Miejsce opodatkowania usług:rozporządzenie Rady UE

Co istotne, nie wymaga wdrożenia do krajowych przepisów. Będzie stosowane bezpośrednio we wszystkich krajach Unii Europejskiej, w tym w Polsce.

Chodzi o rozporządzenie wykonawcze do dyrektywy VAT z 15 marca 2011 nr 282/2011, uchylające wcześniejszy akt tej rangi z 17 października 2005 nr 1777/ 2005.

Czego dotyczą nowe przepisy

Prawie wszystkie przepisy uchylanego rozporządzenia zostały przeniesione do nowego. W ich treści zmienione zostały numery artykułów dyrektywy, gdyż stare rozporządzenie referowało do przepisów VI dyrektywy, która nie obowiązuje już od 2007 r.

Jednak znaczna część rozporządzenia 282/2011 to nowe regulacje, które wcześniej nie obowiązywały. Dotyczą one przede wszystkim ustalania miejsca świadczenia usług i dostawy towarów oraz określania, w jakich sytuacjach VAT ma być rozliczony przez sprzedawcę towaru lub usługi, a w jakich przez nabywcę.

Ten drugi temat jest szczególnie istotny z uwagi na zmianę polskich przepisów o rozliczaniu VAT przez nabywcę, która wchodzi w życie 1 kwietnia 2011.

Na temat tych zmian czytaj więcej w artykułach, które publikowaliśmy 30 marca 2011 r.: "Primaaprilisowy VAT", "Podatek zapłaci polski nabywca".

Zobacz najnowszą nowelizację ustawy VAT:

- ustawę z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy - Prawo o miarach (DzU nr 64, poz. 332)

Oprócz tego nowe regulacje wyjaśniają m.in., kiedy dane świadczenie jest usługą gastronomiczną, a kiedy dostawą żywności (art. 14). Potwierdzają również, że dokumentem celnym stanowiącym podstawę dla odliczenia VAT może być dokument celny sporządzony w formie elektronicznej.

Usługi restauracyjne i kateringowe

Rozporządzenie wyjaśnia, kiedy dane świadczenie jest usługą gastronomiczną, a kiedy dostawą żywności.

Z usługą gastronomiczną lub kateringową mamy do czynienia, gdy dostarczanie gotowej lub niegotowej żywności bądź napojów stanowi element większej całości, na którą składają się również usługi wspomagające, pozwalające na natychmiastowe spożycie żywności, i usługi te mają charakter przeważający.

Jeżeli natomiast przedmiotem świadczenia jest dostawa żywności i napojów, wraz z transportem lub bez niego, ale bez żadnych usług wspomagających, mamy do czynienia z dostawą towaru.

Kiedy nabywcą jest podatnik

Przepisy rozporządzenia wskazują, w jaki sposób w praktyce określić, czy nasz kontrahent ma status podatnika czy nie. Właściwe określenie statusu nabywcy jest kluczowe dla prawidłowego rozliczenia usług świadczonych na rzecz podmiotów zagranicznych.

Zgodnie z art. 28b ustawy o VAT jeżeli zagraniczny usługobiorca jest podatnikiem, wówczas usługa podlega opodatkowaniu w kraju, gdzie usługobiorca posiada siedzibę.

W takim wypadku polski podatnik nie musi naliczać VAT. Gdyby jednak okazało się, że usługobiorca podatnikiem nie jest, wówczas, zgodnie z zasadą ogólną wyrażoną w art. 28c ustawy o VAT, usługa powinna być opodatkowana VAT w Polsce, czyli tam gdzie siedzibę posiada usługodawca.

Kiedy więc będziemy mieli prawo uznać, że nasz zagraniczny kontrahent ma status podatnika i że nie narażając się na ryzyko możemy wystawić fakturę bez VAT? Odpowiedź znajdziemy w art. 18 rozporządzenia. Stanowi on, że usługobiorca ma status podatnika, jeżeli przekazał usługodawcy swój numer, pod którym jest zarejestrowany dla celów VAT w jednym z  państw UE. Jednak to nie wszystko, usługodawca musi bowiem zweryfikować ważność tego numeru i potwierdzić, że został on przypisany naszemu kontrahentowi.

Przypomnijmy, że w Polsce potwierdzenie takie można uzyskać w Departamencie Wymiany Informacji o VAT Ministerstwa Finansów w Koninie, drogą telefoniczną, listownie, pocztą elektroniczną lub faksem.

