Podatnik zawarł umowę przedwstępną, w której zobowiązał się do nabycia działki gruntu. ?W umowie tej strony ustaliły, że ?w pewnych okolicznościach podatnikowi będzie przysługiwało prawo odstąpienia od tej umowy. ?W związku z zaistnieniem przesłanek umożliwiających odstąpienie od umowy przedwstępnej podatnik poinformował sprzedających, że odstępuje od umowy. Sprzedający uznali odstąpienie za bezskuteczne i pozwali podatnika do sądu ?o przymuszenie do zawarcia umowy sprzedaży. Sąd orzekł na korzyść sprzedającego i podatnik po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu stał się właścicielem nieruchomości. Czy koszty postępowania sądowego poniesione przez podatnika w tych okolicznościach mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów w podatku dochodowym od osób prawnych? – pyta czytelnik.
Podobnym przypadkiem zajmowała się Izba Skarbowa ?w Poznaniu. W interpretacji ?z 21 czerwca 2011r. (ILPB4/423-96/11-2/MC) stwierdziła, że wydatek taki jak opisany w pytaniu czytelnika nie może zostać uznany za koszt podatkowy. Za nieprawidłowe uznała stanowisko podatnika, że koszty postępowania sądowego mogą w tym przypadku zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów w CIT. Mimo że podatnik podnosił, że jego działanie było racjonalne ?i gospodarczo uzasadnione oraz że koszty postępowania sądowego są związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, w ramach której podejmowane są działania mające na celu osiągnięcie ekonomicznej efektywności zarówno działań operacyjnych, jak i inwestycyjnych. Podatnik podnosił, że ?w jego sytuacji nie występuje wprawdzie bezpośredni związek pomiędzy poniesieniem kosztów procesowych a uzyskaniem konkretnego przychodu, jednak w jego ocenie są to wydatki związane z jego funkcjonowaniem oraz utrzymaniem źródła przychodów, jakim jest działalność gospodarcza. Z kolei zdaniem organu podatkowego poniesione przez podatnika koszty były efektem niewykonania ciążącego na nim zobowiązania wobec sprzedających grunt, a więc nie mogą być dla niego kosztem uzyskania przychodów.
Stanowisko organu podatkowego podzielił WSA w Poznaniu w wyroku z 2 grudnia 2011 r. (I SA/Po 719/11) oraz NSA w orzeczeniu z 5 marca 2014 r. (II FSK 686/12), oddalając skargi podatnika na interpretację IS ?w Poznaniu.
Przepisy ustawy o CIT nie przewidują bezpośredniego wyłączenia kosztów postępowania sądowego z kosztów uzyskania przychodów. Zasadnicze znaczenie dla oceny możliwości zaliczenia tego rodzaju wydatków do kosztów ma więc określenie, czy zostały one poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów.
Musi być związek przyczynowy
Wyrażenie „w celu osiągnięcia przychodów" zawarte w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT oznacza, że nie wszystkie wydatki ponoszone przez podatnika w związku ?z prowadzoną działalnością podlegają odliczeniu od podstawy opodatkowania. Aby określony wydatek można było uznać za koszt uzyskania przychodu, między tym wydatkiem a osiągnięciem przychodu musi zachodzić związek przyczynowy tego typu, że poniesienie wydatku ma wpływ na powstanie lub zwiększenie tego przychodu bądź zachowanie lub zabezpieczenie źródła przychodów.
