Przyjęcie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (dalej: PPWR) wprowadza nowe zasady, które będą miały bezpośredni wpływ na działalność przedsiębiorców. Choć obowiązuje od 11 lutego 2025 r., większość przepisów zacznie być stosowana od 12 sierpnia 2026 r. Nowe regulacje będą stosowane bezpośrednio w całej UE i zastąpią dotychczasową dyrektywę 94/62/WE.

Charakter prawny PPWR

Najważniejszą zmianą jest forma aktu prawnego. PPWR to rozporządzenie, a nie dyrektywa, co oznacza, że jego przepisy będą stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach UE, a więc przedsiębiorcy będą musieli stosować nowe przepisy bezpośrednio, bez czekania na ich wdrożenie do prawa krajowego. Samo rozporządzenie jest bardzo rozbudowane, obejmuje 71 artykułów i szczegółowo reguluje cały cykl życia opakowań.

Nie oznacza to jednak, że państwa członkowskie nie mają żadnej roli. Będą one odpowiedzialne m.in. za prowadzenie rejestrów producentów, nadzór nad przestrzeganiem przepisów i wprowadzanie kar za ich naruszenie. W Polsce odpowiednie zmiany przewiduje projekt ustawy (UC100), który dostosowuje krajowe przepisy do PPWR.

Jednym z fundamentów PPWR jest wprowadzenie obowiązku zapewnienia, aby wszystkie opakowania wprowadzane do obrotu były zdatne do recyklingu. Kryterium to ma charakter dwuetapowy i obejmuje projektowanie z myślą o recyklingu, które będzie obowiązywało najpóźniej od 1 stycznia 2030 r., oraz możliwość poddawania odpadów opakowaniowych recyklingowi na dużą skalę, która będzie obowiązywała najpóźniej do 1 stycznia 2035 r.

PPWR ustanawia także minimalne poziomy zawartości materiałów z recyklingu w opakowaniach z tworzyw sztucznych lub w częściach opakowań, które są wykonane z tworzywa sztucznego. Regulacja ta różnicuje wymagania w zależności od rodzaju opakowania (rodzaju tworzywa sztucznego) oraz jego przeznaczenia, wprowadzając progresywne progi obowiązujące od 2030 r. i zaostrzone od 2040 r.

Z perspektywy prawnej szczególne znaczenie ma fakt, że sposób obliczania i weryfikacji tych poziomów zostanie określony w aktach wykonawczych. Do czasu ich przyjęcia przedsiębiorcy funkcjonują w warunkach niepełnej pewności prawa.

Zakaz stosowania substancji

Zgodnie z art. 5 rozporządzenia od 12 sierpnia 2026 r. niedopuszczalne będzie wprowadzanie do obrotu opakowań mających kontakt z żywnością, jeżeli zawartość PFAS przekracza określone progi graniczne, w szczególności 25 ppb dla pojedynczej substancji, 250 ppb dla sumy oznaczonych PFAS oraz 50 ppm dla całkowitej zawartości tych związków. Regulacja ta ma charakter quasizakazu, gdyż w praktyce prowadzi do eliminacji PFAS z opakowań do żywności, ale nie tylko, zastępując dotychczasowe podejście oparte na ograniczeniach dla pojedynczych substancji kompleksowym modelem kontroli całej grupy chemicznej. Dla producentów kosmetyków, którzy odpowiednio stosują do swoich opakowań przepisy takie jak dla opakowań do żywności, będzie to oznaczać obowiązek dostosowania się do tych wymagań. Oznacza to konieczność przeprowadzenia szczegółowych audytów materiałowych oraz poszukiwania alternatywnych rozwiązań technologicznych, zwłaszcza w przypadku opakowań barierowych, w których PFAS były dotychczas powszechnie stosowane.

PPWR nakłada obowiązek projektowania opakowań w sposób zapewniający minimalizację ich masy i objętości. Regulacja będzie wymagała każdorazowej oceny proporcjonalności opakowania w stosunku do produktu, który się w nim znajduje.

Dodatkowo wprowadzono maksymalny dopuszczalny poziom pustej przestrzeni w opakowaniach transportowych i handlowych (50 proc.), co ma istotne znaczenie zwłaszcza dla sektora e-commerce. Ograniczenie to będzie obowiązywało od 1 stycznia 2030 r.

