Podatnik ma prawo złożyć wniosek o uchylenie kary porządkowej

Urząd skarbowy nałożył na mnie karę porządkową w wysokości 1000 zł, ponieważ nie przedstawiłem w wymaganym terminie dokumentów w języku polskim, będących tłumaczeniem z języka niemieckiego, a dotyczących VAT. Nie mam na razie tych dokumentów, ponieważ tłumacz języka niemieckiego nie skończył jeszcze tłumaczeń. Mam od niego pismo, w którym wskazuje, że dokumenty zawierają bardzo specjalistyczną terminologię i ich tłumaczenie zajmuje dużo czasu. Tłumacz prosił jednocześnie o przedłużenie terminu na dostarczenie tłumaczenia, na co się zgodziłem. Nie poinformowałem jednak o tym urzędu. Czy w opisanej sytuacji mam szansę na uchylenie nałożonej kary? – pyta czytelnik.

Kwestie związane z karą porządkową została uregulowana przez ustawodawcę w art. 262–263 ordynacji podatkowej (dalej: o.p.).

Nałożenie kary porządkowej przez organy podatkowe ma na celu zapewnienie sprawnego przebiegu postępowania i wydania rozstrzygnięcia w przewidzianym ustawowo terminie (wyrok WSA we Wrocławiu z 17 września 2012 r., I SA/Wr 781/12).

Należy przy tym rozróżnić sytuację, kiedy podatnik w sposób celowy nie wywiązuje się z nałożonych na niego obowiązków (np. poprzez niestawienie się w wyznaczonym terminie) i kiedy przeprowadzenie takiej czynności jest niemożliwe ze względów niezależnych od podatnika.

Kara porządkowa jest nakładana przez organ podatkowy w formie postanowienia, w którym powinien on wskazać powody nałożenia takiej kary i oraz jej wysokość. Na jej zapłatę podatnik ma siedem dni od dnia doręczenia postanowienia.

Kogo to dotyczy

Zgodnie z art. 262 § 1 o.p. karą porządkową mogą zostać ukarani: strona, pełnomocnik strony, świadek, biegły, a także osoba, która wyraziła zgodę na powołanie jej na biegłego, którzy mimo prawidłowego wezwania:

1) nie stawili się osobiście bez uzasadnionej przyczyny, mimo że byli do tego zobowiązani, lub

2) bezzasadnie odmówili lub w terminie wyznaczonym w wezwaniu nie złożyli wyjaśnień lub zeznań, nie wydali opinii, nie okazali przedmiotu oględzin, nie przedłożyli tłumaczenia dokumentacji obcojęzycznej lub nie wzięli udziału w innej czynności, lub

3) bezzasadnie odmówili okazania lub nie przedstawili w wyznaczonym terminie dokumentów, których obowiązek posiadania wynika z przepisów prawa, ksiąg podatkowych, dowodów księgowych będących podstawą zapisów w tych księgach, lub

4) bez zezwolenia organu opuścili miejsce przeprowadzenia czynności przed jej zakończeniem.

Ponadto przepis ten dotyczy również:

1) osób trzecich, które bezzasadnie odmawiają okazania przedmiotu oględzin;

2) uczestników rozprawy, którzy poprzez swoje niewłaściwe zachowanie utrudniają jej przeprowadzenie,

3) osób, którym podatnik zlecił prowadzenie lub przechowanie ksiąg podatkowych lub dokumentów będących podstawą zapisów w tych księgach (biura rachunkowe), jeżeli osoby te bezzasadnie odmówią okazania lub nie przedstawią w wyznaczonym terminie ksiąg rachunkowych lub dokumentów będących podstawą zapisów w tych księgach.

Kary porządkowej nie stosuje się przy tym, jeżeli wykonanie czynności jest uzależnione od wyrażenia zgody przez stronę lub innego uczestnika postępowania, a zgoda taka nie została wyrażona.

Musi być wyjaśnienie

Organ nakładający karę porządkową ma obowiązek wyjaśnić ukaranemu co było przyczyną wymierzenia kary w danej wysokości. Strona powinna bowiem wiedzieć, że nałożona kara porządkowa jest adekwatna do przewinienia (wyrok WSA w Poznaniu z 28 maja 2014 r., I SA/Po 1219/13).

