Przedsiębiorcy występują o różne rodzaje pomocy i przyświeca im różny cel. Jedni chcą zdobyć środki na prowadzenie badań, doskonalenie własnych produktów, wprowadzanie innowacyjnych rozwiązań. Inni planują kupić nowoczesne maszyny, urządzenia albo patenty lub licencje, co miałoby im pozwolić na rozwój działalności. Jeszcze inni stawiają na rozwój kwalifikacji własnych pracowników.
Niezależnie od tego udzielanie pomocy publicznej przez państwo i jego instytucje wymaga zgody Komisji Europejskiej. To ona bowiem czuwa nad przestrzeganiem reguł uczciwej konkurencji na jednolitym rynku europejskim. Jednak w praktyce nie każdy przypadek dofinansowania jest jej zgłaszany. A jest to możliwe i pozostaje legalne, gdy zastosowany instrument wsparcia, zasady jego przyznania i maksymalna wysokość pomocy są zgodne z uprzednimi ustaleniami Komisji. Sprowadza się to do tego, że KE z góry uznaje niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem, czyli za nienaruszające zasad konkurencji.
Europejskie reguły
Obecnie te najważniejsze zasady są opisane w rozporządzeniu nr 651/2014 z 17 czerwca 2014 r. uznającym niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 traktatu (o funkcjonowaniu Unii Europejskiej). Akt ten został opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE nr L 187 z 26 czerwca 2014 r.
Rozporządzenie to ma zastosowanie m.in. do następujących kategorii pomocy:
- regionalnej,
- dostępu do finansowania,
- na ochronę środowiska,
- na badania, rozwój oraz innowacje,
- a także pomocy szkoleniowej.
Ta ostatnia została scharakteryzowana przede wszystkim w art. 31. Jednak jej opis należy zacząć od art. 4, który wprowadza progi powodujące obowiązek zgłoszenia. Zgodnie z nim przywołanego rozporządzenia nie stosuje się do pomocy przekraczającej – w przypadku szkoleń – wartości 2 mln euro na projekt szkoleniowy. Nie oznacza to, że takiego wsparcia w ogóle nie wolno udzielić. Jednak zgodnie z zasadą przywołaną na samym początku należy taki zamiar zgłosić Komisji i poczekać na jej ocenę. Jeżeli nie zostanie przekroczony limit 2 mln euro i spełnione będą pozostałe kryteria opisane w rozporządzeniu, zgłoszenie nie jest wymagane.
Brak definicji
Samo rozporządzenie nie zawiera definicji terminu „szkolenia". W szczególności nie ma podziału na ogólne i specjalistyczne, które funkcjonowało w poprzednim tzw. okresie programowania (okresie wieloletniego budżetu 2007–2013). W art. 31 ust. 2 wyraźnie tylko wskazano, że pomocy nie przyznaje się na szkolenia prowadzone przez przedsiębiorstwa w celu przestrzegania obowiązkowych norm krajowych w zakresie szkoleń. Oznacza to, że nie wolno zgłaszać do dofinansowania szkoleń, które pracodawca ma obowiązek przeprowadzić, jak np. obowiązkowe szkolenia BHP.
Poza tym unijna regulacja nie wprowadza żadnych obostrzeń. Tym samym dofinansowane może zostać każde – poza obowiązkowymi – szkolenie przyczyniające się do podniesienia kwalifikacji, zdobycia nowych umiejętności, a nawet utrwalenia wiedzy. Należy jednak pamiętać, że instytucje krajowe, które ostatecznie decydują o przyznaniu pomocy, mogą stosować własne, dodatkowe kryteria >patrz ramka.
Koszty kwalifikowane...
