PFRON: Obowiązkowe odpisy można zmniejszyć

Dlatego pracodawcy szukają sposobów, aby obniżyć te opłaty. Choć jest kilka sposobów optymalizacji, to ich wdrożenie powinna poprzedzić kompleksowa analiza skutków takich rozwiązań dla całej firmy. Przedsiębiorca zastanawia się nad ich wpływem na inne obszary funkcjonowania i ocenia, czy ten sposób rzeczywiście przyniesie oszczędności.

Jakie wymogi

Podstawą dokonywania wpłat na PFRON jest art. 21 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. DzU z 2011 r. nr 127, poz. 721 ze zm., dalej ustawa o rehabilitacji). Zgodnie z nim zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest co do zasady zobowiązany dokonywać miesięcznych wpłat na PFRON. Wysokość wpłaty stanowi iloczyn 40,65 proc. przeciętnego wynagrodzenia i liczby zatrudnianych pracowników odpowiadający różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zaangażowania niepełnosprawnych w wysokości 6 proc. a rzeczywistym ich zatrudnieniem. Wpłat dokonuje się do 20. dnia następnego miesiąca po miesiącu, w którym pojawiły się okoliczności powodujące powstanie obowiązku wpłat, a pracodawcy muszą składać do PFRON odpowiednie deklaracje miesięczne i roczne.

Ustawa przewiduje kilka zwolnień z tego obowiązku, które mają jednak raczej marginalny charakter (m.in. nie muszą tego robić pracodawcy prowadzący zakłady będące w likwidacji albo w upadłości). Ponadto 6-proc. wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych mogą dodatkowo obniżyć angażujący osoby niepełnosprawne ze schorzeniami szczególnie utrudniającymi wykonywanie pracy. Reguluje to rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 18 września 1998 r. w sprawie rodzajów schorzeń uzasadniających obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz sposobu jego obniżania (DzU nr 124, poz. 820 ze zm.).

W średnich i dużych przedsiębiorstwach obciążenia z racji wpłat na PFRON stanowią istotny koszt, dlatego szukają one możliwości optymalizacji. Ponieważ z dokonywania wpłat zwolnieni są pracodawcy, u których wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych wynosi co najmniej 6 proc., logicznym rozwiązaniem jest bezpośrednie zatrudnienie przez pracodawcę takich pracowników (takie było też zamierzenie ustawodawcy). Jednak angażując takie osoby, pracodawcę obciążają dodatkowe obowiązki >patrz ramka.

Trochę lżej

Angażujący niepełnosprawnych mają też przywileje. Przykładowo zgodnie z art. 26 ustawy o rehabilitacji zatrudniający przez co najmniej 36 miesięcy osoby niepełnosprawne, co do zasady na wniosek może otrzymać z PFRON zwrot poniesionych w związku z tym kosztów (m.in. kosztów adaptacji pomieszczeń zakładu pracy lub nabycia odpowiednich urządzeń). Ponadto zgodnie z art. 26a ustawy o rehabilitacji pracodawcy przysługuje z PFRON miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia niepełnosprawnego, jeśli został on ujęty w ewidencji zatrudnionych niepełnosprawnych. Dofinansowanie to należy się w kwocie między 40 a 180 proc. najniższego wynagrodzenia (zależnie od tego, czy pracownik zaliczony jest do lekkiego, umiarkowanego czy znacznego stopnia niepełnosprawności). Takiego dofinansowania nie dostanie jednak pracodawca nieosiągający 6-proc. wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

Umowa z inną firmą

Jest też inny sposób obniżenia obowiązkowych wpłat na PFRON dla pracodawcy, który sam nie zatrudnia odpowiedniej liczby niepełnosprawnych. Zgodnie z art. 22 ustawy o rehabilitacji wpłaty na PFRON obniżają się z racji zakupu usługi (z wyłączeniem handlu) lub produkcji pracodawcy angażującego co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, który osiąga wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych będących osobami:

1) zaliczonymi do znacznego stopnia niepełnosprawności lub

2) niewidomymi, psychicznie chorymi lub upośledzonymi umysłowo lub osobami z całościowymi zaburzeniami rozwojowymi lub epilepsją – zaliczonymi do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w wysokości co najmniej 30 proc.

Warunkiem obniżenia wpłaty jest terminowe regulowanie przez przedsiębiorcę należności za zrealizowaną produkcję lub usługę oraz otrzymanie informacji o kwocie obniżenia. Stanowi ona iloczyn wskaźnika wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników sprzedającego zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia i wskaźnika udziału przychodów (oba wskaźniki definiuje art. 22 ustawy o rehabilitacji).

Pozwala to obniżyć obciążające przedsiębiorcę wpłaty na PFRON przez zakup usług od podmiotu, który sam zatrudnia niepełnosprawnych. W efekcie proponowana przez niego usługa często jest bardziej konkurencyjna dla przedsiębiorcy, który nie ma dodatkowych kosztów i obowiązków związanych z zatrudnieniem niepełnosprawnych. Zgodnie z art. 22a ustawy o rehabilitacji prezes zarządu PFRON może jednak przeprowadzać kontrolę u sprzedającego (podmiot zatrudniający niepełnosprawnych) lub nabywcy (kupującego usługę od takiego podmiotu) co do prawidłowości realizacji odliczeń wpłat na PFRON.

Do czego służy PFRON

PFRON jest funduszem celowym i ma osobowość prawną. Zgodnie z art. 49 ustawy o rehabilitacji do wpłat na PFRON dokonywanych przez przedsiębiorców stosuje się co do zasady przepisy ordynacji podatkowej, a określone tam uprawnienia organów podatkowych przysługują prezesowi zarządu Funduszu. Ma on prawo określać przedsiębiorcom wysokość zobowiązania wobec PFRON. Prezes może też egzekwować wykonanie tego obowiązku. W tym zakresie stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a tytuł wykonawczy wystawia prezes zarządu PFRON.