Między literą ustawy a ceną rynkową

Punktem wyjścia w cenach transferowych jest zasada arm’s length umiejscowiona w art. 11c ust. 1 ustawy o CIT. Bezpośrednio przed nią ustawodawca umieścił jednak art. 11b. Jego pkt 1 stanowi: „Przepisów niniejszego rozdziału (tj. dotyczącego cen transferowych – przyp. autora) nie stosuje się do:

Odpowiednikiem tej regulacji w ustawie o PIT jest art. 23n.

To niezwykle istotny przepis. Nie jest on bowiem zwykłym zwolnieniem dokumentacyjnym. Art. 11b wyłącza stosowanie całego rozdziału 1a. Z kolei rozbudowany art. 11n ustawy o CIT działa inaczej. Pozostawia on transakcję w reżimie TP, ale pod pewnymi warunkami zwalnia ją z określonego obowiązku dokumentacyjnego (informacyjnego).

Potwierdzają to dobrze ostatnie interpretacje indywidualne dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej dotyczące leków refundowanych, tj.:  z 15 stycznia 2026 r., nr 0111-KDIB1-2.4010.643.2025.1.BD, oraz z 9 lutego 2026 r., nr 0111-KDIB1-2.4010.645.2025.1.BD.

Dyrektor KIS potwierdził w nich, że wartości obrotu lekami objętymi ustawowym reżimem cenowym nie uwzględnia się już na etapie badania progów z art. 11k ust. 2 ustawy o CIT. Istotą zagadnienia nie był więc wymóg lokalnej dokumentacji mimo przekroczenia konkretnego progu, lecz fakt, że wartości tego typu transakcji znajdują się poza zasięgiem TP.

Cena nie musi być wpisana w ustawie

Najbardziej wyrazistą serię interpretacji indywidualnych w zakresie art. 11b przyniósł jednak lipiec 2026 r. 20 i 21 lipca dyrektor KIS wydał bowiem cztery rozstrzygnięcia dotyczące funduszy:

Dotyczyły one wykupu certyfikatów przez fundusz inwestycyjny zamknięty (FIZ), w tym FIZ aktywów niepublicznych (FIZAN) i fundusz wierzytelności, oraz wypłat na rzecz uczestników FIZAN w likwidacji.

Przy tego typu wykupie kluczowy był i pozostaje nadal art. 139 ust. 4 ustawy z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi. Cena certyfikatu odpowiada wartości aktywów netto przypadającej na certyfikat według właściwej wyceny. Kwota zmienia się więc wraz z wartością aktywów, ale nie zmienia się reguła jej wyznaczenia. Ustawa ta reguluje ponadto: ustalanie wartości aktywów netto, proces wyceny, a przepisy wykonawcze określają jego dalsze szczegóły.

Dyrektor KIS przyjął więc, że taki mechanizm wystarcza do zastosowania art. 11b ustawy o CIT, a w konsekwencji nie powstają obowiązki w zakresie sporządzania lokalnej dokumentacji oraz informacji TPR-C z art. 11k, 11s oraz 11t ustawy o CIT.

Powyższe interpretacje dyrektora KIS pokazują jeszcze jeden bardzo istotny szczegół. Potwierdzają one, że cena „wynikająca z ustawy” nie musi być liczbą zapisaną w przepisie. Może być ona rezultatem ustawowego algorytmu. Jednocześnie w przypadku FIZAN niektóre elementy, np. dzień wyceny, terminy wykupu czy określone opłaty, mogą zależeć od statutu funduszu. Dlatego art. 11b trzeba odnosić do konkretnych parametrów ekonomicznych transakcji.

Szczególnie ciekawa jest interpretacja dyrektora KIS z 20 lipca 2026 r. (nr 0111-KDIB1-2.4010.261.2026.1.EJ). Dotyczyła ona wypłaty środków uczestnikom funduszu w likwidacji proporcjonalnie do liczby posiadanych certyfikatów, zgodnie z art. 249 ww. ustawy o funduszach. Dyrektor KIS uznał w niej, że również taki ustawowo określony sposób podziału mieści się w art. 11b pkt 1 ustawy o CIT. Nie było więc tutaj klasycznej ceny sprzedaży, a jednak ustawowy mechanizm świadczenia wystarczył organowi do zastosowania wyłączenia rozdziału 1a (dot. cen transferowych).

Podobny kierunek widać w farmacji. W interpretacji indywidualnej z 18 sierpnia 2026 r. (nr 0111-KDIB1-2.4010.327.2026.1.EWJ) polski dystrybutor nabywał leki refundowane od zagranicznego podmiotu powiązanego. Urzędowa cena zbytu i marże wynikały z reżimu refundacyjnego, a przepisy ograniczały możliwość stosowania innych cen, rabatów i niejednolitych warunków. Ta sama cena obowiązywałaby wobec nabywcy niepowiązanego. Dyrektor KIS potwierdził, że w takich okolicznościach art. 11b znajdzie zastosowanie, dopełniając swoją styczniową i lutową linię interpretacyjną.

Tu pojawia się jednak istotna wątpliwość. Art. 11b mówi o ustawie i wydanym na jej podstawie akcie normatywnym, podczas gdy urzędowa cena leku jest konkretyzowana w decyzji ministra zdrowia. Dyrektor KIS zaakceptował jednak taki model, traktując decyzję jako element sztywnego mechanizmu ustawowego. Nie oznacza to jednak, że każda decyzja regulatora automatycznie wyłącza reżim TP. Podobna sytuacja miała także miejsce przy taryfach zatwierdzanych przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE), co potwierdzono m.in. w interpretacji indywidualnej z 3 lipca 2025 r. (nr 0111-KDIB2-1.4010.217.2025.1.AJ). Organ wywnioskował w niej, że należy sprawdzić, czy przepisy rzeczywiście odbierają stronom swobodę cenową (w tym przypadku nakazują stosować określone, sztywne taryfy), czy tylko wyznaczają granice tej swobody.

