełnienia odpowiednich procedur wynikających z k.s.h. Podlega ono wpisowi do rejestru przedsiębiorców. Ewidencja księgowa tej operacji to:
- Wn konto 80 „Kapitał zakładowy”
- Ma konto 82 „Rozliczenie wyniku finansowego”
[srodtytul]Dopłaty wspólników[/srodtytul]
W spółce z o.o. pokrycie straty może nastąpić z dopłat wnoszonych przez wspólników, jeśli możliwość taka jest przewidziana w umowie spółki. Uchwałę wspólników zobowiązującą ich do wniesienia dopłat zapiszemy:
- Wn konto 24 „Inne rozrachunki” w analityce: rozrachunki ze wspólnikami z dopłat
- Ma konto 81-2 „Kapitał rezerwowy z dopłat wspólników” (ale uwaga: jeśli spółka będzie sporządzać sprawozdanie finansowe, zanim wpłyną kwoty uchwalonych dopłat, to w pasywach bilansu niewniesione dopłaty należy ująć w wartości ujemnej w pozycji „należne dopłaty na poczet kapitału rezerwowego” – art. 36 ust. 2e uor)
Z kolei wpłatę dopłat na rachunek bankowy zapiszemy:
- Wn konto 13 „Rachunek bankowy”
- Ma konto 24 „Inne rozrachunki” w analityce: rozrachunki ze wspólnikami z tytułu dopłat
Zarachowanie PCC (dopłaty objęte są tym podatkiem, stawka wynosi 0,5 proc. kwoty dopłat):
- Wn konto 40 „Koszty według rodzaju” – podatki i opłaty
- Ma konto 22 „Rozrachunki publicznoprawne”
Zarachowanie otrzymanych dopłat na pokrycie straty:
- Wn konto 81 „Kapitał rezerwowy z dopłat wspólników”
- Ma konto 82 „Rozliczenie wyniku finansowego”
[srodtytul]Zyski z kolejnych lat[/srodtytul]
Jeśli zapadnie decyzja o pozostawieniu straty do pokrycia zyskami przyszłych okresów, strata pozostaje na koncie 820 (najlepiej z analitycznym wydzieleniem) do momentu zakładanego jej pokrycia w przyszłości.
[ramka][b]Decyzja o dalszym istnieniu spółki[/b]
Gdy bilans sporządzony przez zarząd spółki z o.o. wykaże stratę przewyższającą sumę kapitałów zapasowego i rezerwowych oraz połowę kapitału zakładowego, zarząd powinien niezwłocznie zwołać zgromadzenie wspólników, aby powziąć uchwałę dotyczącą dalszego istnienia spółki. Przy spółce akcyjnej (i komandytowo-akcyjnej) obowiązek wypowiedzenia się przez walne zgromadzenie co do dalszego istnienia spółki powstanie, gdy sporządzony przez zarząd bilans wykaże stratę przewyższającą sumę kapitałów zapasowego i rezerwowych oraz 1/3 kapitału zakładowego spółki.[/ramka]
[i]Autor jest biegłym rewidentem współpracującym z TPA Horwath Horodko Audit Poznań[/i]
