Spółki mogą mieć kłopoty z ustaleniem niektórych powiązań

Najmniej dotyczy powiązań kapitałowych (czyli sytuacji gdy określony podmiot bezpośrednio lub pośrednio dysponuje nie mniejszym niż 5-proc. udziałem w kapitale innego). Niemniej i w tym wypadku, mimo większej niż przy powiązaniach organizacyjnych czy personalnych precyzji ustawodawcy, pojawiają się wątpliwości z jednoznaczną kwalifikacją relacji pomiędzy stronami zawieranych transakcji. Dotyczą one zwłaszcza zdarzeń gospodarczych realizowanych z udziałem szczególnego rodzaju podmiotów.

Pojawia się na przykład problem z ustaleniem powiązania pomiędzy podmiotami, z których jeden jest spółką kapitałową, a drugi jednostką samorządu terytorialnego. Czy w tym wypadku pojawi się obowiązek sporządzania dokumentacji podatkowej?

Na takie pytanie odpowiedział Urząd Skarbowy w Nysie (interpretacja z 29 czerwca 2006 r., PDA/423-3/KD/06). Spółka z o.o. dostarczała wodę i odprowadzała ścieki. Ceny za dostawę wody i odbiór ścieków podlegały zatwierdzeniu, na podstawie przepisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków, przez organ gminy – radę miejską. Jednocześnie spółka dzierżawiła od gminy sieć wodociągową i kanalizacyjną.

Gmina posiadała 100 proc. udziałów w kapitale zakładowym spółki. Równocześnie burmistrz gminy, jako organ spółki (zgromadzenie wspólników), powoływał radę nadzorczą, a ta zarząd firmy. Między spółką z o.o. i gminą zawarte były transakcje, których wartość przekraczała ustalone w art. 9a ust. 2 ustawy o CIT limity.

Zdaniem spółki, mimo formalnego spełnienia warunków określonych w art. 11 ustawy o CIT, nie jest podmiotem powiązanym z gminą. Znaczna bowiem część elementów wskazujących na powiązanie wynika z innych przepisów regulujących sprawy samorządu gminnego oraz zbiorowego zaopatrzenia w wodę. Powiązania te są zatem przymusowe.

Urząd skarbowy był jednak innego zdania. Stwierdził, że spółka jest podmiotem powiązanym z gminą w rozumieniu art. 11 ustawy o CIT. W konsekwencji dopuszczalna jest weryfikacja wzajemnych rozliczeń i dokonanie ewentualnego doszacowania dochodu. Ponadto, zdaniem urzędu, spółka zobowiązana jest do sporządzania dokumentacji podatkowej. To że gmina ma realizować zadania o charakterze użyteczności publicznej, a działalność gospodarczą wykraczającą poza nie jedynie w przypadkach określonych w odrębnej ustawie, nie jest – zdaniem organu podatkowego – dostatecznym argumentem dla wyłączenia transakcji spółki i gminy z zakresu ich weryfikacji pod kątem cen transferowych.

Nieco odmienne wnioski wynikają z interpretacji Drugiego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie z 10 listopada 2005 r. (1472/RPP1/443-617/05AM). Dotyczy ona wprawdzie VAT, ale wyjaśnia istotne, w kontekście szacowania podstawy opodatkowania w podatku dochodowym, wątpliwości. Otóż czy oceniając daną transakcję pod kątem ewentualnego zaniżenia zobowiązania podatkowego, trzeba brać pod uwagę okoliczność realizacji, poprzez tę transakcję, celów państwowych i publicznych?

Wątpliwości dotyczyły tego, czy podatnik, który w ramach danej transakcji nie występuje jako przedsiębiorca nastawiony na zysk, ale jako agencja państwowa, realizująca cele określone przez właściwe władze państwowe, może mieć – sprzedając inwestorowi nieruchomość za zaniżoną, symboliczną cenę – ustaloną podstawę opodatkowania w drodze oszacowania (zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o VAT)? Przepis ten pozwalał organom podatkowym określić wysokość obrotu na podstawie przeciętnych cen stosowanych w da-nej miejscowości lub na da-nym rynku w dniu wykonania świadczenia, pomniejszonych o podatek, jeżeli w celu zaniżenia obrotu strony umowy deklarowały cenę inną niż rzeczywista wartość transakcji.

Organ podatkowy stwierdził, że fakt ustalenia ceny nieruchomości na określonym poziomie nie jest związany z próbą zaniżenia zobowiązania podatkowego. Ustalona cena wynikała bowiem z zobowiązań zaciągniętych w związku z realizacją polityki inwestycyjnej państwa. Podatnik nie występował w umowie jako przedsiębiorca nastawiony na zysk, ale jako realizująca cele określone przez właściwe władze państwowe agencja państwowa.

Widać więc, że wspomniane interpretacje nie dają jednoznacznej odpowiedzi, czy charakter stron transakcji (lub jednej z nich) i związany z nim cel zawartej transakcji powinien być brany pod uwagę przy ustalaniu, czy dane podmioty podlegają regulacji dotyczącej powiązań.

Podobne wątpliwości dotyczą sytuacji, gdy podatnik jest powiązany z innym podmiotem pośrednio przez Skarb Państwa.