Zasiłek chorobowy a nowe zasady potrąceń z wynagrodzenia od 1 marca 2015

Po 28 lutego 2015 r. zaczęły obowiązywać wyższe kwoty wolne od potrąceń przy realizowaniu zajęć z należności chorobowych. Nowe kwoty stosuje się do świadczeń przysługujących od 1 marca 2015 r.

U pracowników potrąceniom i egzekucji podlegają zarówno należności za pracę, jak i świadczenie rehabilitacyjne oraz zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego (zasiłek chorobowy, macierzyński, opiekuńczy, wyrównawczy).

Tak jak przy pensji, pracodawcy dokonujący zajęcia z zasiłków muszą przestrzegać ściśle określonych reguł. Spośród nich na szczególną uwagę zasługują dwa limity. Pierwszy (tzw. górny) to maksymalna dopuszczalna kwota potrącenia, którą stanowi odpowiedni odsetek kwoty świadczenia brutto. Drugi to tzw. limit dolny, czyli kwota wolna uzależniona od poziomu najniższej emerytury.

Limit górny

Ze świadczeń chorobowych można dokonywać potrąceń zarówno na podstawie tytułu wykonawczego, jak i bez tego tytułu. Granice tych potrąceń przedstawia tabela 1.

W razie zbiegu potrąceń egzekucja nie może przekraczać:

- 60 proc. należnego świadczenia brutto – jeżeli wśród potrąceń występują należności alimentacyjne – albo

- 50 proc. kwoty zasiłku – w pozostałych przypadkach.

Wysokość zasiłku bądź świadczenia rehabilitacyjnego podlegającego potrąceniom ustala się od kwoty brutto, czyli przed odliczeniem miesięcznej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych.

Dolna granica

Dokonując potrąceń z zasiłków, nie wolno naruszać kwot wolnych. Ich wysokość wyrażoną w procentach przedstawia tabela 2.

Od 1 marca 2015 r. zmieniła się wysokość najniższej emerytury, która wynosi obecnie 880,45 zł. Spowodowało to wzrost kwot wolnych od potrąceń przy egzekucji dokonywanej z zasiłków z ubezpieczenia społecznego >patrz tabela 3.

Nową wysokość kwoty wolnej należy stosować dopiero przy zasiłkach należnych za okres od 1 marca 2015 r. Nie ma zatem znaczenia data wypłaty, a wyłącznie okres, za który zasiłek przysługuje. Gdyby pracownikowi przysługiwał zasiłek za okres obejmujący przełom lutego i marca, wówczas kwotę wolną od potrąceń powinno ustalić się odrębnie, biorąc pod uwagę to, za jaki miesiąc należy się świadczenie chorobowe.

Proporcja przy niepełnym miesiącu

Bardzo często zasiłek za chorobę, opiekę lub macierzyństwo nie należy się za pełny miesiąc. W takiej sytuacji kwotę wolną od potrąceń wylicza się proporcjonalnie do liczby dni, za które świadczenie przysługuje. Niestety, przepisy nie wskazują sposobu, jak to zrobić. Część ekspertów uważa, że zasada proporcjonalności wymaga podzielenia kwoty wolnej przez liczbę dni kalendarzowych konkretnego miesiąca i pomnożenia wyniku przez ilość dni, za które wypłacany jest zasiłek. Zdaniem innych w tych okolicznościach właściwym dzielnikiem jest każdorazowo liczba 30.

W tej sprawie wypowiedział się resort pracy. Z jego stanowiska z 14 stycznia 2015 r. wynika, że przy kalkulowaniu proporcjonalnej kwoty zasiłku wolnej od potrąceń należy, analogicznie jak przy obliczaniu dziennego zasiłku, dzielić ją przez 30 i mnożyć przez liczbę dni, za które świadczenie chorobowe przysługuje >patrz przykład 1.

