Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (Packaging and Packaging Waste Regulation – PPWR) obowiązuje od 11 lutego 2025 r., jednak większość przepisów tej unijnej regulacji będzie stosowana od 12 sierpnia 2026 r. 

Zakres regulacji przewidzianej rozporządzeniem jest bardzo szeroki. PPWR obejmuje wszystkie opakowania, niezależnie od materiału, z którego zostały wykonane – papier, tworzywa sztuczne, szkło, metal czy drewno – oraz wszystkie odpady opakowaniowe powstające w gospodarstwach domowych, handlu, przemyśle i sektorze usług. Dotyczy opakowań jednostkowych, zbiorczych i transportowych, zarówno pustych, jak i wypełnionych produktem, niezależnie od tego, czy zostały wyprodukowane w Unii Europejskiej, czy sprowadzone z państw trzecich.

Nowe przepisy dotyczą praktycznie wszystkich uczestników łańcucha dostaw. Obowiązki wynikające z PPWR będą zatem spoczywały nie tylko na producentach opakowań, ale również na producentach produktów pakowanych, właścicielach marek, importerach, dystrybutorach, przedsiębiorcach prowadzących sprzedaż internetową oraz innych podmiotach wprowadzających opakowania lub produkty w opakowaniach na rynek Unii Europejskiej.

Z tych powodów, rozporządzenie nie powinno być postrzegane jako kolejna regulacja wpisująca się w Europejski Zielony Ład i problematykę ESG, lecz jako jedna z najważniejszych reform unijnego prawa środowiskowego ostatnich lat. PPWR zmienia filozofię projektowania produktów, organizacji łańcuchów dostaw i zarządzania ryzykiem regulacyjnym. W praktyce może mieć równie duży wpływ na działalność przedsiębiorstw jak RODO.

Opakowanie przestaje być jedynie dodatkiem do produktu

Przez ponad trzydzieści lat europejski rynek funkcjonował w oparciu o dyrektywę 94/62/WE, której wdrożenie pozostawiono państwom członkowskim. Efektem były różne krajowe wymagania dotyczące opakowań, oznakowania czy systemów odpowiedzialności producentów. Dla firm działających na wielu rynkach oznaczało to konieczność dostosowywania produktów do odmiennych regulacji.

PPWR ma ten problem wyeliminować. Jako rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich, ustanawiając jednolite zasady projektowania, wprowadzania do obrotu i gospodarowania opakowaniami. Nie oznacza to jednak zupełnej unifikacji. Państwa członkowskie nadal będą odpowiadały za organizację nadzoru, system sankcji czy funkcjonowanie rozszerzonej odpowiedzialności producenta.

Choć rozporządzenie ma charakter powszechny, przewiduje także wyjątki. Niektóre szczególne rodzaje opakowań – przede wszystkim wykorzystywane dla produktów leczniczych, wyrobów medycznych czy określonych środków spożywczych specjalnego przeznaczenia – zostały wyłączone z części obowiązków. Dotyczy to np. wymogu w zakresie minimalnej zawartości surowca wtórnego odzyskanego z przetworzonych odpadów (np. plastiku, szkła, makulatury), który następnie trafia do ponownego obiegu i służy do produkcji nowych przedmiotów (recyklatu). Wynika to z konieczności zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów oraz zachowania jakości i właściwości chronionych produktów.

W tym kontekście PPWR oznacza zmianę podejścia do opakowań na miarę przewrotu kopernikańskiego. Opakowanie przestaje być wyłącznie środkiem ochrony produktu i narzędziem marketingowym. Staje się samodzielnym przedmiotem regulacji.

Nowe podejście, nowe obowiązki…

Jednym z głównych filarów PPWR są wymogi dotyczące zrównoważonego projektowania opakowań. Przedsiębiorcy będą zobligowani do ograniczania masy i objętości opakowań do niezbędnego minimum, projektowania ich w sposób umożliwiający skuteczny recykling (design for recycling), stopniowego zwiększania udziału materiałów pochodzących z recyklingu oraz – w przypadku wybranych kategorii – zapewnienia ich kompostowalności. Znaczenie będzie miała nie deklaracja producenta, ale to czy opakowanie rzeczywiście może zostać poddane recyklingowi w istniejących systemach zbiórki i sortowania oraz czy odzyskany materiał będzie mógł zostać ponownie wykorzystany. W praktyce oznacza to konieczność odejścia od wielu konstrukcji opakowań opartych na trudnych do rozdzielenia materiałach lub elementach utrudniających recykling. Dla producentów będzie to często oznaczało konieczność przeprojektowania całych linii produktowych.