Kontrahent spoza UE

Co wtedy, gdy kontrahentem jest firma spoza UE? W takim wypadku dokumentem potwierdzającym status podatnika będzie zaświadczenie wydane przez odpowiedni organ z kraju nabywcy, które potwierdzi, że prowadzi on działalność gospodarczą.

Alternatywnie nabywca może przedstawić dokument potwierdzający, że jest zarejestrowany dla celów VAT lub podobnego podatku w kraju siedziby. W takim jednak wypadku usługodawca powinien sprawdzić, czy podane mu dane są prawdziwe. Rozporządzenie mówi o dokonaniu „w rozsądnym zakresie weryfikacji rzetelności przedstawionych przez usługobiorcę danych za pomocą zwykłych handlowych środków bezpieczeństwa, takich jak środki dotyczące kontroli tożsamości lub płatności”.

Taką samą weryfikację należy przeprowadzić także w przypadku nabywcy posiadającego siedzibę w UE, który pomimo złożenia wniosku o rejestrację dla celów VAT nie otrzymał jeszcze numeru VAT.

Jak definiujemy siedzibę

Rozporządzenie (w art. 10) precyzuje także, w jaki sposób ustalić miejsce siedziby kontrahenta będącego podatnikiem. Jest to miejsce, w którym wykonywane są funkcje naczelnego zarządu przedsiębiorstwa. W  celu jego ustalenia uwzględnia się:

- miejsce, w którym zapadają istotne decyzje dotyczące ogólnego zarządzania przedsiębiorstwem,

- adres zarejestrowanej siedziby przedsiębiorstwa,

- miejsce posiedzeń zarządu przedsiębiorstwa.

Jeśli powyższe kryteria nie pozwolą określić z pewnością miejsca siedziby, decydujące będzie miejsce, gdzie zapadają istotne decyzje dotyczące ogólnego zarządzania przedsiębiorstwem.

Stałe miejsce działalności

Zgodnie z art. 28b ustawy o  VAT miejscem świadczenia usługi na rzecz podatnika jest miejsce, gdzie nabywca posiada siedzibę lub stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, dla którego usługa jest świadczona. Jeżeli więc odbiorcą świadczonych przez nas usług jest podmiot zagraniczny, który prowadzi działalność także w  Polsce, to warto sprawdzić, czy ta forma obecności w Polsce nie spełnia kryterium stałego miejsca prowadzenia działalności.

Zgodnie z rozporządzeniem, dla celów tego przepisu, przez stałe miejsce prowadzenia działalności uważa się miejsce, które charakteryzuje się wystarczającą stałością i odpowiednią strukturą w zakresie zaplecza personalnego i technicznego, by umożliwić mu odbiór i wykorzystywanie usług świadczonych do własnych potrzeb tego stałego miejsca.

Z powyższego wynika, że stałe miejsce prowadzenia działalności nie musi samo wykonywać działalności gospodarczej, tzn. realizować dostaw towarów i usług. Może ono pełnić jedynie funkcje pomocnicze dla centrali.

Przykładowo, jeżeli spółka z siedzibą w Wielkiej Brytanii założy w Polsce przedstawicielstwo, które nie będzie realizować żadnych dostaw towarów i usług, to przedstawicielstwo takie w dalszym ciągu może być traktowane jako stałe miejsce prowadzenia działalności i może być odbiorcą świadczonych dla siebie usług, które będą opodatkowane polskim VAT.

Kiedy jest usługobiorcą...

Stwierdzenie, że nasz zagraniczny kontrahent posiada stałe miejsce prowadzenia działalności w Polsce, nie oznacza automatycznie, że usługa, którą wykonujemy, jest świadczona na rzecz tego miejsca.

Zgodnie z  art. 22 rozporządzenia w celu określenia, czy usługa jest świadczona na rzecz stałego miejsca prowadzenia działalności nabywcy, usługodawca powinien przeanalizować w szczególności, czy umowa, zamówienie i numer identyfikacyjny VAT, przyznany przez państwo członkowskie usługobiorcy i  przekazany usługodawcy, wskazują stałe miejsce prowadzenia działalności jako miejsce odbioru usługi. Istotne jest także, czy to stałe miejsce płaci za usługę.