Wszystkie roszczenia w jednym wyroku

Praktyka rozdzielania jest obecnie powszechna ze względu na obowiązujące od 7 października 2005 r. niefortunne przepisy procedury cywilnej. Miały one ograniczyć liczbę spraw rozpatrywanych przez sąd w trzyosobowym składzie, czyli jednego sędziego zawodowego i dwóch ławników. Po zmianach mieli się zajmować tylko sprawami dotyczącymi mobbingu, nierównego traktowania oraz związanymi z istnieniem stosunku pracy, np. przywróceniem na dotychczasową posadę po bezprawnym zwolnieniu pracownika. Pozostałe sprawy związane z np. roszczeniami finansowymi o wynagrodzenie za nadgodziny, odprawy pieniężne czy ekwiwalent za niewykorzystany urlop musiały być rozpatrywane w postępowaniu prowadzonym przez jednego sędziego.

Miało to odciążyć sędziów, przysporzyło im jednak pracy związanej z rozdzielaniem roszczeń. Choć pracownik składał jeden pozew do sądu np. o przywrócenie do pracy i wypłatę wynagrodzenia za nadgodziny, musiał uczestniczyć w dwóch postępowaniach. Dwukrotnie rosła także liczba dokumentów, jakimi musieli się zajmować sędziowie.

[srodtytul]Groziła nieważność[/srodtytul]

Na szczęście tymi przepisami zajął się Sąd Najwyższy. Sprawa zaczęła się od sprawy Ewy J. zwolnionej z Fabryki Wyrobów Runowych Biruna w Białymstoku. Pracownica zwróciła się do sądu z pozwem o wypłatę odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie jej umowy o pracę i jednocześnie zażądała wypłaty odprawy pieniężnej, odszkodowania przewidzianego w przepisach wewnętrznych firmy oraz ekwiwalentu za pranie odzieży.

Sąd rejonowy w składzie ławniczym, powołując się na zasady ekonomiki procesowej (zawarte w art. 6 [link=http://aktyprawne.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=70930]kodeksu postępowania cywilnego[/link]), rozpatrzył te roszczenia łącznie i uwzględnił żądania pracownicy. Sąd okręgowy w trakcie rozpatrywania apelacji firmy nabrał jednak wątpliwości, czy nie należy unieważnić tego procesu ze względu na złamanie procedury. Stwierdził bowiem, że tylko jedno roszczenie, dotyczące odszkodowania za niezgodne z prawem zwolnienie z pracy, zostało rozpoznane prawidłowo w trzyosobowym składzie (zgodnie z art. 47 k.p.c.). Pozostałe roszczenia pieniężne pracownicy powinny być rozpatrywane przez sąd w składzie jednoosobowym.

Sąd powołał się na to, że zgodnie z procedurą cywilną fakt rozstrzygnięcia sprawy przez sąd w niewłaściwym składzie może powodować nieważność postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). W tej części powinno więc zostać uchylone przez sąd rozpatrujący apelację z urzędu (art. 378 § 1 k.p.c.). Ze względu jednak na ogólne zasady wynikające z art. 6 k.p.c. nakazujące sądom wydawać wyroki w jak najkrótszym terminie SO przed unieważnieniem postępowania w części rozstrzygniętej przez niewłaściwy skład wysłał w tej sprawie pytanie prawne do Sądu Najwyższego.

[srodtytul]Ławnicy mają głos[/srodtytul]

[b]Z uchwały SN (sygn. I PZP 8/08), jaka zapadła na piątkowej rozprawie (20 marca 2009 r.), wynika, że w sprawach z zakresu prawa pracy sąd w trzyosobowym składzie może rozstrzygnąć wszystkie roszczenia pracownika bez potrzeby wyłączania ich do oddzielnego postępowania. Nawet wtedy, gdy tylko jedno z tych roszczeń powinno zostać rozpoznane w tym poszerzonym składzie.[/b]

SN stwierdził, że niefortunna nowelizacja procedury z 2005 r. nie dotyczyła innych przepisów k.p.c., które dają możliwość dochodzenia w jednym pozwie kilku roszczeń (art. 191 k.p.c.) lub pozwalają powodowi na przekształcenie i uzupełnienie pozwu o nowe roszczenia (art. 193 k.p.c.).

– Naturalną skłonnością pracowników jest występowanie z kilkoma roszczeniami w jednym pozwie – podkreśliła Katarzyna Gonera, sędzia Sądu Najwyższego, w uzasadnieniu do tej uchwały.

Zdaniem SN łączenie roszczeń czy możliwość przekształcenia pozwu wpływa na przyspieszenie postępowania zgodnie z zasadą zapisaną w art. 6 k.p.c. Jeśli powód zdecyduje się na skumulowanie różnych roszczeń, to sąd może, a nawet powinien rozstrzygnąć je w składzie ławniczym. Jest to także zgodne z konstytucyjną zasadą udziału obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Patrząc na procedurę cywilną także z tej perspektywy, trzeba ją zdaniem SN tak interpretować, by udział ławników w rozpatrywaniu roszczeń pracowników nie był traktowany jako wyjątek .