- sporządzenie dokumentów przewozowych,
- ubezpieczenie przesyłki,
- odbiór towaru od zleceniodawcy,
- dokonanie odprawy celnej (zgłoszenie towaru do innej wymaganej kontroli urzędowej),
- przekazanie produktów odbiorcy,
- organizowanie czynności dodatkowych (liczenie, mierzenie, kontrola jakości),
- regulowanie należności z tytułu kosztów przewozu oraz innych czynności i usług wykonywanych w związku z transportem,
- magazynowanie towaru we własnych pomieszczeniach.
Kodeks cywilny wprowadza bardzo ramowe regulacje, dlatego zakres wszystkich dodatkowych usług musi zostać wyraźnie sprecyzowany w konkretnej umowie. Warto podkreślić, że większość spedytorów działających na polskim rynku posługuje się ogólnymi warunkami takich umów. Najczęściej są to ogólne polskie warunki spedycyjne, które zostały opracowane przez Polską Izbę Spedycji i Logistyki oraz zatwierdzone przez Krajową Izbę Gospodarczą.
[ramka][b]Słowniczek pojęć[/b]
[b]Spedytor[/b] – podmiot, który zawodowo podejmuje się wysłania lub odebrania przesyłki, zorganizowania całości lub części procesu jej przemieszczania oraz innych czynności związanych z obsługą towaru i jego przemieszczaniem. Warto podkreślić, że spedytor nie jest przewoźnikiem. Organizuje on transport, podpisując umowy z odpowiednimi firmami przewozowymi (spedycja czysta). Oczywiście w praktyce zdarza się, że spedytorzy dysponują również własną flotą (taborem) i wchodzą w rolę przewoźnika. Jednak wtedy ich dodatkowe zadania i obowiązki wynikają z umów i prawa regulującego umowy przewozów, a nie umowy spedycji.
[b]Spedycja[/b] – to pewien proces w transakcji zagranicznej. Można powiedzieć, że jest to uporządkowany ciąg czynności mających na celu zorganizowanie i zapewnienie dostawy towaru od producenta do odbiorcy. To przemieszczanie ładunku obejmujące takie czynności, jak: załadunek, przewóz, przeładunek, składowanie, liczenie, mierzenie, kontrola jakości itp.
[b]Zlecenie spedycyjne[/b] – dokument, który rozpoczyna procedurę organizacji transportu. Powinien zawierać wszystkie dane o towarze i jego opakowaniu niezbędne spedytorowi do wykonania usługi spedycyjnej. Zazwyczaj firmy spedycyjne dysponują wzorcami takiego dokumentu.[/ramka]
[srodtytul]JAKIE OBOWIĄZKI MA ORGANIZATOR TRANSPORTU[/srodtytul]
[b]Odpowiedzialność spedytora będzie zależała od zawartej umowy, zakresu czynności, które ma on wykonać, oraz od tego, czy pełni on też rolę przewoźnika[/b]
Z samego kodeksu cywilnego (art. 801) wynika, że spedytor odpowiada za utratę, ubytki lub uszkodzenie towaru, jeżeli powstały one od momentu przyjęcia towaru aż do wydania go przewoźnikowi, dalszemu spedytorowi, zleceniodawcy lub osobie przez niego wskazanej, czyli w szczególności odbiorcy towaru. Innymi słowy odpowiada tylko wtedy, kiedy sprawuje fizyczną pieczę nad towarem.
W praktyce może się zdarzyć, że do takiej sytuacji nie dojdzie. Spedytor zorganizuje transport w ten sposób, że w każdej chwili będzie on w posiadaniu jakiegoś przewoźnika. Wówczas będzie odpowiadał za szkody na towarze, tylko jeżeli będzie ponosił winę w wyborze podwykonawców (firm przewozowych lub świadczących inne usługi).
Inaczej będzie oczywiście w sytuacji, gdy przez pewien czas towar będzie spoczywał w jego magazynie lub jego pracownicy będą liczyć towar albo ładować go na środek transportu. Jakiekolwiek uszkodzenia, które powstaną w tym czasie, obciążają spedytora.
Zakres obowiązków, a tym samym odpowiedzialności spedytora zwiększa się wtedy, gdy oprócz spedycji, firma bezpośrednio zajmuje się przewozem towaru. W tej sytuacji odpowiada on zgodnie z warunkami i przepisami obowiązującymi dla danej gałęzi transportu. W grę wejdą więc kolejne normy prawne, a odpowiedzialność będzie wynikała z umowy przewozu, a nie umowy spedycji.
