Nikt nie może nadużywać przysługujących mu praw

Przepisy przewidują wiele praw pracowniczych – chronią na przykład niektóre grupy zatrudnionych przed wypowiedzeniem angaży. Pozwalają na odpłatną absencję w pracy. Tak jest, gdy np. pracownik bierze ślub czy oddaje krew. Jednocześnie przepisy dają też prawa pracodawcy, m.in. do wypowiedzenia umowy o pracę. Korzystając z takich praw, nie można działać sprzecznie z zasadami współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Zakazuje tego [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=8786446422AF24580F1BC7E66565DB13?id=76037]kodeks pracy[/link] w art. 8. Przepis ten zawiera tzw. klauzulę nadużycia prawa podmiotowego w stosunkach pracy. Co to takiego? Kiedy możemy mówić o takim nadużyciu?

[srodtytul]Także w kodeksie cywilnym[/srodtytul]

Klauzula z art. 8 k.p. jest powtórzeniem art. 5 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=6550079877532CF5E9F8081ECCD45E55?id=70928]kodeksu cywilnego[/link]. Dlatego interpretując art. 8 k.p., można posiłkować się doktryną i dorobkiem prawa cywilnego, które w tym zakresie są większe.

Zasady współżycia społecznego i społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa to dwie osobne klauzule. Pierwsza zwraca uwagę na cel regulacji prawnej. Druga dotyczy natomiast norm moralnych, obyczajowych i zwyczajowych. Obejmuje takie kategorie, jak słuszność, dobre obyczaje i dobra wiara.

Określenia „zasady współżycia społecznego” oraz „społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa” nie są dokładne, tylko ogólne. Mówi się, że są to klauzule generalne. Odsyłają do reguł i ocen pozaprawnych. A to daje sądom możliwość podejmowania, w konkretnych przypadkach, indywidualnych rozstrzygnięć.

[srodtytul]Sąd ocenia[/srodtytul]

Postanowienia art. 8 k.p. nie tworzą bowiem osobnego uprawnienia będącego samodzielną podstawą dochodzenia roszczeń. Określają sposób realizowania prawa, który w określonym przypadku nie zasługuje na ochronę prawną. Dzięki temu sąd ma możliwość korekty żądania, w momencie gdy przybiera ono charakter nadużycia.

Jeśli pracownik żąda wolnego na opiekę nad dzieckiem w momencie, gdy wykorzystał już wszystkie dni wolne przysługujące mu z tego tytułu, to odmowa jego szefa nie będzie nadużyciem. Może być natomiast taka sytuacja, w której pracodawca odwołuje podwładnego z urlopu wypoczynkowego, gdy nie miał ku temu zasadnych powodów.

Badaniem kwestii nadużycia prawa w kontekście łamania zasad współżycia społecznego zajmował się też wielokrotnie Sąd Najwyższy.

[b]Przykładowo, w wyroku z 30 stycznia 2008 r. (I PK 198/07) SN uznał[/b], że korzystanie z ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy w związku z pełnieniem funkcji w organizacji związkowej, następnie z powodu długotrwałej niezdolności do pracy, wreszcie z tytułu wyboru na społecznego inspektora pracy, dokonane po podjęciu działań zmierzających do wypowiedzenia pracownikowi stosunku pracy, mogło być uznane za sprzeczne z art. 8 k.p.

[wyimek]Ciężar dowodu w zakresie pozwalającym na zakwalifikowanie określonego zachowania jako nadużycia obciąża tego, kto zarzuca drugiemu łamanie zasad współżycia społecznego. Przy czym sprzeczność z tymi zasadami nie musi być zawiniona.[/wyimek]