Kiedy kwota odprowadzana do NFZ wyniesie zero

W przypadku nieobliczania zaliczki na podatek dochodowy przez płatnika  od przychodów stanowiących podstawę wymiaru składki, zgodnie z ustawą o PIT, składkę obliczoną za poszczególne miesiące obniża się do  0 zł (art. 83 ust. 2 ustawy zdrowotnej).

Jednak od tej zasady ustawodawca przewidział wyjątki, co oznacza, że nie zawsze w przypadkach nieobliczania zaliczki przez płatnika składka ulega spłaszczeniu do zera.

Lista odstępstw

Odstępstwa od regulacji zawartej w art. 83 ust. 2 ustawy zdrowotnej wymienia jego ust. 3. I tak, jeżeli podstawę obliczenia składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowi m.in.

- przychód ubezpieczonego zwolniony od podatku na podstawie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innych umów międzynarodowych, od którego płatnik nie oblicza zaliczki na ten podatek – w stosunku do ubezpieczonych, będących pracownikami oraz m.in. osobami pobierającymi emeryturę lub rentę, uposażenia po zwolnieniu ze służby,

- inny niż wymieniony w poprzednim punkcie przychód ubezpieczonego, od którego płatnik nie oblicza zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych na podstawie art. 32 ust. 6 ustawy o PIT,

- przychód z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub przychód z tytułu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, od którego na mocy przepisów ustawy o PIT pobiera się zryczałtowany podatek dochodowy, to składkę zdrowotną pobiera się na zasadach ogólnych, tzn. nie ma zastosowania obniżenie składki do 0 zł.

Taki stan prawny mamy od 1 stycznia 2011 wskutek nowelizacji ustawy zdrowotnej z 3 grudnia 2010 (DzU nr 257, poz. 1723).

Dotyczy ona zasad naliczania składki za niektóre osoby, przede wszystkim pracowników oddelegowanych do pracy w innych krajach. Zmiana miała na celu uszczelnienie regulacji dotyczących obowiązku odprowadzania składki w tym zakresie.

Przed zmianami

Do 31 grudnia 2010 w przypadku nieobliczania przez płatnika zaliczki na podatek dochodowy – zgodnie z przepisami ustawy o PIT – od przychodów stanowiących podstawę wymiaru składki zdrowotnej składkę obliczoną za poszczególne miesiące należało obniżać do  0 zł.

Wyjątek dotyczył m.in. pracowników, których dochody z mocy odpowiedniej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania były zwolnione z opodatkowania w Polsce i którzy nadal pozostawali w polskim ubezpieczeniu zdrowotnym. Oni musieli opłacać pełną składkę zdrowotną.

Oznaczało to, że do końca 2010 r. z obniżenia składki zdrowotnej do 0 zł korzystali pracownicy, którzy byli delegowani do pracy za granicę i również byli objęci polskim systemem zdrowotnym, ale ich dochody były opodatkowane w Polsce, chociaż płatnicy zaprzestawali odprowadzania zaliczek podatkowych.

Innymi słowy zwolnieni z opłacania składki zdrowotnej byli pracownicy, do dochodów których zastosowanie ma metoda proporcjonalnego odliczenia (jedna z metod unikania podwójnego opodatkowania).

Metoda polega na tym, że dochód zagraniczny sumuje się z dochodem uzyskanym w Polsce i całość jest opodatkowania w Polsce, ale od należnego podatku odliczany jest podatek zapłacony za granicą do wysokości podatku przypadającego proporcjonalnie na dochód uzyskany poza naszym krajem.

Przewidują ją niektóre umowy dwustronne, jakie Polska zawarła w celu unikania podwójnego opodatkowania, i stosuje się ją do dochodów uzyskanych w krajach, z którymi Polska nie ma takiej umowy.

Zatem zwolnienie z opłacania składki zdrowotnej nie dotyczyło pracowników uzyskujących dochody z pracy za granicą, do których zastosowanie miała metoda wyłączenia z progresją, tzn. dochód zagraniczny był zwolniony z podatku w Polsce.

Od stycznia płacą wszyscy

Można więc stwierdzić, że nieopłacanie składki zdrowotnej zależało od tego, czy Polska zawarła z danym krajem umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania i od charakteru takiej umowy.

Od 1 stycznia 2011 zaniechanie odprowadzenia składki zdrowotnej nie dotyczy wszelkich przychodów osób ubezpieczonych, od których płatnik nie odprowadza zaliczki na podatek dochodowy na podstawie art. 32 ust. 6 ustawy o PIT.

Zgodnie z tym przepisem zakład pracy nie pobiera zaliczek na podatek dochodowy od dochodów uzyskanych przez pracownika z pracy wykonywanej poza terytorium Polski, pod warunkiem że dochody te podlegają lub będą podlegać opodatkowaniu za granicą. Na wniosek podatnika zakład pracy pobiera zaliczki podatkowe na zasadach ogólnych, w przypadku gdy dochody nie są zwolnione z podatku w Polsce (metoda proporcjonalnego odliczenia).

Oznacza to, że pracownicy delegowani, którzy podlegają polskiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń, są objęci obowiązkiem odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne, bez względu na to w jakim kraju wykonują pracę i czy Polska posiada umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania z danym państwem oraz niezależnie od charakteru takiej umowy, jeśli została podpisana.

Sposoby ustalania

W dwóch przykładach pokazujemy, jak ustalić składki należne w Polsce i wynagrodzenie za kwiecień pracowników oddelegowanych do państw, z którymi mamy umowy dwustronne, a z nich wynika obowiązek zastosowania metody wyłączenia z progresją (Niemcy) oraz proporcjonalnego odliczenia (Holandia).

Przykład

Spółka działająca na terytorium Polski i z siedzibą w Polsce oddelegowała pracownika do pracy w Niemczech na okres od 1 kwietnia  do 31 maja br. W aneksie do umowy o pracę określono wynagrodzenie w wysokości 3500 euro miesięcznie.

Pracownik podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu w Polsce. Jego dochód jest tutaj również opodatkowany, bo spółka nie ma siedziby ani zakładu czy placówki w Niemczech. Pracodawca zaopatrzył pracownika w formularz A1.

Wynagrodzenie jest płatne na koniec każdego miesiąca, tj. 29 kwietnia.

KROK 1. Podstawa wymiaru i składki na ZUS

42 euro (dieta za dobę podróży do Niemiec) x 30 dni = 1260 euro (część zwolniona ze składek)

3500 euro – 1260 euro = 2240 euro

• podstawa wymiaru składek 2240 euro x 3,9989 zł (kurs euro) = 8957,54 zł

• składki na ubezpieczenia społeczne 8957,54 zł x 13,71 proc. = 1228,08 zł

• podstawa wymiaru składki zdrowotnej 8957,54 zł – 1228,08 zł = 7729,46 zł

• pełna składka zdrowotna 7729,46 zł x 9 proc. = 695,65 zł

• składka zdrowotna do odliczenia od zaliczki na podatek 7729,46 zł x 7,75 proc. = 599,03 zł