Równie istotne znaczenie będą miały przepisy dotyczące minimalizacji opakowań. Ich masa i objętość mają zostać ograniczone do niezbędnego minimum, przy zachowaniu bezpieczeństwa produktu i jego trwałości. Szczególne konsekwencje nowe regulacje mogą mieć dla sektora e-commerce, gdzie od lat krytykowana jest praktyka wykorzystywania opakowań znacznie większych niż wymagają tego wymiary wysyłanych produktów.

Równolegle PPWR promuje przechodzenie z modelu jednorazowego użycia na systemy ponownego użycia i ponownego napełniania (reuse i refill). Wprowadza w tym zakresie cele dotyczące udziału opakowań wielokrotnego użytku w wybranych sektorach gospodarki, określa obowiązki dla przedsiębiorców oferujących takie rozwiązania oraz ustanawia ramy prawne dla funkcjonowania systemów ponownego napełniania.

Jedną z istotnych nowości PPWR są również ograniczenia dotyczące stosowania substancji per- i polifluoroalkilowych (PFAS) w określonych opakowaniach przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Rozporządzenie ustanawia maksymalne dopuszczalne poziomy zawartości tych substancji w wybranych opakowaniach, jeżeli zostały one celowo dodane podczas produkcji. Rozwiązanie to wpisuje się w szerszą politykę Unii Europejskiej zmierzającą do ograniczania stosowania tzw. „wiecznych chemikaliów”, które ze względu na wyjątkową trwałość mogą kumulować się w środowisku i organizmach żywych. Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność dokładniejszej weryfikacji składu materiałów opakowaniowych oraz większej kontroli nad łańcuchem dostaw.

Ważnym elementem rozporządzenia jest również ujednolicenie zasad komunikacji z konsumentami. PPWR przewiduje wprowadzenie jednolitego oznakowania opakowań oraz pojemników do selektywnej zbiórki odpadów na terenie całej Unii Europejskiej, co ma ułatwić prawidłową segregację odpadów. Część informacji będzie mogła być przekazywana również w formie cyfrowej, np. za pośrednictwem kodów QR, umożliwiających dostęp do dodatkowych informacji o opakowaniu, jego składzie czy sposobie postępowania z nim po zakończeniu użytkowania.

Zmiany w łańcuchu dostaw i w organizacji

Choć PPWR może na pierwszy rzut oka sprawiać wrażenie regulacji skierowanej przede wszystkim do producentów opakowań, w rzeczywistości jego skutki odczują niemal wszyscy uczestnicy łańcucha dostaw. Nowe obowiązki obejmą nie tylko producentów opakowań i przedsiębiorców wprowadzających produkty w opakowaniach na rynek Unii Europejskiej, ale również importerów, dystrybutorów, upoważnionych przedstawicieli, dostawców usług realizacji zamówień (fulfilment service providers), właścicieli marek oraz – w zależności od charakteru prowadzonej działalności – przedsiębiorców prowadzących sprzedaż internetową. Zmiany odczują także konsumenci, którzy będą korzystać z nowych systemów oznakowania opakowań, rozwiązań opartych na ponownym użyciu oraz bardziej jednolitych zasad selektywnej zbiórki odpadów.

Sporym wyzwaniem może okazać się dostosowanie zasad współpracy z dostawcami do nowych wymogów. Dotychczas w umowach dominowały postanowienia dotyczące jakości, ceny i terminów dostaw. Nowa regulacja spowoduje, że większego znaczenia nabiorą zagadnienia dotyczące zapewnienia zgodności opakowań z PPWR, obowiązki w zakresie przekazywania dokumentacji technicznej, prawo do audytu czy kwestie związane z odpowiedzialnością za naruszenie wymagań środowiskowych.

Zmieni się również sposób zarządzania ryzykiem. Importerzy i dystrybutorzy nie będą mogli biernie polegać na zapewnieniach producentów. Większego znaczenia nabiorą kwestie związane z weryfikacją dokumentacji, a także procedury służące ocenie zgodności dostawców i produktów z wymaganiami PPWR, pozwalające również na wykazanie dochowania należytej staranności przy wprowadzaniu opakowań do obrotu w UE.

Dotychczas zgodność z przepisami dotyczącymi opakowań kojarzyła się przede wszystkim z obowiązkami sprawozdawczymi i gospodarowaniem odpadami. PPWR wprowadza regulacje, które mają zastosowanie o wiele wcześniej – a mianowicie już na etapie prac nad nowym opakowaniem. Projektując nowe opakowanie, przedsiębiorca będzie musiał zadbać nie tylko o to aby odpowiednio zabezpieczało ono produkt. W nowych realiach prawnych niezbędne będzie zweryfikowanie czy opakowanie można skutecznie poddać recyklingowi, czy wykorzystuje ono minimalną ilość materiału, czy zawiera odpowiedni udział surowców wtórnych i czy nie utrudnia funkcjonowania systemów zbiórki oraz przetwarzania odpadów.