Przykładowo dla transportu samochodowego takimi podstawowymi aktami mogą być:
- [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=90094]konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (tzw. konwencja CMR, DzU z 1962 r. nr 49, poz. 238)[/link],
- [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=232414]ustawa z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. DzU z 2007 r. nr 125, poz. 874 ze zm.)[/link].
Natomiast dla transportu kolejowego:
- [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=76591]konwencja o międzynarodowym przewozie kolejami COTIF (w szczególności jej załącznik zawierający przepisy ujednolicone o przewozie towarów – tzw. załącznik CIM, DzU z 1985 r. nr 34, poz. 158 ze zm.)[/link],
- [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=169449]ustawa z 23 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (DzU z 2003 r. nr 86, poz. 789)[/link].
Jednak podstawowym obowiązkiem spedytora jest zorganizowanie transportu. Dlatego odpowiada on za kontrolę nad poszczególnymi przewoźnikami oraz ma obowiązek przygotować lub uzyskać od innych osób dokumenty niezbędne w transporcie towarów.
[ramka][b]Przykład[/b]
Firma X złożyła zlecenie spedycyjne, określając rodzaj towaru i wskazując na jego wymiary oraz masę netto i brutto. W dniu załadunku pod jej magazyn podjechała ciężarówka przewoźnika zamówionego przez spedytora. Okazało się, że towar ze względu na wymiary nie może zostać załadowany na naczepę. Zamówienie niewłaściwego środka transportu obciąża spedytora. Podobnie może być w przypadku zamówienia samochodu niewłaściwego dla przewozu danego towaru. Na przykład zwykłej ciężarówki zamiast samochodu-chłodni lub cysterny.[/ramka]
[srodtytul]Gdzie szukać informacji[/srodtytul]
Polska Izba Spedycji i Logistyki zrzesza największe polskie firmy spedycyjne. Co istotne, jest członkiem stowarzyszonym Europejskiej Federacji Spedytorów CLECAT oraz członkiem Międzynarodowego Zrzeszenia Spedytorów FIATA. Dzięki temu jej członkowie mogą wystawiać i posługiwać się dokumentami spedycyjnymi stworzonymi przez tę ostatnią organizację. W szczególności w grę może wchodzić wystawianie tzw. konosamentu FIATA (FIATA Multimodal Transport Bill of Ladning). Ten jeden dokument może obejmować wiele rodzajów transportu i jest powszechnie rozpoznawany na świecie.
Przynależność do PISiL wiąże się z wieloma obowiązkami i spełnianiem określonych standardów. Dlatego może to być wskazówką dla firm, które dopiero szukają spedytora i nie mają w tym zakresie żadnych doświadczeń. Szczegółowe informacje o tej organizacji znajdują się na stronie [link=http://www.pisil.pl]www.pisil.pl[/link].
[ramka][b]Wszechstronne lub wyspecjalizowane[/b]
Jak w większości innych branż tak i w spedycji można się spotkać ze specjalizacją. Największe międzynarodowe firmy spedycyjne są w stanie przewieźć każdy ładunek do najdalszych zakątków świata, często posługując się własnymi środkami transportu oraz sieciami agentów i przedstawicielstw.
Mniejsze firmy często się specjalizują. Może to polegać na oferowaniu swoich usług organizacjom transportu tylko określonych ładunków, tylko przy użyciu określonych środków transportu (np. wyłącznie w transporcie drogowym lub morskim) lub określonych kierunków (np. obsługa handlu z rynkami azjatyckimi lub z Afryką). Może się okazać, że właśnie taka firma przez doskonałą znajomość lokalnych rynków i panujących na nim zwyczajów będzie nieocenionym źródłem informacji.[/ramka]
[ramka][b]Etapy procesu[/b]
1. Koncepcja przygotowania procesu przemieszczania (przygotowanie kompleksowego wariantu przemieszczania towarów z uwzględnieniem różnych środków transportu i dróg przewozu).
2. Przygotowanie ładunku do przewozu (opakowanie, załadowanie, oznakowanie, sporządzenie wymaganych dokumentów celnych i handlowych).
3. Organizacja procesu przemieszczania (zawarcie umów z firmami przewozowymi lub wystawienie własnych dokumentów przewozowych).
4. Fizyczne przemieszczenie towaru (kontrola przewozu, przeładunek, magazynowanie, awizowanie, kontrola stanu ładunku, odbieranie go od poszczególnych przewoźników).
5. Obsługa procesu od strony finansowo-prawnej (czynności bankowe, ubezpieczeniowe, uzyskanie atestów).
6. Analiza kosztów i ocena przebiegu procesu spedycji (analiza kosztów, weryfikacja słabych i mocnych stron zastosowanego procesu, w tym wyboru przewoźników i drogi transportu).[/ramka]
