Kiedy zażalenie wniesione w terminie

—Marta Skurska

Marta Skurska, radca prawny w gliwickim biurze Rödl & Partner

Zgodnie z art. 369 § 3 zdanie pierwsze k.p.c. termin do wniesienia apelacji uważa się za zachowany także wtedy, gdy przed jego upływem strona wniosła apelację do sądu II instancji. Przepis ten wprowadziła ustawa nowelizacyjna z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 3 maja 2012 r. Celem tego rozwiązania było wyeliminowanie niekorzystnych dla stron skutków regulacji zawartych w art. 369 § 1 k.p.c., nieznanych w wielu krajach europejskich, prowadzących do odrzucenia apelacji wniesionej wprost do sądu II instancji właściwego do jej rozpoznania, z pominięciem sądu I instancji, który wydał zaskarżone orzeczenie.

Zgodnie z art. 397 § 2 k.p.c. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu apelacyjnym. W przepisach dotyczących zażalenia nie wskazano m.in., do jakiego sądu należy wnieść zażalenie, poprzestając na stwierdzeniu w art. 394 § 1 k.p.c., że zażalenie na postanowienie sądu I instancji przysługuje do sądu II instancji, co oznacza, że sądem właściwym do rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu I instancji jest sąd II instancji, nie wskazuje jednak, do którego z tych sądów należy wnieść zażalenie. W tej sytuacji możliwe były dwa rozwiązania: przyjęcie, że skoro z art. 394 § 1 k.p.c. wynika, iż zażalenie na postanowienie sądu I instancji rozpoznaje sąd II instancji, to znaczy, że zażalenie należy wnieść do sądu II instancji, albo uznanie, że nie ma w tym zakresie regulacji dotyczącej zażalenia, wobec czego zgodnie z art. 397 § 2 k.p.c. należy stosować odpowiednio przepisy o apelacji, a więc art. 369 § 1 k.p.c. stanowiący, że apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok.

W orzecznictwie jednolicie zaakceptowano drugie rozwiązanie, przyjmując, że na podstawie art. 369 § 1 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. zażalenie należy wnieść do sądu I instancji, który wydał zaskarżone postanowienie. Na gruncie stanu prawnego sprzed wskazanej wyżej nowelizacji art. 369 k.p.c. w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że wniesienie zażalenia bezpośrednio do sądu II instancji trzeba traktować jak wniesienie do sądu niewłaściwego, który ma obowiązek przesłać zażalenie do sądu właściwego, a termin do wniesienia zażalenia jest zachowany, gdy przed jego upływem zażalenie zostało przekazane sądowi, który wydał zaskarżone postanowienie (postanowienia SN z 16 marca 2012 r., IV CZ 115/11, i z 2 lutego 2007 r., IV CZ 6/07).

Skoro przyjmuje się, że na podstawie art. 397 § 2 k.p.c. do zażalenia ma zastosowanie art. 369 § 1 k.p.c., to po nowelizacji i dodaniu do art. 369 przepisu § 3 należy uznać, że także art. 369 § 3 k.p.c. ma zastosowanie – na podstawie art. 397 § 2 k.p.c. – do zażalenia na postanowienie sądu I instancji przysługującego do sądu II instancji. Nie ma bowiem żadnych racjonalnych podstaw do przyjęcia stanowiska odmiennego. Zarówno apelacja, jak i zażalenie są zwyczajnymi środkami zaskarżenia o charakterze dewolutywnym, a zatem regulacja sposobu ich wnoszenia powinna być taka sama. Ustawodawca nie uregulował tej kwestii w przepisach dotyczących zażalenia, wobec czego, zgodnie z art. 397 § 2 k.p.c., mają w tym zakresie odpowiednie zastosowanie przepisy o apelacji, a więc także art. 369 § 3 k.p.c., gdyż analogiczne rozwiązanie, łagodzące skutki wniesienia odwołania do niewłaściwego sądu, powinno dotyczyć obu tych środków odwoławczych, tym bardziej że zażalenie jest środkiem o mniejszym niż apelacja stopniu sformalizowania. Nie ulega też wątpliwości, że cel wprowadzenia art. 369 § 3 k.p.c. można odnieść w takim samym stopniu do apelacji jak do zażalenia.