Co się zmieni w przychodach i kosztach

Jedna z najistotniejszych dotyczy ustalania kursów dla przeliczania kwot wyrażonych w walutach obcych.

Do końca 2010 r. obowiązywały tu różne przepisy. W odniesieniu do kosztów podatkowych ponoszonych w związku z działalnością gospodarczą zastosowanie miał art. 22 ustawy o PIT a do przychodów z działalności gospodarczej art. 14 ust. 1a.

Do pozostałych kwot wyrażonych w walutach obcych, w tym kwot przychodów ze źródeł innych niż działalność gospodarcza, odnosił się art. 11 ust. 3 i 4 ustawy o PIT.

Od 2011 r. ustawodawca – jakże słusznie – uregulował tę kwestię w jednym przepisie. Z dodanego art. 11a ustawy o PIT wynika, że:

- przychody w walutach obcych przelicza się na złote według kursu średniego walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu,

- koszty poniesione w walutach obcych przelicza się na złote według kursu średniego ogłaszanego przez NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia kosztu,

- kwoty uprawniające do odliczenia od dochodu, podstawy obliczenia podatku lub obniżenia podatku, wydatki oraz podatek, wyrażone w walutach obcych przelicza się na złote według kursu średniego walut obcych ogłaszanego przez NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia wydatku lub zapłaty.

Dzięki takiej regulacji od nowego roku nie powinno być już problemów np. z obliczeniem należnego zryczałtowanego podatku od wypłat na rzecz nierezydentów (wypłacający pełnią w tym wypadku funkcję płatnika; dotyczy to m.in. należności licencyjnych, odsetek od pożyczek, przychodów z osobiście wykonywanej działalności na terytorium Polski).

Dotychczas można było spotkać się z dwoma różnymi stanowiskami. Jedni wskazywali, że dla ustalenia kwoty podatku należy stosować przeliczenie z dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu przez zagranicznego beneficjenta. Inni twierdzili, że trzeba przyjąć kurs średni walut obcych ogłaszany przez NBP z dnia zapłaty.

W ten sposób będą rozliczane także przychody wyrażone w walucie obcej z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych oraz innych rzeczy, a także ewentualne przychody z innych źródeł, w szczególności:

kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, dotacje (subwencje), dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia stanowiące pozostałe przychody oraz przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach.

Przepisy ustawy o PIT wskazywały dotąd, że wartość początkową w cenie nabycia ustala się dla środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych nabytych w drodze kupna. Tymczasem w praktyce mamy do czynienia także z innymi formami odpłatnego nabycia (np. w ramach umowy zamiany czy dożywocia). Brak jednoznacznego określenia, jak wycenić składnik majątku trwałego w przypadku nabycia w innej formie niż kupno, prowadził do sporów z organami podatkowymi.

Dlatego ustawodawca doprecyzował przepisy w tym zakresie i wskazał, że za wartość początkową środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych uważa się m.in., w razie odpłatnego nabycia, cenę ich nabycia. Ponieważ z uzasadnienia wynika wyraźnie, że jest to tylko doprecyzowanie występujących wątpliwości, podatnicy, którzy borykają się z zawężającą interpretacją omawianych przepisów, będą mogli powoływać się na zmianę, która niewątpliwie ma wpływ również na prawidłową interpretację dotychczasowej regulacji (art. 22g ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT).

Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 61 ustawy o PIT nie zalicza się do kosztów podatkowych poniesionych wydatków i wartości przekazanych rzeczy, praw lub wykonanych usług, wynikających z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy. Przepis ten obowiązuje od 1 stycznia 2009 r. i został wprowadzony w celu wykonania zalecenia Grupy Roboczej OECD do spraw zwalczania przekupstwa zagranicznego funkcjonariuszy publicznych w międzynarodowych transakcjach handlowych. Zalecenie to miało na celu wyraźne wskazanie, że łapówki nie mogą być odliczane od podatku.

Przepis w brzmieniu obowiązującym od 2009 r. nie odwoływał się do łapówek, był natomiast często rozszerzająco interpretowany przez organy podatkowe. Stąd od 1 stycznia 2011 r. postanowiono go zmienić. Kosztem nie będą poniesione wydatki oraz wartości przekazanych rzeczy, praw lub wykonanych usług, wynikające z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy, w szczególności w związku z popełnieniem przestępstwa określonego w art. 229 ustawy Kodeks karny.

Ten ostatni przepis wskazuje, że ten, kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści osobistej lub majątkowej osobie pełniącej funkcję publiczną w związku z pełnieniem tej funkcji, podlega karze pozbawienia wolności od sześciu miesięcy do lat ośmiu.

Oznacza to, że znowelizowany przepis powinien dotyczyć – co do zasady – łapówek wręczanych osobom pełniącym funkcje publiczne. Jest jednak katalogiem otwartym, wskazując bowiem na czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy w związku z popełnieniem przestępstwa określonego w art. 229 ustawy Kodeks karny, zawiera sformułowanie „w szczególności”.

Ustawodawca polski poszerzył zatem katalog wydatków, które nie mogą stanowić kosztów podatkowych, o wszystkie inne przypadki ponoszenia wydatków oraz wartości przekazanych rzeczy, praw lub wykonanych usług, wynikających z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy. Z jednej zatem strony nastąpiło dostosowanie przepisu do zaleceń Grupy Roboczej, z drugiej – w istocie dla podatników nic się nie zmieniło w stosunku do tego, co obowiązuje do końca 2010 r.

Dotąd wiele wątpliwości budziła kwestia opodatkowania PIT przychodów z odsetek uzyskanych przez nierezydenta na terytorium Polski. Art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT przewiduje, że od odsetek pobiera się zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 20 proc. Z innego przepisu – art. 30a ust. 1 – wynika, że pobiera się zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 19 proc. Był problem, który z tych przepisów stosować, a to dlatego że w art. 29 ust. 1 pkt 1 nie dookreślono, o jakie odsetki chodzi.

W celu rozstrzygnięcia tej wątpliwości ustawodawca wprowadził jednoznaczne rozdzielenie obu regulacji poprzez wskazanie w art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy PIT, że chodzi w nim o odsetki inne niż określone w art. 30a ust. 1 ustawy o PIT.

Zatem art. 29 ust. 1 pkt 1 będzie dotyczył przychodów z odsetek od pożyczek, gdy udzielanie pożyczek jest przedmiotem działalności gospodarczej, oraz odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku podatnika lub w innych formach oszczędzania, przechowywania lub inwestowania, prowadzonych przez podmiot uprawniony na podstawie odrębnych przepisów, jeżeli te środki pieniężne są związane z wykonywaną działalnością gospodarczą.

W 2010 r. wprowadzono do ustawy o PIT przepis uprawniający do niepobierania zaliczki na PIT od wypłat na rzecz zleceniobiorców, jeżeli suma należności określonych w umowie lub w umowach zawartych z osobą niebędącą pracownikiem płatnika z tego samego tytułu nie przekracza miesięcznie od tego samego płatnika kwoty 200 zł. W takiej sytuacji obowiązkiem płatnika jest pobranie od przychodu (bez pomniejszania o koszty uzyskania przychodu) 18 proc. zryczałtowanego podatku dochodowego. Przepis ten miał ułatwić podatnikom rozliczanie drobnych umów-zleceń.