To oznacza, że wdrożenie i stosowanie PPWR będzie wymagać kolektywnej pracy i współdziałania w ramach organizacji. Zaangażowane zostaną, dla przykładu, działy badań i rozwoju, zakupów, logistyki, jakości, a ponadto działy prawne i compliance. W wielu przedsiębiorstwach konieczne okażą się również istotne zmiany dotyczące współpracy z dostawcami materiałów opakowaniowych.

To dopiero początek zmian…

Pełne wdrożenie wymogów PPWR będzie następowało stopniowo. Choć większość przepisów rozporządzenia jest już stosowana, wiele jego wymagań ma charakter ramowy i będzie sukcesywnie doprecyzowywanych w latach 2026 – 2029 na poziomie aktów wykonawczych i delegowanych Komisji Europejskiej (KE). To właśnie one określą m.in. szczegółowe kryteria projektowania opakowań pod kątem recyklingu, metodologie obliczania zawartości recyklatu, klasy recyklowalności czy jednolite zasady oznakowania. W Polsce trwają obecnie prace nad projektem ustawy, której celem jest ustanowienie ram prawnych do stosowania rozporządzenia (nr z wykazu UC 100). Sprawia to, że przedsiębiorcy powinni monitorować nie tylko samo PPWR, ale również kolejne akty wykonawcze KE, które będą przesądzać o praktycznym sposobie stosowania wielu jego przepisów, a na szczeblu krajowym również postępy prac nad wspomnianą ustawą.

Od 2028 r. zaczną obowiązywać pierwsze szczegółowe wymogi dotyczące projektowania niektórych rodzajów opakowań, natomiast od 2029 r. państwa członkowskie będą zobowiązane do zapewnienia funkcjonowania systemów kaucyjnych dla określonych opakowań napojowych. Kluczowym momentem reformy będzie 1 stycznia 2030 r. To wtedy zaczną obowiązywać zasadnicze wymagania dotyczące projektowania opakowań pod kątem recyklingu (design for recycling), pierwsze obowiązkowe poziomy zawartości recyklatu w opakowaniach z tworzyw sztucznych, zakazy stosowania wybranych jednorazowych formatów opakowań oraz cele dotyczące opakowań wielokrotnego użytku. Kolejne lata przyniosą dalsze zaostrzenie wymagań.

Od 2035 r. recyklowalność będzie oceniana nie tylko pod kątem projektu opakowania, ale również możliwości jego skutecznego przetwarzania w rzeczywistych warunkach. Natomiast od 2038 r. na rynku będą mogły pozostawać wyłącznie opakowania spełniające najwyższe klasy recyklowalności, a do 2040 r. stopniowo wzrosną wymagane poziomy wykorzystania materiałów pochodzących z recyklingu w opakowaniach z tworzyw sztucznych.

Oznacza to, że sierpień 2026 r. nie stanowi końca procesu dostosowawczego, lecz jego początek. Dla przedsiębiorców PPWR będzie zatem regulacją wymagającą ciągłego monitorowania aktualnego stanu prawnego oraz sukcesywnego dostosowywania produktów, procesów i dokumentacji do kolejnych etapów reformy.

Nowe rozdanie?

PPWR nie jest jednorazową zmianą prawa, lecz wieloletnim programem transformacji rynku opakowań w UE. Rozporządzenie zmienia sposób projektowania produktów, organizacji zakupów i zarządzania łańcuchem dostaw. Zgodność z jego wymaganiami będzie coraz częściej decydowała o możliwości współpracy z dużymi kontrahentami, uzyskaniu finansowania czy utrzymaniu pozycji w międzynarodowych łańcuchach dostaw.

Podobnie jak wcześniej RODO zmieniło podejście do ochrony danych osobowych, tak PPWR może zmienić sposób myślenia o opakowaniach. Przedsiębiorcy, którzy wykorzystają tak fundamentalną zmianę otoczenia prawnego jako impuls do modernizacji procesów projektowych i zakupowych, mogą niewątpliwie zyskać przewagę konkurencyjną w gospodarce, w której zrównoważony rozwój staje się jednym z podstawowych czynników determinujących warunki prowadzenia działalności.

autor: Mariusz Biały, Counsel, Wspólnik w Krzysztof Rożko i Wspólnicy Kancelaria Prawna