W branży kosmetycznej opakowanie odgrywa istotną rolę marketingową, stanowi narzędzie komunikacji z konsumentem oraz jeden z kluczowych elementów wyróżniających produkt na rynku.

W tym kontekście PPWR należy postrzegać nie tylko jako regulację środowiskową, lecz również jako czynnik wpływający na zasady projektowania opakowań, w tym na zakres ochrony praw własności intelektualnej oraz potencjalne spory dotyczące wzornictwa i oznaczeń.

Ograniczenia dotyczące objętości opakowań, ich struktury czy wykorzystania określonych elementów konstrukcyjnych (np. żebrowania, opakowań wielowarstwowych) oznaczają, że część rozwiązań, które dotychczas budowały rozpoznawalność produktu, będzie sprzeczna z tą regulacją.

Jeśli wymuszane są bardziej zunifikowane, „oszczędne” formy opakowań, to naturalnie zawęża się przestrzeń do tworzenia unikalnych rozwiązań. W efekcie może dojść do sytuacji, w której produkty różnych marek będą bardziej do siebie podobne. Warto wykorzystać to jako szansę na wykreowanie innowacyjnych wzorów przemysłowych opakowań, wyróżniających produkty na rynku.

Rośnie znaczenie nieoczywistych elementów odróżniających, takich jak kolorystyka (np. charakterystyczny odcień lub wykończenie), struktura powierzchni, proporcje opakowania czy detale konstrukcyjne. W praktyce ochrona prawna powinna obejmować nie tylko logo czy nazwę, ale również design jako całość poprzez rejestrację wzorów przemysłowych lub znaków towarowych, np. pozycyjnych.

Opakowania wielokrotnego użytku

Istotnym elementem regulacji jest promocja systemów ponownego użycia. PPWR definiuje szczegółowe kryteria uznania opakowania za wielokrotnego użytku oraz wprowadza obowiązkowe poziomy ich wykorzystania w transporcie (40 proc. od 2030 r. i 70 proc. od 2040 r.) oraz w sektorze HoReCa.

Regulacja ta może wymagać istotnych zmian w modelach logistycznych przedsiębiorstw oraz rozwoju systemu zwrotu, który będzie musiał spełniać określone w załączniku VI do PPWR wymagania.

Rozdział III PPWR ustanawia zharmonizowany system etykietowania opakowań, którego celem jest ułatwienie konsumentom prawidłowej segregacji odpadów. Obowiązkowe oznaczenia będą obejmować m.in. skład materiałowy opakowania.

Dodatkowo dopuszczono stosowanie narzędzi cyfrowych (np. kodów QR), co wpisuje się w trend cyfryzacji informacji środowiskowej. Prócz wymagań dotyczących etykietowania PPWR wprowadza także dodatkowe obowiązki informacyjne w zakresie opakowań. Przepisy wdrażają konieczność umieszczenia określonych oznaczeń, które będą znormalizowane i w określony sposób certyfikowane. W ślad za tym warto mieć świadomość, jaki podmiot i w jaki sposób zarządza udzielaniem i weryfikowaniem takich oznaczeń, aby nie podejmować odpłatnych zobowiązań wobec nieuprawnionych organizacji.

Format opakowań

Od 1 stycznia 2030 r. PPWR ogranicza stosowanie określonych formatów opakowań. Wykaz opakowań i ich zastosowań, które zostaną wykluczone z rynku, określa załącznik V do PPWR. Wśród wykluczonych opakowań będą np. butelki na szampon czy balsam do ciała wykorzystywane jako opakowania jednorazowego użytku w hotelach, a także folie do grupowania produktów w butelkach lub puszkach w punkcie sprzedaży, zachęcające do kupienia więcej niż jednej sztuki produktu.

Regulacje te mają charakter bezpośredni i będą wymagały dostosowania praktyk operacyjnych wielu podmiotów.

Opakowania, które nie spełniają kryteriów wydajności, oraz opakowania z cechami mającymi na celu jedynie zwiększenie postrzeganej objętości produktu, w tym z podwójnymi ściankami, podwójnymi dnami i zbędnymi warstwami, nie powinny być wprowadzane do obrotu.

