Tylko wyjątkowo polecenie pracodawcy spoza umówionego rodzaju pracy pracownika

Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 12 kwietnia 2012 r. (II PK 216/11).

Stan faktyczny

Pracownik był zatrudniony jako dyrektor. Do jego obowiązków należał m.in. nadzór nad realizacją planów, ogólne kierownictwo w sprawach organizacyjnych i administracyjnych oraz inne obowiązki o charakterze zarządczym. Pracodawca polecił mu nadrukowanie kodów kreskowych na produkty (czym pierwotnie miał zajmować się zatrudniony w spółce magazynier).

Pracownik odmówił wykonania tej dyspozycji. Szef rozwiązał z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 52 k.p. Dyrektor odwołał się do sądu.

Rozstrzygnięcie

Sąd rejonowy oddalił powództwo. Sąd okręgowy zmienił wyrok sądu I instancji i zasądził odszkodowanie na rzecz pracownika. Sprawa trafiła do Sądu Najwyższego. Ten uznał, że polecenie drukowania kodów kreskowych nie mieściło się w zakresie obowiązków pracownika i co do zasady odmowa jego wykonania nie mogła zostać uznana za rażące naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych i uzasadniać rozwiązania umowy.

Niemniej jednak, w wyjątkowych sytuacjach, szczególnie uzasadnionych koniecznością wykonania przez podwładnego innej pracy, można mu polecić realizację pracy wykraczającej poza zakres jego obowiązków pracowniczych i powinien on takie polecenie wykonać.

Robert Stępień

Komentuje Robert Stępień, prawnik w kancelarii Raczkowski i Wspólnicy

Rodzaj umówionej pracy gwarantuje podwładnemu pewność co do zakresu jego obowiązków i odpowiedzialności. Z drugiej strony wyznacza zakres uprawnień i kierownictwa pracodawcy.

W art. 100 § 1 k.p. jest mowa wprawdzie o kierownictwie pracodawcy i podporządkowaniu pracownika, ale zasadniczo uprawnienia kierownicze pracodawcy powinny być wykonywane w zakresie umówionej pracy.

Co do zasady szef może wydawać polecenia wyłącznie w zakresie uzgodnionego rodzaju pracy. Pracę inną rodzajowo może natomiast powierzyć na podstawie wypowiedzenia zmieniającego (art. 42 § 1 k.p.) albo bez wypowiedzenia, na czas określony, w przypadku szczególnych potrzeb pracodawcy (art. 42 § 4 k.p.).

Zmiana umówionego rodzaju pracy w trybie polecenia służbowego prowadziłaby do obejścia tych przepisów i sprawiałaby, że byłyby one bezprzedmiotowe. Powodowałaby też obejście art. 29 § 1 pkt 1 k.p., zgodnie z którym rodzaj pracy powinien być określony w umowie o pracę i należy do istotnych jej elementów.