Fundacja rodzinna – kompleksowe narzędzie sukcesji i ochrony majątku

Choć nazwa sugeruje, że fundacja rodzinna skierowana jest wyłącznie do rodzin, to w praktyce jej beneficjentami mogą być również osoby trzecie. Fundacja rodzinna to instytucja prawna wprowadzona do polskiego systemu prawnego 22 maja 2023 r. W krajach takich jak Austria, Holandia czy Niemcy podobne rozwiązania funkcjonują od lat, zapewniając skuteczne narzędzie ochrony i zarządzania majątkiem. Celem fundacji rodzinnej jest gromadzenie aktywów, zarządzanie nimi oraz świadczenie korzyści finansowych na rzecz beneficjentów.

Fundacja rodzinna wspiera sukcesję wielopokoleniową, umożliwiając fundatorowi zadbanie o ład korporacyjny w jego przedsiębiorstwie, a także zaplanowanie wycofania się z czynnej działalności bez utraty kontroli nad firmą. Fundacja może również służyć jako narzędzie reinwestowania zysków oraz zabezpieczenia pracowników kluczowych dla funkcjonowania przedsiębiorstwa.

Czytaj więcej:

Biznes

Czy nadal warto założyć fundację rodzinną?

Fundacje rodzinne w Polsce stają się...

Pro

Fundator, czyli osoba zakładająca fundację, musi mieć pełną zdolność do czynności prawnych. Może założyć fundację za życia w formie aktu notarialnego lub powołać ją w testamencie. Minimalna wartość funduszu założycielskiego wynosi 100 000 zł, przy czym aktywa mogą obejmować nie tylko gotówkę, ale również nieruchomości czy udziały w spółkach. Ważne jest, że założenie fundacji może wiązać się z oszczędnościami podatkowymi już na etapie wniesienia majątku.

Podstawowym dokumentem regulującym działanie fundacji rodzinnej jest statut. Zawiera on informacje o celach fundacji, zasadach wyznaczania beneficjentów, sposobie zarządzania majątkiem oraz zasadach likwidacji fundacji. Statut może zostać dostosowany do indywidualnych potrzeb fundatora, co sprawia, że instytucja ta jest wyjątkowo elastyczna i wszechstronna.

Korzyści podatkowe fundacji rodzinnej

Jednym z kluczowych elementów fundacji rodzinnych są preferencje podatkowe. Najogólniej rzecz ujmując, w przeciwieństwie do spółek prawa handlowego fundacje rodzinne są zwolnione z podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) w zakresie działalności pasywnej. Opodatkowanie powstaje dopiero w momencie realizacji świadczeń na rzecz beneficjentów. Stawka opodatkowania przy wypłatach wynosi 15 proc. podstawy opodatkowania.

Wysokość podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT) dla beneficjentów zależy od stopnia pokrewieństwa z fundatorem:

- 0 proc. PIT – dla najbliższych krewnych, takich jak małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie i rodzeństwo fundatora,

- 10 proc. PIT – dla osób zaliczanych do I i II grupy podatkowej: zięć, synowa i teściowie fundatora, a także zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, małżonkowie innych zstępnych fundatora,

- 15 proc. PIT – dla dalszych krewnych i innych beneficjentów spoza grupy zerowej.

Co ważne, świadczenia wypłacane przez fundację są zwolnione z opłat na rzecz ZUS, co dodatkowo wpływa na ich atrakcyjność.

Fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą w następującym zakresie:

- najem, dzierżawa lub udostępnianie mienia do korzystania na innej podstawie,

- przystępowanie do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni,

- nabywanie i zbywanie papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze,

- udzielanie pożyczek;

- obrót zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej,

- prowadzenie gospodarstwa rolnego lub leśnego.

Ma to być działalność reinwestycyjna z wykorzystaniem majątku zgromadzonego w fundacji rodzinnej. Działanie zgodne z wyznaczonym zakresem pozwala na stosowanie zwolnienia z opodatkowania CIT. Przekroczenie dopuszczalnego zakresu działalności oznaczać będzie opodatkowanie sankcyjną stawką CIT.

