Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 26 stycznia 2011 r. (II PK 159/10).
Stan faktyczny
Pracodawca zobowiązał pracownicę do podpisania weksla in blanco na zabezpieczenie wierzytelności z tytułu niedoborów w zakładzie. Kobieta podpisała weksel. Jednocześnie złożyła pisemne oświadczenie, w którym zobowiązała się do pokrycia niedoboru w wysokości 60 tys. złotych. Pracodawca wypełnił weksel zgodnie z tym oświadczeniem.
Następnie zatrudniona złożyła oświadczenie o uchyleniu się od skutków swojego oświadczenia woli o uznaniu zobowiązania, odmawiając zapłaty na podstawie weksla. Pracodawca wniósł powództwo o zapłatę.
Rozstrzygnięcie
Sąd rejonowy wydał nakaz zapłaty. Sąd okręgowy oddalił apelację pracownicy. Sprawa trafiła do Sądu Najwyższego.
SN uznał, że w świetle przepisów prawa pracy pracodawca nie ma możliwości stosowania zabezpieczeń wekslowych. Przepisy kodeksu pracy w sposób całościowy regulują zasady odpowiedzialności materialnej pracowników. W związku z tym nie ma możliwości odwoływania się w tym zakresie do przepisów prawa cywilnego. Jest to możliwe tylko w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy (art. 300 k.p.). Prawo takiego odwołania jest przy tym ograniczone wyłącznie do przepisów kodeksu cywilnego i nie dotyczy innych ustaw z zakresu prawa cywilnego (w tym prawa wekslowego).
Sławomir Paruch, radca prawny, partner w kancelarii Raczkowski Paruch
Zagadnienie dopuszczalności stosowania zabezpieczeń wekslowych przez pracodawcę jest sporne w doktrynie i orzecznictwie. Zwolennicy ich stosowania powołują się na brak wyraźnej regulacji, która wyłączałaby taką możliwość. Przeciwnicy podnoszą natomiast argument, że odpowiedzialność materialna osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę została kompleksowo uregulowana w kodeksie pracy oraz że istnienie tych regulacji wyłącza możliwość odwoływania się do przepisów prawa wekslowego.
W wyroku z 21 maja 1981 r. (IV PRN 6/81) SN dopuścił wprawdzie możliwość wykorzystania weksla w odniesieniu do odpowiedzialności materialnej pracowników. Wyrok ten został jednak wydany w nieaktualnym już stanie prawnym. Odpowiedzialność materialną pracowników regulowały wówczas przepisy prawa cywilnego, co mogło uzasadniać stosowanie zabezpieczeń wekslowych. Wraz z wprowadzeniem do kodeksu pracy przepisów o odpowiedzialności materialnej pracowników stanowisko to straciło aktualność, na co SN wyraźnie wskazał w komentowanym wyroku.
W świetle tych argumentów należy przychylić się do aktualnego stanowiska SN i przyjąć, że stosowanie zabezpieczeń wekslowych w relacjach pomiędzy pracownikiem a pracodawcą jest niedopuszczalne. Byłoby to bowiem sprzeczne z zasadą uprzywilejowania pracownika (biorąc pod uwagę, że przepisy prawa wekslowego są dla zatrudnionych mniej korzystne niż zasady odpowiedzialności wynikające z kodeksu pracy). Każdy rodzaj odpowiedzialności materialnej pracowników wymaga ustalenia podstaw, przesłanek i zasad tej odpowiedzialności na podstawie konkretnych przepisów. Tymczasem weksel ma charakter abstrakcyjny – powstanie zobowiązania następuje niezależnie od istnienia szczególnej podstawy prawnej. Podobne stanowisko wyraził SN w kontekście dopuszczalności stosowania weksli w przypadku roszczeń pracodawcy z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy bez wypowiedzenia przez pracownika. SN przedstawił tam podobne uzasadnienie – uznał, że art. 611 k.p. (przyznający pracodawcy możliwość dochodzenia odszkodowania) jest regulacją szczególną, wyłączającą możliwość stosowania przepisów prawa wekslowego.