Przed nałożeniem kary np. za odmowę udziału w czynności dowodowej, organ podatkowy musi ustalić, czy w konkretnym stanie faktycznym strona zobowiązana do czynności podjęła starania, aby wskazać przyczyny niewykonania wezwania. Musi także wyjaśnić czy wskazane przez stronę przyczyny były obiektywnie uzasadnione (wyrok WSA w Białymstoku z 6 maja 2014 r., II SA/Bk 83/14).

Z odmową wykonania obowiązku mamy do czynienia zarówno w przypadku złożenia wprost odpowiedniego oświadczenia strony, jak i zaniechania. Organ podatkowy nie ma jednak obowiązku nałożenia kary porządkowej. Jest to uprawnienie o charakterze uznaniowym, zarówno co do samego jej nałożenia, jak i wysokości (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 7 maja 2014 r., I SA/Go 177/14).

Dwa środki do wyboru

Ustawodawca wskazał dwa odrębne środki „odwoławcze", jakie przysługują osobie, na którą nałożono karę porządkową:

- zażalenie - na etapie postępowania zażaleniowego organ odwoławczy weryfikuje nie tylko zasadność kary, ale i jej wysokość. Ten etap ma na celu rozpatrzenie zarzutów przeciwko nałożeniu kary przez organ wyższej instancji – organ odwoławczy.

- wniosek o uchylenie kary porządkowej – zgodnie z art. 262 § 6 o.p. organ podatkowy, który nałożył karę porządkową, może uchylić postanowienie nakładające tę karę. W takiej sytuacji ocenie podlega to, czy niestawiennictwo zostało usprawiedliwione. Organ bada zasadność twierdzenia podatnika o zaistnieniu okoliczności uzasadniających np. niestawiennictwo i niewykonanie nałożonego uprzednio obowiązku (wyrok WSA w Szczecinie z 25 czerwca 2014 r., I SA/Sz 210/14).

Są to dwa odrębne postępowania i niezależne od siebie.

Mimo, że u podstaw tych dwóch trybów spoczywa ta sama okoliczność prawna (ukaranie karą porządkową), to toczą się one w istocie niezależnie od siebie i każdy z przysługujących środków prawnych powoduje odmienne skutki (wyrok WSA w Szczecinie z 25 czerwca 2014 r., I SA/Sz 210/14).

Nie ma przeszkód, aby w tej samej sprawie rozpoznać zażalenie na postanowienie o ukaraniu karą porządkową i wniosek o uchylenie kary porządkowej (wyrok WSA w Białymstoku z 3 lipca 2013 r., I SA/Bk 133/13). Podatnik, który nie zgadza się z nałożeniem sankcji, powinien złożyć zażalenie na postanowienie organu podatkowego, a nie wniosek o jej uchylenie (wyrok WSA we Wrocławiu z 6 czerwca 2013 r., I SA/Wr 347/13).

Siedem dni na przesłanie pisma

Podmiot, na który nałożono karę i który chciałby jej uchylenia, powinien złożyć wniosek o uchylenie kary porządkowej wraz z uzasadnieniem przyczyny, dla której nie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków. W uzasadnieniu należy podać argumenty, które uzasadniają niewykonanie takiego obowiązku, np. wskazanie okoliczności usprawiedliwiających niestawiennictwo, czy nieudostępnienie przedmiotu do oględzin. Wniosek musi zostać złożony w ciągu siedmiu dni od daty odebrania postanowienia o nałożeniu kary i powinien zawierać:

1. dane wnioskodawcy (imię, nazwisko, nazwa, adres, NIP),

2. wskazanie organu – adresata wniosku,

3. określenie istoty i zakresu wniosku, a więc czego strona się domaga (żąda) i jaki skutek chce osiągnąć,

4. wskazanie dlaczego nastąpiło niewywiązanie się z nałożonego obowiązku np. dlaczego ukarany nie stawił się osobiście, mimo takiego obowiązku,

5. wskazanie załączników, jeśli są dołączone do wniosku,

6. podpis wnioskującego.

Organ podatkowy w pierwszej kolejności bada czy wniosek ukaranego został złożony w ustawowo wskazanym terminie, a następnie analizuje przyczyny (powody) niestawiennictwa lub odmowy wykonania czynności. Dopiero po takiej analizie może uznać niestawiennictwo (odmowę) za usprawiedliwione, co jest podstawą do uchylenia postanowienia nakładającego karę porządkową.