Przedsiębiorca, który samodzielnie organizuje projekt szkoleniowy dla swoich pracowników, musi pamiętać, że dofinansowanie przysługuje tylko do tej części kosztów, które zostaną uznane za tzw. kwalifikowane. W myśl art. 31 ust. 3 za takie uznaje się koszty:
- zatrudnienia wykładowców poniesione za godziny, podczas których uczestniczą oni w szkoleniu,
- operacyjne wykładowców i uczestników szkolenia bezpośrednio związane z projektem szkoleniowym, takie jak koszty podróży, materiały bezpośrednio związane z projektem, amortyzacja narzędzi i wyposażenia w zakresie, w jakim są wykorzystywane wyłącznie na potrzeby projektu szkoleniowego. Do takich kosztów nie zalicza się natomiast wydatków na zakwaterowanie, z wyjątkiem minimalnych niezbędnych kosztów zakwaterowania dla uczestników będących pracownikami niepełnosprawnymi,
- usług doradczych związanych z projektem szkoleniowym,
- personelu osób szkolonych i ogólne koszty pośrednie (koszty administracyjne, wynajem, koszty ogólne) poniesione za godziny, podczas których osoby szkolone biorą udział w szkoleniu.
...i intensywność pomocy
Jeśli chodzi o intensywność pomocy, czyli o to, jaki może być maksymalny udział środków pochodzących z dotacji (dofinansowania) w kosztach kwalifikowanych, to wynosi ona 50 proc. Tym samym przedsiębiorca finansuje połowę tych wydatków i 100 proc. kosztów niekwalifikowanych (takim może być np. wydatek na zapłacenie VAT), a państwo może mu zwrócić (lub przyznać w formie zaliczki) pozostałe 50 proc. Taka jest ogólna zasada. Jednak rozporządzenie pozwala zwiększyć tę intensywność w następujący sposób:
- o 10 pkt proc. – w przypadku szkoleń dla pracowników niepełnosprawnych lub znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji,
- o 10 pkt proc. – w razie pomocy na rzecz średniego przedsiębiorstwa, i o 20 pkt proc., gdy szkolenie jest organizowane przez/na rzecz mikro- lub małej firmy.
Gdzie szukać kursów
W ostatnich latach bardzo dużo firm i instytucji ubiegało się o dofinansowanie z programu „Kapitał ludzki". Niektóre z nich realizowały zamknięte projekty szkoleniowe na rzecz własnych pracowników lub kadry zarządzającej. Celem innych było przygotowanie takich projektów na rzecz innych przedsiębiorstw. Były to szkolenia otwarte, do których każdy mógł się zgłaszać, jeśli spełniał np. kryteria przynależności do małej lub średniej firmy.
Co istotne, w dalszym ciągu można jeszcze znaleźć kursy i warsztaty, które są w trakcie realizacji, a nawet prowadzona jest jeszcze rekrutacja. Są wśród nich takie, przy których obowiązuje odpłatność, ale można także znaleźć kursy dostępne zupełnie za darmo. Gdzie ich szukać? Najlepiej odwiedzić stronę www.inwestycjawkadry.info.pl. Zawiera ona bazę ofert szkoleniowych, która pozwala na wyszukiwanie szkoleń według różnych kryteriów. Przykładowo można szukać kursów według tematów (np. logistyka, marketing, języki, prawo, umiejętności osobiste). Da się wskazać, czy przedsiębiorcę interesują wszystkie kursy, czy tylko te dofinansowane z Europejskiego Funduszu Społecznego. Podobnie można wybrać cały kraj lub interesujące nas województwo, zawężając w ten sposób liczbę wyników. O różnorodności oferowanych tam szkoleń mogą świadczyć przykładowe tytuły aktualnych lub archiwalnych projektów:
- rozwiązania ekologiczne w firmie: OZE, fotowoltaika, dotacje,
- szkolenia z realizacji obowiązków środowiskowych dla firm,
- just in time, czyli nowy paradygmat zarządzania produkcją,
- zarządzenie czasem, zarządzanie stresem, work-life balance,
- szkolenia z księgowości korporacyjnej i obsługi klienta,
- kurs doskonalący – kadra zarządzająca,
- fakturzysta w małej firmie.
Udzielanie wsparcia to nie obowiązek
Prawo przyznawania pomocy publicznej na szkolenia w zgodzie z unijnym rozporządzeniem nr 651/2014 nie jest tożsame z obowiązkiem jej udzielania. Daje ono państwom członkowskim taką sposobność, ale nie zmusza ich do tego. Dlatego właściwe instytucje krajowe mogą zdecydować, jakiego rodzaju szkolenia i kursy będą preferować. W takim przypadku unijne reguły mogą zostać doprecyzowane w krajowych przepisach.
Przykładowo rozporządzenie ministra infrastruktury i rozwoju w sprawie udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej z programu „Wiedza, edukacja, rozwój" (w tej chwili na etapie projektu) przewiduje dofinansowanie wyselekcjonowanych szkoleń. Zgodnie z § 6 projektu PARP będzie mogła udzielić wsparcia na realizację projektów szkoleniowych lub doradczych dla mikro-, małych i średnich przedsiębiorców w zakresie funkcjonowania rynku zamówień publicznych lub zasad realizacji przedsięwzięć w formule partnerstwa publiczno-prywatnego. Problematyka szkoleń i usług doradczych ma więc wyraźnie zakreślone granice. Ponadto projekt przewiduje, że w większości przypadków o takie dofinansowanie będą się ubiegać instytucje i organizacje działające na rzecz firm i przedsiębiorczości i organizować dla nich dotowane szkolenia.
Przedsiębiorca będzie mógł samodzielnie wystąpić z wnioskiem o dofinansowanie, jeżeli będzie zainteresowany pogłębieniem wiedzy z tego zakresu (zamówienia publiczne, projekty PPP), ale w celu wejścia na międzynarodowe rynki zamówień publicznych lub przygotowania oferty udziału w przedsięwzięciu realizowanym w formule PPP. W takim przypadku dofinansowany będzie projekt szkoleniowy lub doradczy, ale realizowany na rzecz jednego (konkretnego) przedsiębiorcy.
Co oznacza niekorzystna sytuacja
Unijne rozporządzenie dotyczące pomocy publicznej zakłada, że poziom dofinansowania dla projektów szkoleniowych to 50 proc. (dotyczy kosztów kwalifikowanych). Istnieje jednak sposób, aby tę intensywność podnieść. Wymaga to przeprowadzenia szkoleń, których uczestnikami będą pracownicy niepełnosprawni albo znajdujący się w szczególnie niekorzystnej sytuacji. Co oznaczają te terminy? Ich definicje zawiera art. 2 rozporządzenia nr 651/2014. Zgodnie z nim pracownikiem niepełnosprawnym jest każda osoba, która spełnia jeden z poniższych warunków:
- jest uznana za osobę niepełnosprawną na mocy prawa krajowego,
- ma długotrwale naruszoną sprawność fizyczną, umysłową, intelektualną lub sensoryczną, co może, w oddziaływaniu z różnymi barierami, utrudniać jej pełne i skuteczne uczestnictwo w środowisku pracy na równych zasadach z innymi pracownikami.
Z kolei pracownik znajdujący się w szczególnie niekorzystnej sytuacji oznacza każdą osobę, która spełnia przynajmniej jeden warunek:
- jest bez stałego zatrudnienia za wynagrodzeniem w ciągu ostatnich sześciu miesięcy,
- ma od 15 do 24 lat,
- nie ma wykształcenia ponadgimnazjalnego lub zawodowego (Międzynarodowa Standardowa Klasyfikacja Kształcenia) lub nie minęły więcej niż dwa lata od momentu ukończenia przez nią edukacji w pełnym wymiarze i która nie znalazła do tej pory pierwszego stałego zatrudnienia za wynagrodzeniem,
- ukończyła 50 lat,
- jest osobą dorosłą mieszkającą samotnie, mającą na utrzymaniu co najmniej jedną osobę,
- pracuje w sektorze lub zawodzie w państwie członkowskim, w którym dysproporcja kobiet i mężczyzn jest co najmniej o 25 proc. większa niż średnia dysproporcja we wszystkich sektorach gospodarki w tym państwie członkowskim i należy do grupy stanowiącej mniejszość,
- jest członkiem mniejszości etnicznej w państwie członkowskim, który w celu zwiększenia szans na uzyskanie dostępu do stałego zatrudnienia musi poprawić znajomość języka, uzupełnić szkolenia zawodowe lub zwiększyć doświadczenie zawodowe.