Dlaczego warto założyć fundację rodzinną

Fundacje rodzinne oferują wiele korzyści, takich jak m.in.:

- ochrona majątku

Aktywa wniesione do fundacji są wyłączone z masy spadkowej, co chroni je przed ryzykiem rozdrobnienia. Majątek zgromadzony w fundacji jest także bezpieczny w przypadku jakichkolwiek destabilizacji i roszczeń wierzycieli. Najprościej rzecz ujmując, jego właścicielem staje się fundacja, a z fundacji można dokonywać wypłat na rzecz beneficjentów, nie ma udziałów i kwestii jej „posiadania”, które ewentualnie mogłoby stanowić przedmiot egzekucji.

- planowanie sukcesji

Fundacja zapewnia ciągłość zarządzania majątkiem między pokoleniami, minimalizując ryzyko konfliktów rodzinnych. Może także przewidywać konkretne rozstrzygnięcia w przypadku ziszczenia się różnych zdarzeń losowych.

- optymalizacja podatkowa

Preferencyjne stawki podatkowe zmniejszają obciążenia fiskalne, a elastyczność fundacji umożliwia dostosowanie jej struktury do potrzeb fundatora i prowadzonych działalności. Kumulowanie majątku w fundacji może skutkować niemal całkowitym brakiem obciążeń podatkowych, co jest jedynym takim rozwiązaniem i czyni z fundacji doskonałe narzędzie do pomnażania majątku.

- elastyczność

Fundacja może być dostosowana do specyficznych potrzeb fundatora, w tym do takich aspektów jak inwestycje czy zarządzanie nieruchomościami. Możliwe jest również ustanowienie zasad zarządzania fundacją na wypadek niespodziewanych sytuacji, takich jak brak zdolności fundatora do podejmowania decyzji i zarządzania, a nawet śmierć.

Znaczenie dla branży TSL

Zalety fundacji rodzinnej można wykorzystać szczególnie w branży transportu, spedycji i logistyki (TSL). Po pierwsze, mnóstwo polskich firm przewozowych to przedsiębiorstwa wielopokoleniowe. Z jednej strony oznacza to, że tę samą działalność wykonują kolejni członkowie rodziny, ale z drugiej to, że komuś tę spuściznę warto przekazać. Nie zawsze następca jest gotów do zarządzania, nie zawsze tego chce. Nierzadko zdarzają się sytuacje, w których młodsze pokolenie nie przejawia zainteresowania branżą lub zawodowo zmierza w zupełnie innym kierunku.

Firmy transportowe często zmagają się z problemami sukcesji, które mogą powodować rozdrobnienie majątku oraz niepewność operacyjną. Fundacja rodzinna umożliwia utrzymanie ciągłości zarządzania przedsiębiorstwem, co jest kluczowe w branży wymagającej stałego nadzoru operacyjnego. W przypadku nagłej śmierci fundatora można uniknąć chaosu organizacyjnego, zabezpieczając zarówno pracowników, jak i partnerów biznesowych. Nadto fundacja przewiduje możliwość czerpania korzyści z rodzinnego majątku bez konieczności angażowania się w działalność wniesionych do niej poszczególnych przedsiębiorstw.

Fundacja rodzinna może również prowadzić ograniczoną działalność gospodarczą, taką jak wynajem nieruchomości, inwestowanie w papiery wartościowe lub udzielanie pożyczek spółkom z grupy kapitałowej na korzystnych warunkach finansowych. W branży TSL, gdzie często tworzy się holdingi, takie rozwiązanie zapewnia stabilność finansową, elastyczność zarządzania i możliwość optymalizacji operacyjnej. Holding jako struktura korporacyjna wzmacnia ochronę majątku i zabezpiecza firmy przed wahaniami rynkowymi.

Przyszłość fundacji rodzinnych w Polsce

W ciągu pierwszego roku funkcjonowania fundacji rodzinnych w Polsce wpłynęło ponad 2000 wniosków o ich rejestrację, z czego ponad 1300 zostało rozpatrzonych pozytywnie. To dowód na to, że ta instytucja jest wyczekiwana przez przedsiębiorców i inwestorów rodzinnych.