Dłużnik alimentacyjny nie dostanie trzynastki, całą zabierze komornik

Wraz z podwyżką ustawowej płacy minimalnej, zwiększeniu podlegają m.in. kwoty wolne od potrąceń. Stanowią one istotny element ochrony wynagrodzenia i są gwarantem pewnego minimum bytowego pracownika.

W myśl regulacji kodeksowych, potrącenia z wynagrodzenia za pracę mogą być dokonywane:

- w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych – do wysokości 3/5 wynagrodzenia,

- w przypadku egzekucji innych należności lub potrącania zaliczek pieniężnych – do wysokości 1/2 wynagrodzenia,

- przy zbiegu potrąceń z różnych tytułów dotyczących egzekucji na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne oraz zaliczek pieniężnych – do wysokości 1/2 wynagrodzenia, a łącznie z potrąceniami należności alimentacyjnych – do 3/5 płacy,

- na kary pieniężne, o których mowa w art. 108 kodeksu pracy – w razie jednego wykroczenia i za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy do wysokości jednodniowego wynagrodzenia; łącznie kary nie mogą przewyższać 1/10 wynagrodzenia przypadającego pracownikowi do wypłaty po dokonaniu potrąceń na podstawie tytułów wykonawczych i zaliczek.

Potrącenia w całości

Nieco inaczej trzeba podchodzić do zajmowania nagród rocznych. Podlegają one egzekucji na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych do pełnej wysokości. Przesądza o tym art. 87 § 5 kodeksu pracy.

Nie tylko trzynastkę można zabrać w całości na poczet alimentów. Dotyczy to również nagród z zakładowego funduszu nagród oraz należności przysługujących pracownikom z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej.

W przypadku egzekucji niealimentacyjnych, potrąceń w odniesieniu do tych świadczeń dokonuje się na ogólnych zasadach.

Kwoty pod ochroną

Nierzadko zdarza się, że pracodawcy opłacają swych podwładnych z przesunięciem na kolejny miesiąc, czyli np. pensję grudniową płacą w styczniu. Firmowe systemy wynagrodzeń przewidują ponadto czasami również składniki za okresy dłuższe niż miesiąc. Wśród nich bardzo popularne są nagrody roczne, które trafiają do kieszeni zatrudnionych osób dopiero po zakończeniu danego roku. Przy realizowaniu potrąceń w opisanych okolicznościach trzeba pamiętać przede wszystkim o stosowaniu właściwej kwoty wolnej od ujęć.

Istotne jest, że są dwa stanowiska w kwestii kwoty wolnej na przełomie roku >patrz tabela 1.

Bardziej słuszne wydaje się podejście PIP. Uwzględnia bowiem przeznaczenie kwoty wolnej mającej zagwarantować pracownikowi minimum bytowe w miesiącu wypłaty wynagrodzenia. To rozwiązanie dla pracownika – dłużnika jest oczywiście korzystniejsze, gdyż w kieszeni zostaje mu więcej, niż gdyby pracodawca posłużył się w styczniu kwotą gwarantowanego minimum z poprzedniego roku.

Proporcjonalnie do etatu

Na poziom kwoty wolnej od potrąceń wpływa:

- wysokość płacy minimalnej, która w 2018 r. dla pracowników na pełnym etacie wynosi 2100 zł brutto,

- rodzaj potrącenia,

- wskaźniki podatkowe, takie jak zryczałtowane koszty uzyskania przychodu i kwota zmniejszająca miesięczne zaliczki na podatek, stosowana tylko wówczas, gdy pracownik złoży formularz PIT-2,

- wymiar czasu pracy.

Dla pracownika wykonującego swoje obowiązki służbowe na część etatu kwotę chronioną ustalamy w sposób proporcjonalny do wymiaru czasu pracy. W tym celu w pierwszej kolejności wyznacza się kwotę minimalnego wynagrodzenia w proporcji do etatu, a następnie od otrzymanej wartości odejmuje składki zusowskie i zaliczkę na podatek.

Ten sam tryb postępowania dotyczy potrąceń dobrowolnych (stanowisko Głównego Inspektoratu Pracy, który w piśmie z 22 lutego 2011 r., znak: GPP-364-4560-8-1/11/PE/RP).

Przykład

Wynagrodzenie pracownicy zatrudnionej na 1/3 etatu jest zajęte na poczet należności niealimentacyjnych. Ma ona prawo do podstawowych kosztów uzyskania przychodów, a pracodawca jest upoważniony do stosowania kwoty zmniejszającej zaliczkę na podatek.

Kwotą wolną brutto jest 100 proc. minimalnej płacy proporcjonalnej do 1/3 etatu, tj. 700 zł (2100 zł x 1/3 etatu). Należy ją pomniejszyć o obowiązkowe daniny >patrz tabela.

Ujęcia od sumy składników

W miesiącu, w którym pracownik uzyskuje kilka różnych składników wynagrodzenia, potrącenia dokonuje się od łącznej ich kwoty, stosując jedną kwotę wolną. Dotyczy to także sytuacji, gdy w obrębie jednego miesiąca wypłacane są:

- świadczenia ze stosunku pracy z różnych tytułów (np. pensja za pracę, nagroda jubileuszowa, pieniężny ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy itp.),

- zarówno wynagrodzenie za pracę, jak i wynagrodzenie za okresy nieobecności w pracy z powodu choroby, urlopu wypoczynkowego czy okolicznościowego,

- składniki za różne okresy, np. za miesięczne i roczne lub kwartalne.

Powyższe znajduje potwierdzenie w piśmie Głównego Inspektoratu Pracy z 19 listopada 2012 r. (znak: GNP-364/306-072-43-1/12).

Inaczej jest natomiast w przypadku zasiłków z ubezpieczenia społecznego należnych w razie choroby lub macierzyństwa. W stosunku do nich potrącenia i kwoty wolne od zajęć ustala się odrębnie (nie wolno ich sumować z innymi przychodami ze stosunku pracy).

Jeżeli w danym miesiącu, obok zwyczajowej pensji, do dyspozycji zatrudnionego, który ma do spłacenia alimenty, zostanie postawiona także nagroda roczna, wówczas najlepiej sporządzić osobną listę płac na trzynastkę. Pozwoli to w razie konieczności przekazać całość tej kwoty organowi egzekucyjnemu. Taki sposób postępowania będzie najbardziej przejrzysty.