W przypadku charakterystycznych części opakowań, stanowiących o wizualnej tożsamości marki, jest inaczej. PPWR przewiduje wyjątek od wymogu minimalizacji w odniesieniu do projektów opakowań chronionych rejestracjami wzorów lub znaków towarowych w momencie wejścia w życie rozporządzenia. Co istotne, wyjątek ten ma zastosowanie tylko wtedy, gdy wymagana minimalizacja wpłynęłaby na projekt w sposób, który zmieniłby jego nowość lub indywidualny charakter, a także na znak towarowy w sposób, który spowodowałby utratę jego charakteru odróżniającego.

Pojawiają się wątpliwości, jak w praktyce może być stosowany ten wyjątek. Jedną z najistotniejszych jest to, czy wzór lub znak towarowy muszą być zarejestrowane w momencie wejścia w życie rozporządzenia, czy też wystarczy odpowiednia data zgłoszenia, aby wyjątek miał zastosowanie.

Dlatego warto rozważyć już teraz złożenie wniosków o rejestrację znaków towarowych i wzorów przemysłowych. Obecnie dostępne procedury pozwalają na uzyskanie praw w ciągu kilku dni.

PPWR może stać się argumentem w sporach o egzekwowanie praw. Jeśli określone elementy opakowania wynikają z wymogów regulacyjnych lub ograniczonej swobody projektowej, może to wpływać na ocenę podobieństwa produktów i zakres ochrony wzorów. Odpowiednio przygotowana strategia może więc nie tylko chronić markę, ale również ograniczać ryzyko zarzutu naruszenia.

Do tej pory w sporach analiza koncentrowała się na podobieństwie oznaczeń czy ogólnym wrażeniu produktów. Teraz dodatkowo można weryfikować, czy dany element opakowania w ogóle może być stosowany w świetle regulacji PPWR. Z jednej strony przedsiębiorca może posiadać ważne prawo wyłączne do określonego rozwiązania. Z drugiej jego wykorzystanie może być ograniczone przez przepisy środowiskowe. W praktyce na znaczeniu zyskuje więc świadome zarządzanie własnością intelektualną.

Wnioski i perspektywy

PPWR zmienia podejście do opakowań. Zamiast koncentrować się wyłącznie na zarządzaniu odpadami, kładzie nacisk na ich projektowanie zgodnie z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym. Może to prowadzić do wzmocnienia marek kosmetycznych, pod warunkiem że zmiany regulacyjne zostaną uwzględnione na etapie projektowania i strategii ochrony własności przemysłowej.

Jednocześnie brak pełnych przepisów wykonawczych utrudnia dziś dokładną ocenę wszystkich obowiązków. Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorcy mogą odłożyć przygotowania na później.

Już teraz warto podjąć działania przygotowawcze, takie jak przegląd i inwentaryzacja stosowanych opakowań, ocena ich podatności na recykling i możliwości ograniczenia materiałów, analiza dostępnych, bardziej zrównoważonych rozwiązań oraz audyt obecnych opakowań pod kątem ryzyk regulacyjnych i ich wpływu na ochronę posiadanych praw własności przemysłowej. Dotyczy to wszystkich elementów, które rzeczywiście budują tożsamość przedsiębiorstwa lub produktu i powinny zostać objęte ochroną formalną.

W praktyce firmy, które rozpoczną przygotowania wcześniej, będą miały przygotowane alternatywne rozwiązania projektowe. Pozwoli to zachować dotychczasową komunikację wizualną przy jednoczesnym spełnieniu nowych wymogów. Będą one również w lepszej pozycji do dostosowania się do nowych wymogów i ograniczenia ryzyk regulacyjnych.

W świecie, w którym regulacje środowiskowe zaczynają wpływać na design, przewagę zyskają te marki, które najszybciej nauczą się łączyć kreatywność z compliance i ochroną własności intelektualnej.

autorki: Ewa Badowska-Domagała, radca prawny, JWP Legal; Małgorzata Furmańska, radca prawny, JWP Rzecznicy Patentowi