Konsultacje społeczne umożliwiają mieszkańcom, organizacjom i przedsiębiorcom wyrażenie opinii na temat planowanych działań władz publicznych. Dzięki nim samorząd może poznać potrzeby i oczekiwania różnych grup oraz wypracować rozwiązania ograniczające przyszłe konflikty.
W niektórych przypadkach przeprowadzenie konsultacji jest obowiązkowe. Dotyczy to m.in. zmian granic gminy, tworzenia jednostek pomocniczych, takich jak sołectwa, czy sporządzania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Zdarza się jednak, że organy traktują ten obowiązek wyłącznie formalnie, organizując konsultacje o charakterze pozornym. Dochodzi do nich wówczas, gdy zainteresowanym nie zapewnia się realnego wpływu na proces decyzyjny, np. wyznaczając bardzo krótki termin na zgłaszanie uwag lub organizując spotkania konsultacyjne w godzinach utrudniających udział mieszkańców.