Ujęcie z zasiłku i pensji wylicza się osobno

Zajęcie komornicze z wynagrodzenia za chorobę pracodawca powinien realizować według tych samych reguł, które działają przy pensji za pracę. Oznacza to, że musi stosować m.in. kwotę wolną od potrąceń pomniejszaną proporcjonalnie do wymiaru etatu pracownika. Żaden przepis nie daje podstaw do uszczuplania kwoty wolnej stosowanej przy należnościach za pracę, gdy pracownik uzyskuje wynagrodzenie tylko za część miesiąca (np. z powodu niedyspozycji zdrowotnej czy urlopu bezpłatnego). Potwierdził to Departament Prawny Głównego Inspektoratu Pracy w piśmie z 3 lipca 2008 r. (GPP-306-4560-457/08/PE).

W konsekwencji podwładnego, który np. był nieobecny w firmie przez większość dni miesiąca, też chroni pełna miesięczna kwota wolna, obniżona ewentualnie proporcjonalnie do rozmiaru jego zatrudnienia. Przypomnijmy, że kwota wolna dla pracownika pełnoetatowego, uprawnionego do podstawowych kosztów uzyskania przychodu oraz kwoty zmniejszającej miesięczną zaliczkę na podatek (46,33 zł) w 2015 r., wynosi 1286,16 zł.

Przy ujęciach w miesiącu, w którym wypłaca się zarówno wynagrodzenie za pracę (w tym chorobowe), jak i zasiłek z ubezpieczenia społecznego, kwotę zajęcia ustala się odrębnie, stosując odpowiednie reguły odnoszące się do poszczególnych świadczeń >patrz przykład 2.

Przykład 1

Pracownik obciążony zajęciem komorniczym za niespłacony kredyt z powodu niedyspozycji zdrowotnej przedłożył pracodawcy zwolnienie lekarskie od 19 lutego do 5 marca 2015 r. (15 dni). Z tego tytułu należy mu się zasiłek chorobowy brutto w wysokości 644,30 zł za luty i 322,15 zł za marzec. Całość przysługującego mu świadczenia za tę niedyspozycję otrzyma 9 marca 2015 r. Wyznaczenie kwoty możliwej do potrącenia z zasiłku w rozstrzyganym przypadku powinno wyglądać następująco:

Krok 1.

Ustal maksymalną kwotę potrącenia:

(644,30 zł + 322,15 zł) x 25 proc. = 241,61 zł.

Krok 2.

Proporcjonalnie oblicz kwotę wolną od potrąceń z zasiłku (odrębnie dla lutego i marca):

- luty: 422,23 zł (50 proc. najniższej emerytury) : 30 dni x 10 dni choroby w lutym = 140,74 zł,

- marzec: 440,23 zł : 30 dni x 5 dni choroby w marcu = 73,37 zł,

- łączna kwota wolna: 140,74 zł + 73,37 zł = 214,11 zł.

Krok 3.

Oblicz faktyczną możliwą kwotę do potrącenia z zasiłku:

- pomniejszenie zasiłku o podatek: 966 zł (zasiłek za luty i marzec po zaokrągleniu do pełnych złotych) x 18 proc. = 174 zł (po zaokrągleniu do pełnych zł); 966,45 zł – 174 = 792,45 zł,

- 966,45 zł – 174 zł – 241,61 zł = 550,84 zł.

Ponieważ kwota zasiłku netto po potrąceniach jest wyższa od kwoty wolnej od potrąceń ustalonej proporcjonalnie (550,84 zł > 214,11 zł), pracownikowi można potrącić z zasiłku chorobowego maksymalne 25 proc. świadczenia, czyli 241,61 zł.

Przykład 2

Panu Robertowi zatrudnionemu na cały etat komornik w marcu br. zajął wynagrodzenie na zaspokojenie świadczeń innych niż alimentacyjne na ponad 4000 zł. Przez cały marzec pan Robert był chory, za co od 1 do 16. dnia tego miesiąca przysługiwało mu wynagrodzenie chorobowe w kwocie 2258,40 zł brutto, a za pozostałą część marca należał mu się zasiłek w wysokości 2117,25 zł. Uwzględniając to, że kwota wolna od ujęć z wynagrodzenia za chorobę w tym przypadku wynosi 1286,16 zł, kalkulacja dopuszczalnego potrącenia z należności marcowych powinna przebiegać następująco:

1. Wyliczenie kwoty netto wynagrodzenia chorobowego: