Instytucję zabezpieczenia dowodu reguluje kodeks postępowania cywilnego. Przepis art. 310 k.p.c. przewiduje, iż dowód można zabezpieczyć w sytuacji, gdy zachodzi obawa, że jego późniejsze przeprowadzenie nie będzie możliwe lub będzie utrudnione, albo z innych powodów zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejącego stanu rzeczy.
W praktyce instytucja zabezpieczenia dowodu stosowana jest, niestety, rzadko także przez przedsiębiorców. Tymczasem dokonanie zabezpieczenia dowodu na etapie przygotowania przez przedsiębiorcę procesu odszkodowawczego może znacznie zwiększyć szanse na jego pozytywny wynik.
Warto, by przedsiębiorcy znali procedurę zabezpieczenia dowodu oraz wiedzieli, w jakich sytuacjach warto z niej skorzystać.
Jak wygląda procedura
Zgodnie z art. 310 k.p.c. „przed wszczęciem postępowania na wniosek, a w toku postępowania również z urzędu, można zabezpieczyć dowód, gdy zachodzi obawa, że jego przeprowadzenie stanie się niewykonalne lub zbyt utrudnione, albo gdy z innych przyczyn zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejącego stanu rzeczy".
W praktyce instytucja zabezpieczenia dowodu ma zasadnicze znaczenie dla procesów odszkodowawczych, kiedy to najpierw naprawiana jest szkoda, a dopiero później wszczynany jest proces przeciwko jej sprawcy. Dzieje się tak najczęściej w przypadku wypadków komunikacyjnych. W tych sytuacjach poszkodowanemu zależy na szybkim usunięciu szkody poprzez naprawę pojazdu, tak aby przywrócić jego funkcjonalność. W drugiej kolejności dopiero poszkodowany zajmuje się kwestią uzyskania zwrotu kosztów poniesionych napraw. Na potrzeby procesu odszkodowawczego dokumentuje się najczęściej jedynie koszty wykonania prac naprawczych, ewentualnie utrwala istniejący stan samodzielnie za pomocą fotografii. Podobnie jest w przypadku wad obiektów budowlanych, kiedy szybkie przeprowadzenie robót naprawczych podyktowane jest względami bezpieczeństwa lub koniecznością udostępnienia obiektu.
Samodzielne utrwalenie istniejącego stanu może jednak osłabić szanse na wygranie procesu odszkodowawczego przez przedsiębiorcę Wykonane przez niego fotografie lub opis szkód będą jedynie dokumentem prywatnym, którego wiarygodność lub rzetelność może zostać łatwo zakwestionowana przez stronę przeciwną.
W tym kontekście widoczne jest praktyczne znaczenie instytucji zabezpieczenia dowodu. Po wykonaniu prac lub robót naprawczych, przeprowadzenie dowodu w celu wykazania stanu przedmiotu po wypadku nie będzie już możliwe. Jest to zatem sytuacja opisana w przepisie art. 310 k.p.c.
Kiedy jest przydatne
Zabezpieczenie dowodu może być przydatne również w procesach dotyczących rozliczeń nakładów poniesionych na ruchomości oraz nieruchomości w przypadku, gdy właściciel planuje dalsze prace modernizacyjne lub remontowe.
Instytucję tę wykorzystuje się również w przypadkach, gdy stan zdrowia lub wiek świadka wskazuje na potrzebę utrwalenia jego wiedzy w krótkim odstępie czasu, postępowanie zaś nie zostało jeszcze wszczęte.
Zabezpieczenie dowodu uzyskane w oparciu o postanowienie sądu pozwala uzyskać dokument urzędowy, którego wiarygodność w procesie sądowym jest znacznie trudniej podważyć. Sąd może postanowić o zabezpieczeniu dowodu poprzez np. sporządzenie przez biegłego opinii lub w formie spisania przez komornika protokołu stanu faktycznego. Określony przez sąd sposób zabezpieczenia dowodu będzie zależał od sformułowanego przez przedsiębiorcę wniosku. Zakres dostępnych środków prawnych jest szeroki i poza opinią biegłego lub protokołem stanu faktycznego sporządzonym przez komornika może obejmować dokonanie oględzin obiektu przez biegłego, nakazanie złożenia przez przeciwnika dokumentów do akt postępowania, przesłuchanie świadka.
Aleksandra A. Kamińska, adwokat z Zespole Postępowań Sądowych Kancelarii Dentons
Pamiętać należy, iż zabezpieczenie dowodu powinno służyć jedynie ustaleniu istniejącego stanu, nie zaś jego przyczyn lub podmiotów ponoszących odpowiedzialność. Zgodnie bowiem z wciąż aktualnym stanowiskiem Sądu Najwyższego, zabezpieczenie dowodu nie może być wykorzystywane dla oceny, czy roszczenie w ogóle istnieje – postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 1969 r., II CZ 6/69, OSNC 1969/12/227, tak samo Sąd Apelacyjny w Warszawie w postanowieniu z 13 czerwca 2013 r., VI ACz 856/13, lex nr 1330780.
Gdzie złożyć wniosek
Wniosek o zabezpieczenie dowodu przed wszczęciem postępowania sądowego wnosi się do sądu rejonowego w miejscu, gdzie dowód ma być przeprowadzony. Opłata sądowa od wniosku wynosi 40 zł. Istotnym elementem wniosku jest precyzyjne określenie dowodu podlegającego zabezpieczeniu oraz sposobu jego zabezpieczenia. Sąd, zabezpieczając dowód, nie działa z urzędu, pozostaje związany określonymi przez wnioskodawcę ramami.
Wadliwe sformułowanie wniosku o zabezpieczenie dowodu nie zostanie zatem skorygowane przez sąd poprzez dobór „trafniejszej" metody zabezpieczenia. Należy również wskazać na przyczyny uzasadniające pilne przeprowadzenie dowodu w trybie zabezpieczenia, jeszcze przed wszczęciem postępowania. Ważne jest prawidłowe sformułowanie wniosku na etapie jego wnoszenia, ponieważ na postanowienie oddalające żądanie zażalenie do sądu drugiej instancji nie przysługuje.