K.s.h. nie daje automatycznego immunitetu

Z kolei przy transakcjach o charakterze korporacyjnym łatwo o zbyt szybki wniosek, że skoro dany mechanizm opisuje wprost kodeks spółek handlowych (k.s.h. – będący notabene ustawą), to zadziała wyłączenie tego typu transakcji z reżimu TP na mocy właśnie art. 11b ustawy o CIT. Ostatnie lata funkcjonowania przepisów z zakresu TP pokazały jednak zaostrzenie kursu fiskusa i sądów administracyjnych w tym właśnie obszarze.

W interpretacji ogólnej ministra finansów z 29 grudnia 2021 r. (nr DCT1.8203.4.2020) dywidendę i klasyczne dopłaty z art. 177–179 k.s.h. wyłączono co prawda z reżimu cen transferowych już na poziomie doprecyzowania definicji legalnej transakcji kontrolowanej. Jednakże ukształtowana kilkuletnia już linia interpretacyjna dyrektora KIS w zakresie innych transakcji korporacyjnych, jak np. nieodpłatne umorzenie udziałów/akcji czy podwyższenie kapitału zakładowego, jest zdecydowanie bardziej rygorystyczna.

W interpretacji indywidualnej z 9 lipca 2026 r. (nr 0111-KDIB2-1.4010.424.2021.12.AJ), która dotyczyła dobrowolnego umorzenia akcji bez wynagrodzenia, dyrektor KIS stwierdził, że k.s.h. dopuszcza co prawda taką konstrukcję, ale uznał, że brak przychodu po stronie spółki nie wyłącza rozdziału 1a, a warunki umorzenia mogą zostać ustalone w wyniku powiązań. W takim przypadku (zdaniem organu) znajdzie więc zastosowanie art. 11c (zasada ceny rynkowej). Sprawa przetoczyła się przez wszystkie instancje i wróciła do organu po wyroku NSA z 3 lutego 2026 r. (sygn. akt II FSK 592/23). Pokazuje więc ona, że różnica definicyjna jest zasadnicza. K.s.h. pozwala na brak wynagrodzenia (w tego typu transakcjach), ale go nie narzuca. Dopuszczalność prawna nie jest więc ustawowym określeniem ceny.

TPR: (T)ransakcja, (P)rzepis, (R)ynek

Przy pracach z zakresu TP za rok 2025 art. 11b powinien być osobnym filtrem jeszcze przed agregacją transakcji i badaniem progów. Dla każdej potencjalnie regulowanej pozycji w zestawieniach kalkulacyjnych warto wskazać podstawę prawną, mechanizm ustalenia ceny lub świadczenia, rolę ewentualnej decyzji regulatora i zakres swobody stron. Dopiero potem można ocenić, czy transakcja:

podlega/nie podlega pod rozdział 1a ustawy o CIT, korzysta/nie korzysta ze zwolnienia krajowego z art. 11n ustawy o CIT, wymaga pełnej/okrojonej dokumentacji lokalnej i informacji TPR (zwolnienie z obowiązku sporządzania analiz cen transferowych dla mikro-/małych przedsiębiorców).

Jak więc widać, największe ryzyko tkwi w kwalifikacji. Zbyt szerokie zastosowanie art. 11b może prowadzić do pominięcia rzeczywistej transakcji kontrolowanej. Zbyt wąskie z kolei może doprowadzić do dokumentowania i raportowania zdarzeń, do których rozdział 1a w ogóle nie powinien być stosowany. Należy podkreślić, że informacja TPR nie jest formularzem, do którego warto wpisywać transakcje na wszelki wypadek. Jeżeli podatnik twierdzi, że dana pozycja jest wyłączona z całego reżimu TP, jej równoczesne wykazanie w TPR osłabia spójność tego stanowiska.

Reżim reżimowy nierówny

Art. 11b ustawy o CIT (odpowiednio o PIT) trzeba czytać przed art. 11c. Najpierw należy ustalić, czy reżim cen transferowych w stosunku do naszej transakcji w ogóle znajduje zastosowanie. Dopiero potem należy rozpocząć procedurę weryfikacji rynkowości. Kluczowe pozostaje jednak to, że o zastosowaniu art. 11b nie decyduje „etykieta” rynku regulowanego, lecz realna możliwość zmiany ceny lub mechanizmu jej obliczenia. Interpretacje indywidualne dyrektora KIS z zakresu FIZ(AN) z lipca 2026 r. pokazują, że ustawowa cena nie musi być podana kwotowo i może wynikać z wiążącego algorytmu opartego na zmiennej wycenie aktywów. Sprawy leków refundowanych pokazują zarazem granicę tej koncepcji. Jeśli kwotę konkretyzuje decyzja administracyjna, stanowisko trzeba budować na całym ustawowym mechanizmie, a nie na samej decyzji. K.s.h. natomiast pozostaje wciąż prawdziwym polem minowym. To, że ustawa ta dopuszcza czynność korporacyjną, nie oznacza jeszcze, że ustala jej warunki ekonomiczne.

Najlepszym zabezpieczeniem stanowiska podatnika nie będzie zatem benchmark, lecz rzetelna, klarowna analiza prawna pokazująca: który przepis wiąże cenę, jakie elementy pozostają do negocjacji oraz dlaczego dana wartość nie powinna w ogóle wejść do progów dokumentacyjnych ani do raportowania TPR.

autor: Radosław Chudy, specjalista ds. cen transferowych Sendero Tax & Legal