Niesubordynacja wobec poleceń szefa nie zawsze grozi utratą posady

Zatrudnienie na mocy kodeksu pracy charakteryzuje się zawsze podporządkowaniem etatowca pracodawcy. Dlatego ma on prawo wymagać, aby pracownik realizował czynności zgodnie z jego założeniami bez zakłóceń, czyli sprzeciwu czy podważania zasadności wydawanych dyspozycji.

Ważny zakres

Zgodnie z kodeksową definicją stosunku pracy obowiązkiem pracownika jest wykonywanie pracy określonego rodzaju pod kierownictwem pracodawcy. Konsekwencją zasady podporządkowania jest art. 100 k.p. W myśl niego etatowiec musi pracować sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych.

Wydawanie poleceń może wynikać z samej umowy o pracę, jak i z tzw. zakresu czynności. Aby nakaz szefa był legalny, nie może być sprzeczny z umówioną pracą.

Ważne! Zawierając angaż, strony mogą w sposób węższy lub szerszy określić obowiązki pracownika. Im bardziej szczegółowe będą postanowienia konkretyzujące zatrudnienie na określonym stanowisku, tym szef będzie miał mniejszą swobodę w kształtowaniu poleceń.

Często w umowie o pracę nie zapisuje się wszystkich obowiązków, jakie wiążą się z przyszłymi zadaniami. Pracodawca może w angażu ograniczyć się do wskazania stanowiska, na jakim będzie zatrudniony pracownik oraz jego miejsca pracy. Natomiast szczegółowe obowiązki i polecenia z nimi związane są pochodną zaangażowania właśnie na tej posadzie. Wydając jednak polecenia, zatrudniający powinien pamiętać, aby były one zgodne z umówioną pracą oraz z prawem.

Coś ekstra

Pracodawcy decydujący się na opracowanie pisemnych zakresów obowiązków dla podwładnych najczęściej umieszczają w nich zapis, zgodnie z którym zatrudnieni są zobowiązani do wykonywania innych poleceń przełożonych. Czy w takim wypadku szef ma prawo wydawać podwładnemu każde polecenie, oczekując, że ten zrealizuje je bez przysłowiowego mrugnięcia okiem? Pozorna dowolność w wydaniu poleceń może wynikać z art. 100 § 1 k.p. Przepis ten używa sformułowania „obowiązek stosowania się do poleceń dotyczących pracy" (a nie pracy umówionej). Nie ulega jednak wątpliwości, że tej regulacji nie wolno rozumieć rozszerzająco. W praktyce mogłoby to uzasadniać wydawanie każdego, nawet najbardziej abstrakcyjnego, polecenia związanego z dowolną pracą.

Ważne! Aby uniknąć nieporozumień, warto stosować taką klauzulę o wykonywaniu innych poleceń: „obowiązkiem pracownika jest wykonywanie innych poleceń przełożonego związanych z umówioną pracą".

Przykład

Prowadzący zakład fryzjerski zatrudnił pracownika na stanowisku stylisty fryzur. Zakres jego czynności zawierał klauzulę, zgodnie z którą pracownik miał wykonywać m.in. inne polecenia szefa. Zimą pracodawca polecił mu, aby odśnieżył posesję przyległą do zakładu. Pracownik odmówił, uzasadniając, że to polecenie nie ma związku z umówioną pracą. Szef dyscyplinarnie zwolnił stylistę, uzasadniając to ciężkim naruszeniem obowiązków pracownika, który odmówił wykonania polecenia pracodawcy. Postąpił nieprawidłowo. Nie miał prawa wydać dyspozycji, która zupełnie nie wiązała się z umówioną pracą oraz wyciągać konsekwencji z powodu odmowy jej realizacji.

Sprzeczne z prawem

Choć pracownik zakłada, że polecenia szefa są prawidłowe, ich automatyczna realizacja bez chwili namysłu bywa postępowaniem nieprawidłowym. W pewnych sytuacjach zasadne będzie krytyczne podejście do polecenia wydanego pod kątem jego zgodności z szeroko rozumianym porządkiem prawnym. Nie można wykluczyć, że szef nieświadomie lub z premedytacją wyda dyspozycję bezprawną. Bezprawnością jest każdy przypadek, w którym dochodzi do łamania przepisów niezależnie od tego, do jakiej gałęzi prawa należą.

Ważne! Wydanie polecenia bezprawnego powinno spotkać się z odmową jego realizacji. To prawidłowa reakcja pracownika.

Gdy pracodawca wydaje takie polecenie, etatowiec, mając uzasadnione wątpliwości, powinien wstrzymać się z jego realizacją lub nawet kategorycznie odmówić jego wykonania. Tę jednoznaczną reakcję usprawiedliwi to, że polecenie prowadzi do popełnienia przestępstwa, co nie wyłączy odpowiedzialności pracownika, który miał świadomość tego, co robi.