4) należności stanowiących równowartość kwot podwyższających należności, w stosunku do których uprzednio dokonano odpisu aktualizującego – w wysokości tych kwot, do czasu ich otrzymania lub odpisania,
5) należności przeterminowanych lub nieprzeterminowanych o znacznym stopniu prawdopodobieństwa nieściągalności, w przypadkach uzasadnionych rodzajem prowadzonej działalności lub strukturą odbiorców – w wysokości wiarygodnie oszacowanej kwoty odpisu, w tym także ogólnego, na nieściągalne należności.
[srodtytul]Co uwzględnić szacując odpis[/srodtytul]
Podczas szacowania odpisu należy brać pod uwagę nie tylko liczbę dni, od kiedy należność jest przeterminowana, ale również kondycję finansową dłużnika i jego wolę zapłaty. Jeśli, przykładowo, mamy istotnie dużą należność od kontrahenta, który ma kłopoty finansowe, ale proponuje rozłożenie należności na raty rozkładające spłatę w czasie, należy rozważyć wycenę, prezentację takiej należności oraz, jeśli zajdzie potrzeba, dyskontowanie jej w czasie.
[srodtytul]Kiedy koszt podatkowy[/srodtytul]
Dla celów podatkowych odpis aktualizacyjny będzie kosztem uzyskania przychodu (tylko od tej części wierzytelności, która została uprzednio zaliczona do przychodów podatkowych jako przychody należne) dopiero w momencie uprawdopodobnienia, które obejmuje w szczególności następujące sytuacje:
- dłużnik został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej,
- postawiony w stan likwidacji lub
- została ogłoszona jego upadłość obejmująca likwidację majątku,
- w stosunku do dłużnika zostało wszczęte postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu w rozumieniu przepisów prawa upadłościowego i naprawczego,
- wierzytelność została potwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu i skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego albo
- wierzytelność jest kwestionowana przez dłużnika na drodze powództwa sądowego.
W konsekwencji, dopóki nie zaistnieje jedna z powyższych okoliczności, wartość odpisu będzie różnicą przejściową będącą podstawą do kalkulacji aktywów z tytułu podatku odroczonego.
Analogicznie wierzytelności odpisane jako nieściągalne mogą być kosztem podatkowym, o ile zostaną odpowiednio udokumentowane:
- postanowieniem o nieściągalności wydanym przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego lub
- określonymi postanowieniami sądu albo
- protokołem sporządzonym przez podatnika, stwierdzającym, że przewidywane koszty procesowe i egzekucyjne związane z dochodzeniem wierzytelności byłyby równe albo wyższe od jej kwoty.
[srodtytul]Ulga w VAT na złe długi[/srodtytul]
W kontekście problemów płatniczych warto również wspomnieć o innej instytucji prawa podatkowego, którą można wykorzystać do zniwelowania negatywnych skutków takich „kryzysowych” sytuacji. Mianowicie o możliwości obniżenia należnego VAT od nieściągalnych wierzytelności (dla celów VAT jako takie uznaje się wierzytelności, które nie zostały uregulowane w ciągu 180 dni od upływu terminu płatności). Co do zasady, jeżeli:
- przedsiębiorca wystawił fakturę kontrahentowi będącemu podatnikiem VAT czynnym (niebędącym w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji),
- od daty wystawienia tej faktury nie upłynęły dwa lata (licząc od końca roku, w którym została wystawiona) a ponadto
- przedsiębiorca zawiadomił dłużnika o zamiarze skorygowania podatku należnego VAT i
- dłużnik nie uregulował zobowiązania w terminie 14 dni od otrzymania takiego zawiadomienia
wówczas przedsiębiorca ma prawo do skorygowania należnego VAT.
[srodtytul]Własne kłopoty finansowe[/srodtytul]
Zatory płatnicze i niemożność płacenia zobowiązań występować może również po stronie spółki przygotowującej sprawozdanie finansowe, jako jedna z pierwszych przesłanek pogorszenia się jej sytuacji majątkowej. W spółce mogą pojawić się ujemne aktywa obrotowe netto. Z taką sytuacją mamy do czynienia, gdy zobowiązania krótkoterminowe przewyższają aktywa krótkoterminowe. Jest to niepokojący sygnał dla właścicieli i zarządu spółki, gdyż może sugerować trudności z wywiązywaniem się spółki z zobowiązań.
Do takiej sytuacji należy z pewnością odnieść się w sprawozdaniu finansowym, w specjalnej nocie zatytułowanej „kontynuacja działalności”. Zarząd musi opisać sytuację i środki zaradcze, które zostały podjęte w celu zapewnienia zdolności do działania przez kolejne 12 miesięcy.
[srodtytul]Rozliczenie straty[/srodtytul]
Jeśli chodzi o podatki, należy tu wspomnieć o możliwości rozliczania straty podatkowej przez okres pięciu kolejnych lat podatkowych, przy czym wysokość odliczenia w danym roku podatkowym nie może przekroczyć 50 proc. wysokości pierwotnej straty. Ponieważ w czasie kryzysu często przeprowadza się restrukturyzacje, warto przypomnieć, że nie podlegają rozliczeniu straty spółek przejmowanych, a straty spółek tworzących podatkową grupę kapitałową nie są uwzględnianie przy ustaleniu wyniku grupy.
[srodtytul]Oszustwa i nadużycia[/srodtytul]
Kolejnym aspektem kryzysu, który wpłynąć może pośrednio na przygotowywane sprawozdanie finansowe, jest wzrost ryzyka oszustw i nadużyć. W tym okresie ewentualna sprzedaż pokoi poza systemem recepcyjnym czy nadużycia w restauracjach hotelowych uderzą w spółkę dotkliwie, bo musi się liczyć z każdym groszem. I mimo że spółki tną wydatki, gdzie się da, nie powinny zapominać o wdrażaniu odpowiedniego systemu kontroli wewnętrznej, który pomoże ograniczyć do minimum ewentualne nadużycia.
Pamiętajmy też, że czas kryzysu i zmniejszonych wpływów podatkowych do budżetu powoduje dokładne kontrole podatkowe, dlatego warto wdrożyć system kontroli poprawności rozliczeń podatkowych – zwłaszcza tych najbardziej istotnych dla branży hotelarskiej, jak: zastosowanie właściwej stawki i klasyfikacji usług, momentu rozpoznania obowiązku podatkowego w CIT i VAT, opodatkowania odwołanych rezerwacji i innych.
Kryzys stawia przed przygotowującymi sprawozdania finansowe i rozliczenia podatkowe wiele wyzwań. Należy z dużą dozą sceptycyzmu i z uwagą podchodzić do poszczególnych sekcji sprawozdania, aby ostatecznie przedstawiało ono jasny i rzetelny obraz sytuacji spółki w bieżącym roku finansowym, o co przecież nam wszystkim, księgowym, audytorom, doradcom podatkowym i zarządowi, chodzi.
[i]Kamila Rydzewska jest menedżerem w Dziale Audytu firmy Deloitte
Ewa Grzejszczyk jest starszym menedżerem w Dziale Doradztwa Podatkowego firmy Deloitte[/i]
